Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΨΕΥΣΗ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ
Η περίοδος που καλύπτει τα ιστορικά γεγονότα, τις αλλαγές και τις συμβολές στην επιστημονική σκέψη από τη δημοσίευση του "De revolutionibus orbium coelestium" [Περί της περιστροφής των ουρανίων σφαιρών] του Κοπέρνικου, το 1543, μέχρι τη δημοσίευση των Philosophiae Naturalis Principia Mathematica [Μαθηματικές αρχές της φυσικής φιλοσοφίας] του Νεύτωνα, το 1687, έχει περιγραφεί ως «Επιστημονική Επανάσταση». Κατά την περίοδο αυτή η ανθρώπινη διάνοια χειραφετείται από την αυθεντία του λόγου, διαγράφει την παραδεδομένη γνώση και αρχίζει την αναζήτηση ενός συνεκτικού θεωρητικού μοντέλου για την εξήγηση των φυσικών φαινομένων βασισμένου αποκλειστικά στην εμπειρία και τη λογική επεξεργασία των τεκμηρίων αυτής.
Η μηχανιστική ερμηνεία του φυσικού γίγνεσθαι είναι η καρδιά της νέας επιστήμης. Η τροπή αυτή της φυσικής σκέψης προετοιμάστηκε από μία συστηματική κριτική της αριστοτελικής θεωρίας για την κίνηση των υλικών σωμάτων ήδη κατά τον ύστερο Μεσαίωνα. Εκτός από τις νεοπυθαγόρειες και νεοπλατωνικές επιδράσεις, που συμβάλλουν στη μεταστροφή της ανθρώπινης σκέψης και στην αυξανόμενη αμφισβήτηση του αριστοτελισμού, σημαντική επίδραση έχει το νομιναλιστικό κίνημα στη φιλοσοφία. Ο νομιναλισμός απέρριψε την τελολογική ερμηνεία της φύσης και τον σχολαστικισμό υπέρ της χρήσης εμπειρικών δεδομένων.
Το πιο αξιόλογο επιστημονικό αποτέλεσμα του νομιναλισμού ήταν η αμφισβήτηση της θεωρίας για την κίνηση των φυσικών σωμάτων που αναφέρεται στα Φυσικά του Αριστοτέλη. Η αριστοτελική φυσική θεωρεί τη στάση ως πρωταρχική κατάσταση των σωμάτων και συνεπώς το αναγκαίο τέλος προς το οποίο τείνουν. Τα σώματα κινούνται, επειδή δεν βρίσκονται στον τόπο όπου είναι προορισμένα από τη φύση τους να βρίσκονται. Για να εκτραπεί ένα σώμα από τη διαδρομή του προς το φυσικό του τόπο, θα πρέπει να παρεμβληθεί ένα αίτιο που το ωθεί προς διαφορετική κατεύθυνση. Η ώθηση αυτή γίνεται πάντα με άμεση επαφή, λαμβανομένου υπόψη ότι ο Αριστοτέλης υποστήριζε την ανυπαρξία κενού στη φύση. Για να εξηγήσει την κίνηση ενός βλήματος εισάγει τη θεωρία της αντιπερίστασης, σύμφωνα με την οποία το βλήμα κινείται λόγω διαρκούς πίεσης που ασκεί σε αυτό ο περιβάλλων αέρας. Όμως, η θεωρία της αντιπερίστασης δεν έπειθε τους επιστήμονες, διότι δεν μπορούσε να ερμηνεύσει περιπτώσεις σωμάτων που κινούνται περιστροφικά ή περιπτώσεις δύο βλημάτων που κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις, περνώντας το ένα δίπλα στο άλλο. Η θεωρία της ορμής ή ενώθησης «impetus» του Jean Buridan, χάρη στην οποία ένα αντικείμενο εξακολουθεί να κινείται μέχρι να υπερτερήσει η αντίσταση του αέρα και το βάρος του αντικειμένου, θεωρήθηκε πως διέσωζε τα φαινόμενα σε βαθμό υπέρτερο της αριστοτελικής.
Η εμφάνιση του Γαλιλαίου τον 16ο αιώνα ανατρέπει το αριστοτελικό αξίωμα, σύμφωνα με το οποίο η ταχύτητα της κίνησης ενός σώματος είναι ευθέως ανάλογη προς το βάρος του σώματος και αντιστρόφως ανάλογη προς την πυκνότητα του μέσου στο οποίο κινείται, καθώς επίσης ότι ο χρόνος κίνησής του είναι ευθέως ανάλογος προς την πυκνότητα του μέσου και αντιστρόφως ανάλογος προς το βάρος του. O Γαλιλαίος διετύπωσε την αρχή της ομοιόμορφης επιτάχυνσης των σωμάτων σε ελεύθερη πτώση εντελώς ανεξάρτητα από το βάρος τους. Σύμφωνα με την αρχή της αδρανείας που αντιστρέφει τις θεμελιακές παραδοχές της αριστοτελικής φυσικής, ο οντολογικός προορισμός των φυσικών πραγμάτων είναι η κίνηση και όχι η ακινησία, όπως υποστήριζε ο Αριστοτέλης. Κάθε σώμα μπορεί να κινείται επ΄άπειρον με σταθερή και ομοιόμορφη ταχύτητα (αν κινείτο έτσι και πριν), εκτός αν επενεργήσει επάνω του μία εξωτερική δύναμη. Θεωρεί, όμως, την αδρανειακή κίνηση κυκλική και όχι ευθύγραμμη, όπως είναι το ορθό.
Το τεράστιο διανοητικό επίτευγμα του Γαλιλαίου έθεσε τα θεμέλια για τη μηχανική ερμηνεία του φυσικού συστήματος, η οποία σφράγισε τον πολιτισμό της νεωτερικότητας.
