ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΟ 17ο ΚΑΙ 18ο ΑΙΩΝΑ
Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Ποιος είναι ο χαρακτήρας της επιστημονικής προόδου το 17ο και 18ο αι.;
Την περίοδο αυτή αναπτύχθηκαν οι φυσικές επιστήμες οι οποίες έθεσαν τα θεμέλια για τη μεταμόρφωση του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
α) Αμφισβήτηση των παραδοσιακών απόψεων για το Θεό, τον άνθρωπο, την κοινωνία και τον κόσμο.
β) Δημιούργησε μια αντίληψη βασισμένη στον ορθολογισμό.
Ποιοι είναι οι κύριοι εκφραστές της επανάστασης;
Οι κύριοι εκφραστές οι οποίοι θεμελίωσαν την πνευματική και επιστημονική επανάσταση ήταν:
α) ο Βάκων, με τα έργα του Νέο Όργανο (1626) και Πρόοδος της Γνώσης(1623):
- Ø Υπογράμμισε τη σημασία της αμφιβολίας στη διαδικασία της γνώσης και
- Ø Προέκρινε την επαγωγική μέθοδο ως βάση της επιστημονικής γνώσης.
β) ο Καρτέσιος:
- Ø Ανέπτυξε ένα νέο φιλοσοφικό σύστημα χωρίς αναφορά στη θρησκεία και το χριστιανισμό.
- Ø Ως ορθολογιστής εισήγαγε την αντίληψη ενός μηχανιστικού σύμπαντος και του δυϊσμού του κόσμου, τον οποίο συγκροτούν πνεύμα και ύλη.
- Ø Είπε τη ρήση: cogito ergo sum, που συνιστούσε την πιο ισχυρή άρνηση της αυθεντίας και βάση της σύγχρονης επιστημολογίας.
γ) ο Τζον Λοκ:
1) με το έργο του Δύο πραγματείες περί κυβερνήσεως (1690):
- Ø Διατύπωσε μια πολιτική θεωρία που βασιζόταν στο πολιτικό δίκαιο.
- Ø Υποστήριξε σε αντίθεση με τον Καρτέσιο ότι η γνώση δεν προέρχεται από έμφυτες ιδέες αλλά από τη λειτουργία των αισθήσεων.
2) στο έργο του: Δοκίμιο για την ανθρώπινη αντίληψη το ανθρώπινο μυαλό παρουσιάζεται ως «άσπρο άδειο χαρτί» (tabula rasa) που αρχίζει να αποκτά γνώσεις μέσω της γνωριμίας του με τον κόσμο.
- Ø H αίσθηση παρέχει την πρώτη ύλη της γνώσης.
- Ø Η λογική την επεξεργάζεται και της δίνει νόημα.
δ) Ο Ισαάκ Νεύτωνας:
- Ø Μελέτησε τους φυσικούς νόμους και απέδειξε ότι ο κόσμος είναι αρμονικός και σύνθετος, λογικά εξηγήσιμος.
- Ø Στο έργο του μαθηματικές αρχές της φυσικής φιλοσοφίας ενσωματώθηκαν όλες οι μέχρι τότε κατακτήσεις στα πεδία των θετικών επιστημών.
- Ø Διατύπωσε τους νόμους της κίνησης και της βαρύτητας, έθεσε τις βάσεις της φυσικής και πρόσφερε μια μηχανική θεωρία κατανόησης του σύμπαντος.
- Ø Συνέβαλε στην κατασκευή ναυτιλιακών πινάκων και την εφεύρεση του εξάντα για τον καθορισμό του γεωγραφικού πλάτους και μήκους.
- Ø Έκανε τα πρώτα πειράματα με ηλεκτρικό ρεύμα ενώ η χημεία αναγνωρίστηκε ως επιστήμη.
Ο ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ
Τι ονομάζεται Διαφωτισμός και πού αναπτύχθηκε;
Διαφωτισμός
ή αιώνας των Φώτων ονομάστηκε το κίνημα που
αναπτύχθηκε στη Γαλλία και γενικότερα στην Ευρώπη κατά το 18ο αι. Διακήρυξε την
πίστη στην πρόοδο του ανθρώπου και φώτισε τις μέχρι τότε σκοτεινές και
παρωχημένες ιδέες, θεσμούς και πρακτικές.
Ποια είναι τα αιτήματα των Διαφωτιστών;
1. Οι διαφωτιστές του 18ου αι. έθεσαν κάθε πεδίο της ανθρώπινης δραστηριότητας στην κρίση της λογικής και αξίωσαν αλλαγές
α) στους πολιτικούς θεσμούς
β) στο σύστημα διακυβέρνησης,
γ) στην οικονομία,
δ) στη θρησκεία
ε) στην εκπαίδευση,
στ) στο σύστημα ποινών και σωφρονισμού.
2. Έγραψαν για τον άνθρωπο, για το Θεό, την κοινωνία και τον κόσμο.
3. Ο λόγος των Διαφωτιστών διακρίνεται για την πίστη του στην ελευθερία της έκφρασης, στην ελευθερία της οικονομικής δραστηριότητας, στο δικαίωμα της παιδείας και της πολιτικής εκπροσώπησης.
4. Εξέφρασε τις θέσεις και τα συμφέροντα της ανερχόμενης αστικής τάξης, η οποία ενώ είχε αποκτήσει μεγάλη οικονομική δύναμη δεν είχε ανάλογη κοινωνική αναγνώριση και δικαιώματα πολιτικής συμμετοχής.
Φορείς του Διαφωτισμού ήταν αστοί και ευγενείς με προοδευτικό πνεύμα.
