ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ 1277 ΚΑΙ Η VIA MODERNA
Η σύγκρουση του αριστοτελισμού με τη χριστιανική θεολογία ήταν ένα κομβικό σημείο στην ιστορία των φυσικών επιστημών. Ήταν μία νίκη της συντηρητικής θεολογίας του 13ου αιώνα και όχι της νεώτερης επιστήμης και αποτέλεσε διακήρυξη της υποτέλειας της φιλοσοφίας στη θεολογία. Η κρίση του 1277 αποδυνάμωσε τη δύναμη της αριστοτελικής επιστήμης και φιλοσοφίας. Η βεβαιότητα και η εμπιστοσύνη που είχαν χαρακτηρίσει τους αριστοτελικούς φυσικούς φιλοσόφους τον 13ο αιώνα υπονομεύτηκαν.
Ο Pierre Duhem θεώρησε την καταδίκη του 1277 ως επίθεση κατά του αριστοτελισμού και συνεπώς το εφαλτήριο για τη γέννηση της νεώτερης επιστήμης. Αναμφίβολα οι καταδίκες ενθάρρυναν ορισμένους λογίους να εξερευνήσουν μη αριστοτελικές φυσικές και κοσμολογικές εναλλακτικές λύσεις. Στην πραγματικότητα, όμως, οι καταδίκες αντιστοιχούν σε μία συντηρητική αντεπίθεση εναντίον των φιλελεύθερων και ριζοσπαστικών προσπαθειών επέκτασης της δικαιοδοσίας και εξασφάλισης της αυτονομίας της αριστοτελικής φιλοσοφίας.
Μετά τις καταδίκες δημιουργήθηκε ένα τελείως διαφορετικό κλίμα. Η ικανότητα της φιλοσοφίας να σταθεί στο ύψος των παραδοσιακών αριστοτελικών προτύπων βεβαιότητας τέθηκε βαθμιαία υπό αμφισβήτηση, καθώς παρουσιάστηκαν σκεπτικιστικές τάσεις. Αμφισβητήθηκε η δυνατότητα της φιλοσοφίας να αντιμετωπίζει επιτυχώς θεολογικά ζητήματα. Για τους Duns Scotus και Ockham αμφισβητήθηκε η ικανότητα της φιλοσοφίας να αντιμετωπίζει τα άρθρα της πίστης με βεβαιότητα. Οι φυσικοί φιλόσοφοι είχαν, χάρη στον Αριστοτέλη, μία ορθολογική φιλοσοφία της φύσης, αλλά, εξαιτίας της στάσης των χριστιανών θεολόγων, ήταν και ελεύθεροι να κάνουν υποθέσεις, αδιαφορώντας για την αυθεντία του Αριστοτέλη, να αναπτύξουν την εμπειρική νοοτροπία μέσα σε ένα ορθολογικό πλαίσιο και να πολλαπλασιάσουν τις επιστημονικές ανακαλύψεις.
Πολλές βασικές αρχές της αριστοτελικής φυσικής φιλοσοφίας δέχτηκαν κριτική, τροποποιήθηκαν ή απορρίφθηκαν. Απορρίφθηκε η αριστοτελική αιτιοκρατία, διακηρύχθηκε η παντοδυναμία και η ελευθερία του Θεού και υποχώρησε η θέση περί αριστοτελικής αναγκαιότητας. Συνεπώς, ο Θεός μπορεί να δημιουργήσει και άλλους κόσμους εκτός από τον δικό μας. Για πρώτη φορά έγινε λόγος για πιθανότητα ύπαρξης άπειρου κενού χώρου που θα μπορούσε να αποδεχτεί όλους τους δυνατούς κόσμους.
Ωστόσο, λαμβανομένων υπόψη των καταδικών των αριστοτελικών προτάσεων και των επιπτώσεών τους δεν θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι η κρίση του 1277 συντέλεσε στη σταδιακή αποσύνθεση της αριστοτελικής φυσικής φιλοσοφίας. Η αριστοτελική φιλοσοφία σταθεροποίησε τη θέση της. Απέκτησε ισχυρά ερείσματα στο πρόγραμμα της σχολής των τεχνών και άρχισε να κυριαρχεί όλο και περισσότερο στην προπτυχιακή εκπαίδευση. Ταυτόχρονα η αριστοτελική φιλοσοφία έγινε απαραίτητο όργανο όσων ασκούσαν τους ανώτερους κλάδους, όπως η ιατρική, η νομική και η θεολογία και βαθμιαία άρχισε να αποτελεί το θεμέλιο κάθε σοβαρής διανοητικής προσπάθειας σε οποιοδήποτε θέμα.
