ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΜΕ ΤΟ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΕΝΙΟ ΣΚΟΥΛΑΡΙΚΙ Γιοχάνες Βερμέερ

 

Δημιουργός	Γιοχάνες Βερμέερ
Έτος δημιουργίας	1665
Είδος	Λάδι σε καμβά
Ύψος	44,5 εκ.
Πλάτος	39 εκ.
Πόλη	Χάγη
Μουσείο	Μαουριτσχάους

Το Κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι (ολλανδικά: Meisje met de parel‎‎) είναι ελαιογραφία του Ολλανδού ζωγράφου της Χρυσής Εποχής Γιοχάνες Βερμέερ, ζωγραφισμένη περί το 1665. Έχοντας διάφορα ονόματα κατά τη διάρκεια των αιώνων, έγινε γνωστή με τον σημερινό της τίτλο στα τέλη του 20ού αιώνα από το μεγάλο μαργαριταρένιο σκουλαρίκι που φορούσε η κοπέλα. Το έργο βρίσκεται στη συλλογή του Μαουριτσχάους στη Χάγη από το 1902 και αποτελεί αντικείμενο διαφόρων λογοτεχνικών έργων. Το 2006, το ολλανδικό κοινό το επέλεξε ως τον πιο όμορφο πίνακα στις Κάτω Χώρες.

Παρότι δεν αποτελεί τον καλύτερο τεχνικά πίνακα του Βερμέερ, ο μύθος και το σκάνδαλο πίσω από την ταυτότητα της εικονιζόμενης κοπέλας είναι το κλειδί της διασημότητάς του. Πολλοί ιστορικοί τέχνης υποστηρίζουν ότι απεικονίζεται η συχνά εμφανιζόμενη σε πίνακές του κόρη του. Ωστόσο, από το σενάριο που υπερισχύει φημολογείται πως το πρόσωπο ανήκει στην 16χρονη υπηρέτρια του Γιοχάνες Γκριέτ, με την οποία ο ζωγράφος είχε ζήσει έναν θυελλώδη, αλλά μάλλον πλατωνικό έρωτα, λόγω της μεγάλης διαφοράς ηλικίας τους. Το κορίτσι στον πίνακα έχει ζωγραφισμένα στο πρόσωπό της την αγωνία και τον δισταγμό της υπηρέτριας που εικάζεται ότι δέχτηκε κρυφά να ποζάρει για τον ζωγράφο, φορώντας τα σκουλαρίκια της γυναίκας του. Το μυστήριο επιτρέπει στον καθένα να κάνει τις δικές του υποθέσεις, το δικό του μύθο και να συνδεθεί με πιο προσωπικό τρόπο με το έργο. Στην πραγματικότητα, όμως, ο πίνακας είναι εξαιρετικό παράδειγμα εφαρμογής των χαρακτηριστικών της τεχνοτροπίας του ζωγράφου: η έξυπνη χρήση του φωτός και των έντονων χρωματικών αντιθέσεων, που προσδίδουν εκφραστικότητα στο πρόσωπο και την αίσθηση σύγχρονης φωτογραφίας, χωρίς να χρειάζεται τίποτα στο κάδρο πέρα από την κοπέλα.