Από ποιους επηρεάστηκαν οι Γάλλοι Διαφωτιστές;
Τα επιτεύγματα της φιλοσοφίας και της επιστήμης του 17ου αι, ιδιαίτερα οι θεωρίες των Άγγλων Νεύτωνα και Λοκ επηρέασαν το στοχασμό των Διαφωτιστών.
Ποιοι ήταν οι εκπρόσωποι του Διαφωτισμού και ποιες οι απόψεις τους;
1) Κύριος εκφραστής του Διαφωτισμού υπήρξε ο Βολταίρος. Ήταν υπέρμαχος της ατομικής ελευθερίας, της θρησκευτικής ανεκτικότητας και της ελευθερίας της έκφρασης. Στηλίτευε την τυραννική διακυβέρνηση της απόλυτης μοναρχίας και την καταπίεση του ανθρώπου από την οργανωμένη θρησκεία.
2) O Μοντεσκιέ, όπως και ο Βολταίρος, διακρινόταν από πολιτικό και κοινωνικό συντηρητισμό, αφού έκρινε ότι η κοινωνία έπρεπε να κυβερνάται από τους πλουσιότερους, οι οποίοι θα φρόντιζαν να θριαμβεύσει η λογική στους θεσμούς, στη δικαιοσύνη, στη φορολογία και στο εμπόριο. Το κυριότερο έργο του Το Πνεύμα των Νόμων, τον κατέστησε πρόδρομο της πολιτικής επιστήμης, αφού σε αυτό εξέτασε τα διάφορα καθεστώτα διακυβέρνησης των ανθρωπίνων κοινωνιών.
3) Εξέχουσα θέση ανάμεσα στους διαφωτιστές κατείχαν οι εμπνευστές και εκδότες της γαλλικής Εγκυκλοπαίδειας Ντιντερό και Νταλαμπέρ. Μεταξύ των ετών 1750 και 1772 κατάφεραν να συντονίσουν 130 συγγραφείς και να εκδώσουν 25 τόμους της Εγκυκλοπαίδειας, η οποία κωδικοποίησε όλη τη μέχρι τότε συσσωρευμένη γνώση και κατά κάποιο τρόπο συγκρότησε το ιδεολογικό οπλοστάσιο του Διαφωτισμού.
4) Ριζοσπαστικές ιδέες διακήρυσσε και ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ, ο οποίος πίστευε στην ισότητα των ανθρώπων και στην ανάγκη για δικαιοσύνη. Διατύπωσε τη θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου (συμφωνία μεταξύ των ανθρώπων-μελών της πολιτείας για την ανάθεση της εξουσίας σε κάποιο χρηστό κυβερνήτη), το οποίο ήταν ανακλητό από τους πολίτες και εξέφρασε την πίστη του σε μια Ευρώπη που θα σεβόταν τις ελευθερίες και τα δικαιώματα των ανθρώπων ανεξαρτήτως γλώσσας, θρησκείας και φυλής.
5) Την πίστη στην ενότητα της Ευρώπης εξέφραζαν και οι οικονομολόγοι του 18ου αιώνα, οι οποίοι πίστευαν στη δημιουργία μιας ελεύθερης αγοράς, απαλλαγμένης από τούς περιοριστικούς θεσμούς του παρελθόντος, στην οποία θα πρυτάνευε ο φυσικός νόμος της προσφοράς και της ζήτησης.
6) Ο Νταλαμπέρ διέφερε από τους άλλους διαφωτιστές, διότι υποστήριζε τη διάδοση των νέων ιδεών στο λαό, στους απλούς ανθρώπους των κατωτέρων στρωμάτων, τους οποίους ο Βολταίρος θεωρούσε αμαθείς, αγροίκους και ηλίθιους. Ενώ οι Γάλλοι φυσιοκράτες έδιναν προτεραιότητα στην ανάπτυξη της γεωργίας, ο Βρετανός Άνταμ Σμιθ, κορυφαίος εκπρόσωπος του οικονομικού φιλελευθερισμού, έδινε προβάδισμα στο εμπόριο στο κλασικό έργο του Διερεύνηση της φύσης και των αιτίων του πλούτου των εθνών (1776).
Ποια η προσφορά των Διαφωτιστών στην Ευρώπη;
α) Αναθεώρηση του ποινικού και του σωφρονιστικού συστήματος, το οποίο επέβαλλε εξοντωτικές ποινές στους παραβάτες του νόμου και απάνθρωπες συνθήκες κράτησης στους φυλακισμένους. Επικεφαλής αυτού του κινήματος τέθηκε ο δικαστής του Μιλάνου Τσεζάρε Μπεκαρία, ο οποίος στο έργο του Περί Αδικημάτων και Ποινών άσκησε κριτική στη θανατική ποινή και έθεσε ως πρωταρχικό στόχο του δικαστικού συστήματος την πρόληψη και τον φρονηματισμό.
β) Ακούστηκαν απόψεις κατά της δουλείας.
γ) Ο Διαφωτισμός έφερε το οριστικό τέλος του πνευματικού Μεσαίωνα και προετοίμασε ιδεολογικά το έδαφος για τη Γαλλική Επανάσταση.
δ) Έδωσε ώθηση στον ορθολογισμό και στον ανθρωπισμό και δημιούργησε αρχές που για δύο αιώνες ενέπνευσαν φιλελεύθερους και μεταρρυθμιστές σε ολόκληρο τον κόσμο.
ε) Επιζητούσε μια Ευρώπη χωρίς φανατισμό, οικονομικά και πολιτικά φιλελεύθερη.
