ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΥΛΟΜΟΡΦΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ
ΤΕΛΕΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ-ΜΗΧΑΝΙΣΤΙΚΟ ΚΟΣΜΟΕΙΔΩΛΟ
Η αριστοτελική θεωρία επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τη μεσαιωνική σκέψη και φυσικά και τον ίδιο τον Ακινάτη. Κατά τον Ακινάτη όλα τα υλικά κτιστά όντα αποτελούν συνθέσεις ύλης και μορφής, ενώ τα άυλα κτιστά όντα, όπως οι άγγελοι, αποτελούν σύνθεση μορφής και ύπαρξης. Κάθε αλλαγή που συντελείται είναι σκόπιμη, διότι μέσα στην ύλη υπάρχει η εντελέχεια, σύμφωνα με την οποία η ύλη έχει εντός της τον σκοπό της πλήρωσής της.
Μετά την αποσύνθεση της μεσαιωνικής κοσμοαντίληψης, η οποία ήδη είχε συντελεστεί κατά τον 14ο αιώνα, μετά τον κλονισμό της πολιτικής ισχύος του Πάπα και των ραγδαίων θρησκευτικών εξελίξεων που ακολούθησαν συνεπεία της εμφάνισης του Λουθηρανισμού, κατά την περίοδο της Αναγέννησης παρατηρείται μια εκ βάθρων μεταβολή στους βασικούς τρόπους και τύπους μέσα από τους οποίους ο ανθρώπινος νους θεάται και ερμηνεύει το φυσικό κόσμο. Η ραγδαία ανάπτυξη των φυσικών επιστημών και της φιλοσοφίας, ειδικά της λογικής, αρχομένης από τον 17ο αιώνα, διαμόρφωσε το κριτικό ήθος της νεότερης εποχής.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο T. Kuhn, την εποχή αυτή συντελείται αλλαγή παραδείγματος, για τροπή προς καθαρά μηχανιστικές ερμηνείες της φύσης. Το καθοριστικό γνώρισμα της στροφής αυτής δεν είναι απλά η έμφαση στη μαθηματική υφή των φυσικών νόμων, αλλά μια καινούργια αντίληψη αυτής καθαυτής της φυσικής αιτιότητας, η οποία αφορμάται από την κατανόηση της φύσης ως ενός μηχανικού συστήματος.
Κατά την περίοδο της Αναγέννησης, το όραμα του Γαλιλαίου ήταν να βρεθεί μια ποσοτική και εμπειρικά επαληθεύσιμη σχέση ανάμεσα στις πραγματικές οντότητες, που ορίζονται από τις πρωτεύουσες ιδιότητες των σωμάτων και τις παρατηρούμενες ιδιότητες που οφείλονται στις οντότητες αυτές. Όμως, παρά την αναλυτική-συνθετική μέθοδο που χρησιμοποίησε, δεν κατόρθωσε ποτέ να εξελίξει τη μηχανική φιλοσοφία σε επιστημονική εξήγηση.
Ο Ντεκάρτ υπήρξε ο πρώτος που ισχυρίστηκε ότι η μηχανική φιλοσοφία αποτελεί τη γενική εξήγηση όλων των φυσικών φαινομένων. Η βάση της φιλοσοφίας του Καρτέσιου ήταν η διαίρεση του δημιουργημένου σύμπαντος σε δύο ουσίες, την έκταση (res extensa) και τη σκέψη (res cogitans). Ο απώτερος αντικειμενικός σκοπός της καρτεσιανής μεθόδου ήταν να αποδείξει ότι έχουμε τη δυνατότητα με μια σειρά παραγωγικών συλλογισμών να βρούμε τη σύνδεση που υπάρχει ανάμεσα στην έσχατη οντολογική πραγματικότητα και τα καθέκαστα της εμπειρίας. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται η πίστη στις δυνάμεις του ανθρώπινου νου και στην ιδέα ότι μέσω της νόησης μπορεί να γίνει δυνατή η κατανόηση των καθολικών νόμων που διέπουν τη φύση.