Σε πρώτη ανάλυση, το χαλαρό πάνω από τον ώμο βλέμμα της κοπέλας αποτελεί κατεξοχήν πόζα των Φλαμανδών ζωγράφων για να αποδώσουν τρισδιάστατο βάθος στην εικόνα. Το έντονο μπλε χρώμα από την ημιπολύτιμη πέτρα λάπις λάζουλι (τότε τόσο πολύτιμο και σπάνιο πέτρωμα όσο ο χρυσός) έχει χρησιμοποιηθεί στο οριεντάλ κάλυμμα της κεφαλής της κοπέλας, εκφράζοντας έτσι έναν αθώο ρομαντισμό, που συμβαδίζει και συμπληρώνει την πληροφορία που μας δίνει η εικόνα για τη νεαρή ηλικία της. Βέβαια, πρωταγωνιστής του κάδρου είναι το μεγάλο μαργαριταρένιο σκουλαρίκι, που, παρότι έχει εμφανιστεί ξανά σε πίνακες του ζωγράφου, η ύπαρξή του αποτελεί μία ψευδαίσθηση ή και οφθαλμαπάτη. Το κόσμημα δεν έχει περίγραμμα ούτε και γάντζο για να κρεμαστεί από το αφτί του κοριτσιού, αλλά μοιάζει να αιωρείται και αξίζει να σημειωθεί ότι το λευκό του χρώμα ήταν εξίσου σπάνιο και δυσεύρετο με το μπλε του μαντηλιού. Συνεχίζοντας, το εκ πρώτης όψεως έντονο μαύρο φόντο, που φέρνει την εικόνα ακόμα πιο κοντά στις σύγχρονες φωτογραφίες, ήταν μία σπάνια επιλογή από τον Βερμέερ, που φημισμένα επέλεγε να περιγράφει τις μορφές του σε λευκό φόντο, καθώς αυτό του επέτρεπε να απολαμβάνει την απόδοση των σκιάσεων. Ωστόσο, έχει αποκαλυφθεί ότι ο πίνακας αποτελείται από διαφορετικές χρωματικές επιστρώσεις και έχει υποστεί αρκετές τροποποιήσεις μέχρι την τελειοποίησή του. Μελέτες έχουν αποδείξει ότι ο καλλιτέχνης ξεκίνησε να συνθέτει με καφέ και μαύρες πινελιές, προτού δουλέψει με χρώματα, ότι υπήρχε μία πράσινη κουρτίνα πίσω από το κεφάλι του κοριτσιού, καθώς και ότι το τελευταίο έχει ντελικάτες ανοιχτόχρωμες βλεφαρίδες. Ακόμα, ο ζωγράφος φαίνεται να είχε μετακινήσει τη θέση του αφτιού, του αυχένα αλλά και της κορυφής του μαντηλιού. Όπως και να έχει, το αποτέλεσμα είναι ένα άκρως δυναμικό και δραματικό “tronie” (δηλαδή πίνακας προσώπου που εστιάζει στην έκφραση του προσώπου) με έντονες αντιθέσεις μέσω του φωτισμού. Ο πίνακας βρίσκεται στο μουσείο Μαουριτσχάους στη Χάγη.

 Λίγα λόγια για τον δημιουργό

 

Στην ιστορία της τέχνης, ο Γιoχάνες Βερμέερ είναι σχεδόν τόσο μυστηριώδης και ανεξιχνίαστος όσο ο Σαίξπηρ στη λογοτεχνία. Ο Γιαν Βερμέερ, λοιπόν, γεννήθηκε το 1632 στο Ντελφτ της Νότιας Ολλανδίας. Εκεί έζησε και εργάστηκε ως ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους της «Χρυσής Φλαμανδικής Εποχής» της ολλανδικής ζωγραφικής τον 17ο αιώνα. Παρότι μας άφησε μόνο 36 έργα, κατάφερε να διακριθεί στη ρωπογραφία δηλ. την αναπαράσταση σκηνών της καθημερινότητας με ρεαλιστικό τρόπο σε εσωτερικούς χώρους και ηθογραφιών, με πρωταγωνίστριες κυρίως γυναίκες της μεσαίας τάξης. Στα έργα του αποτυπώνεται η αλλαγή των ηθών της εποχής: η γυναίκα μεταμορφώνεται, ξαναντύνεται και γίνεται νοικοκυρά, παιδαγωγός και οικοδέσποινα. Κύριο χαρακτηριστικό των έργων του είναι ο ιδιαίτερος φωτισμός, που διαθλάται μέσα από κρυστάλλινα παράθυρα, γεγονός που υπαινίσσεται τη χρήση της τεχνικής του σκοτεινού θαλάμου. Τα έργα του αναγνωρίστηκαν δύο αιώνες μετά τον θάνατό του και αποτελούν σήμερα σημείο αναφοράς των κινημάτων του μπαρόκ και του ιμπρεσιονισμού. Μαζί με τον Ρέμπραντ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ζωγράφους της «Χρυσής εποχής» στην ολλανδική ζωγραφική (1584-1702).