Ευγένιος Ονιέγκιν Π.Ι.Τσαϊκόφσκυ
Πιότρ Ιλίτς Τσαϊκόφσκι
Πιότρ Ιλίτς Τσαϊκόφσκι (1840–1893) Ρώσος συνθέτης της ρομαντικής εποχής, ένας συνθέτης που έχει αγαπηθεί ιδιαιτέρως από το κοινό και μάλιστα από το ευρύ κοινό. Έγραψε μουσική σε ένα μεγάλο φάσμα ειδών, συμπεριλαμβανομένων συμφωνίας, όπερας, μπαλέτου, οργανικής μουσικής, μουσικής δωματίου και τραγουδιού. Έγραψε μερικά από τα πιο δημοφιλή ορχηστρικά και θεατρικά μουσικά έργα στο σύγχρονο κλασικό ρεπερτόριο, όπως τα μπαλέτα: Η λίμνη των κύκνων, Η Ωραία Κοιμωμένη και Ο Καρυοθραύστης, η Ουβερτούρα 1812, το Πρώτο Κοντσέρτο για Πιάνο, επτά συμφωνίες και η όπερα Ευγένιος Ονιέγκιν.
Το 1877 η μέτζο σοπράνο Ελισάβετ Λαβρόφσκαγια πρότεινε στον Τσαϊκόφσκι να γράψει μια όπερα βασισμένη στον Ευγένιο Ονιέγκιν του Πούσκιν. Παρά τους αρχικούς του δισταγμούς, ο Τσαϊκόφσκι εντυπωσιασμένος από την ηρωίδα του βιβλίου Τατιάνα (που θεωρείται από πολλούς, ο σημαντικότερος χαρακτήρας από τον Ονιέγκιν στο έργο του συνθέτη) συνέθεσε την πιο αριστουργηματική του όπερα. Για την Τατιάνα έγραψε την πιο ευαίσθητη και δραματική του μουσική.
Υπόθεση
Α΄ Πράξη
Σκηνή Πρώτη: Ο κήπος του εξοχικού της κα. Λαρίνα. Η κυρία Λαρίνα, με τη βοήθεια της παραμάνας Φιλίπεβνας, ετοιμάζει ένα γλυκό στον κήπο του εξοχικού της και ακούει τις δυο της κόρες, την Τατιάνα και την Όλγα να τραγουδούν μέσα στο σπίτι. Φτάνει μια ομάδα από χωριάτες που γιορτάζουν τον θερισμό με τραγούδια και χορούς. Σε λίγο έρχονται ο Λένσκι, γείτονας και επίδοξος μνηστήρας της Όλγας, με τον φίλο του Ευγένιο Ονιέγκιν, ένα βαριεστημένο δανδή, που μόλις έχει φτάσει από την Αγία Πετρούπολη. Για να ενθαρρύνει τη σχέση του Λένσκι με την Όλγα, η κυρία Λαρίνα καλεί τους δύο νέους για δείπνο, κατά τη διάρκεια του οποίου η ρομαντική Τατιάνα γοητεύεται από τον Ονιέγκιν.
Σκηνή Δεύτερη: Υπνοδωμάτιο της Τατιάνας. Η Τατιάνα, ύστερα από μια άυπνη νύχτα, γράφει ένα παθιασμένο γράμμα στον Ονιέγκιν, ζητώντας ένα ραντεβού και του το στέλνει με την παραμάνα.
Σκηνή Τρίτη: Κήπος των Λαρίνα. Μερικές υπηρέτριες μαζεύουν φράουλες και τραγουδούν ξέγνοιαστες. Η Τατιάνα περιμένει όλο αγωνία τον Ονιέγκιν. Όταν τελικά αυτός εμφανίζεται, είναι πολύ ψυχρός και απόμακρος, της λέει ότι δεν ενδιαφέρεται ούτε για ρομαντικούς έρωτες ούτε για παντρειές. Η Τατιάνα, συντετριμμένη, αδυνατεί να ανταπαντήσει.
Β' Πράξη
Σκηνή Πρώτη: Σαλόνι των Λαρίνα. Μερικές εβδομάδες αργότερα, κατά τη διάρκεια των οποίων ο Λένσκι έχει αρραβωνιαστεί με την Όλγα, στο σπίτι της οικογένειας Λαρίνα δίνεται μια χοροεσπερίδα, για τα γενέθλια της Τατιάνας, ο Ονιέγκιν χορεύει μαζί της αλλά μετά χορεύει και φλερτάρει με την αδελφή της. Ο Λένσκι ζηλεύει και αρχίζει μια λογομαχία ανάμεσα στους δύο φίλους. Ο Γάλλος δάσκαλος Τρικέ τραγουδά ένα παλιό τραγούδι προς τιμήν της Τατιάνας. Ύστερα από αυτό η διαμάχη μεταξύ των δύο φίλων γίνεται πιο έντονη και ο Λένσκι τελικά καλεί σε μονομαχία τον Ονιέγκιν. Η Τατιάνα καταρρέει και η γιορτή τελειώνει μέσα σε σύγχυση.
Σκηνή Δεύτερη: Στις όχθες ενός ρυακιού στο δάσος, νωρίς το πρωί. Ο Λένσκι φτάνει πρώτος στο σημείο της μονομαχίας, συνοδευόμενος από τον μάρτυρά του, τον Ζαρέτσκυ. Ατενίζοντας τη φύση, απευθύνει ένα σπαραξικάρδιο αντίο στην Όλγα, που ίσως δεν δει ξανά. Καταφθάνει και ο Ονιέγκιν, που έχει φέρει για μάρτυρά του στη μονομαχία τον υπηρέτη του τον Γκιγιό. Οι δύο άντρες διστάζουν να μονομαχήσουν λόγω της φιλίας τους, αλλά δεν μπορούν και να αθετήσουν τον λόγο τους. Οι δυο μάρτυρες γεμίζουν τα πιστόλια και ο Λένσκι πέφτει νεκρός με τον πρώτο πυροβολισμό.
Γ' Πράξη
Σκηνή Πρώτη: Σαλόνι χοροεσπερίδας ενός μεγάρου στην Αγία Πετρούπολη. Πέντε χρόνια έχουν περάσει, κατά τη διάρκεια των οποίων ο Ονιέγκιν ταξίδεψε σε διάφορα μέρη της Ευρώπης. Κάθεται μόνος του σε μια γωνιά του σαλονιού, όπου δίνεται μια χοροεσπερίδα, και αναλογίζεται την άδεια του ζωή και παλεύει ακόμη με τις τύψεις του για το θάνατο του Λένσκι. Κάνει την είσοδό του ο ιδιοκτήτης του μεγάρου, ο πρίγκιπας Γκρεμίν με τη σύζυγό του, που άλλη δεν είναι από την Τατιάνα, και την συστήνει στον έκπληκτο Ονιέγκιν. Η Τατιάνα τον αντιμετωπίζει με ψυχρότητα και αποχωρεί. Ο Γκρεμίν περιγράφει στον Ονιέγκιν την ευτυχία που έχει γνωρίσει στο πλευρό της γυναίκας του και το πώς αυτή τον έσωσε από μια θλιβερή και μοναχική ζωή. Ο Ονιέγκιν συνειδητοποιεί ότι αυτή μπορεί να είναι και η μόνη σωτηρία για τον ίδιο και της γράφει ένα γράμμα. Της ζητά μια συνάντηση, της εκφράζει τον έρωτά του και της ζητά να φύγουν μαζί.
Σκηνή Δεύτερη: Σαλόνι του πρίγκηπα Γκρεμίν. Η Τατιάνα διαβάζει την επιστολή του Ονιέγκιν και κλαίει, ξαφνικά μπαίνει ο Ονιέγκιν και πέφτει στα πόδια της αλλά αυτή τον αποδιώχνει λέγοντάς του ότι ενδιαφέρεται γι' αυτήν μόνο τώρα που έγινε πλούσια και σπουδαία. Ο Ονιέγκιν τη διαβεβαιώνει για την αγνότητα των αισθημάτων του αλλά η Τατιάνα, αν και τον αγαπά ακόμη, αποφασίζει να μείνει πιστή στον σύζυγό της και τον διώχνει οριστικά, αφήνοντάς τον συντετριμμένο.
Είχα την τύχη να παρακολουθήσω την όπερα Ευγένιος Ονιέγκιν του Π.Ι. Τσαϊκόφσκι στην Εθνική Λυρική Σκηνή τον Νοέμβριο :του 1996. Διεύθυνση ορχήστρας: Λουκάς Καρυτινός. Διανομή: Τατιάνα: Ιουλία Τρούσσα, Ονιέγκιν: Wieslaw Bednarek, Λένσκυ: Gegam Grigorian, Γκέμιν: Γιώργος Παππάς. Φύση μελαγχολική και επιφυλακτική, ο Τσαϊκόφσκι απέφευγε συχνά τους ανθρώπους, κλεινόταν στον εαυτό του και απολάμβανε τον πόνο της μοναξιάς του. Έτσι, μπόρεσε μέσα από την ίδια του την ψυχή να δώσει όλη την ποίηση και συγχρόνως το δραματικό παλμό που απαιτούσε το θέμα. Το ερωτικό μοτίβο της Τατιάνας, όταν γράφει το γράμμα προς τον Ονιέγκιν, αποτελεί τον πυρήνα όλου του έργου και είναι από τις ωραιότερες σκηνές στη Φιλολογία της Όπερας. Έντονα δραματική είναι η σκηνή της μονομαχίας, ενώ η χορωδία των χωρικών με τους λαϊκούς ρυθμούς δημιουργούν μία ατμόσφαιρα χαρακτηριστικά ρώσικη. Στον «Ευγένιο Ονιέγκιν» ο Τσαϊκόφσκι δίνει όλη τη βαρυθυμία, το πάθος και την πρωτόγονη ορμή της ρώσικης ψυχής, αριστοτεχνικά συγκερασμένη με τις επιδράσεις της ευρωπαϊκής νοοτροπίας και της ευρωπαϊκής μουσικής.
