Γκαμπριέλα Μιστράλ (Gabriela Mistral)
(Βικούνια, Χιλή 1889 – Νέα Υόρκη, ΗΠΑ 1957)
Γκαμπριέλα Μιστράλ (Gabriela Mistral, Βικούνια, Χιλή 1889 – Νέα Υόρκη, ΗΠΑ 1957). Λογοτεχνικό ψευδώνυμο της Χιλιανής ποιήτριας Λουσίλα Γοδόι Αλκαϊάγκα (Lucila Godoy Alcayaga) το οποίο οφείλεται στον συνδυασμό των ονομάτων των δύο αγαπημένων της λογοτεχνών, του Ιταλού Γκαμπριέλε ντ’ Ανούτσιο και του Γάλλου Φρεντερίκ Μιστράλ. Γνώρισε πρόωρα τη μοναξιά και τον πόνο, στην αρχή ως αγροτική δασκάλα σε απόμακρα φτωχά χωριουδάκια των χιλιανών Άνδεων και μετά με την ξαφνική αυτοκτονία του ανθρώπου που αγαπούσε. Καθιερώθηκε από το πρώτο ποιητικό της έργο, τα Σονέτα του θανάτου (Sonetos de la muerte, 1914), που περιλήφθηκαν στη συλλογή Απόγνωση (Desolacion, 1922). Ένθερμη καθολική, η Μιστράλ κλήθηκε το 1922 στο Μεξικό για μια παιδαγωγική αποστολή και το 1925 εντάχθηκε στο διπλωματικό σώμα. Στην Κοινωνία των Εθνών και σε άλλα σώματα, όπως και σε κάθε μέρος του κόσμου που επισκέφθηκε, αγωνίστηκε εναντίον του πολέμου και της φτώχειας και υπέρ της αδελφοσύνης των ανθρώπων. Αν στην Απόγνωση κυριαρχεί το ερωτικό και το αισθησιακό θέμα, με τόνους που θυμίζουν την παρακμιακή, μεταρομαντική και μοντέρνα ποίηση, στην Τρυφερότητα (Ternura, 1924), που είναι αφιερωμένη ολόκληρη στο παιδί, ο τόνος και το ύφος γίνονται λιγότερο βίαια. Στην Τομή του δάσους (Tala, 1938), η ανάμνηση της μακρινής πατρίδας, η πίκρα για τη μητρότητα που της έλειψε και η αγάπη για την αμερικανική γη τοποθετούνται μέσα σ’ ένα σύνθετο πλαίσιο, όπου ο ύμνος συμβαδίζει με την ελεγεία και η ποίηση της μνήμης με την ποίηση της φύσης. Το τελευταίο της έργο, Το πατητήρι (Lagar) εκδόθηκε το 1954. Τα Άπαντα (Poesias completas) της Μιστράλ συγκεντρώθηκαν σ’ έναν τόμο το 1958, και δημοσιεύτηκαν στη Μαδρίτη.
Η Χιλιανή ποιήτρια έγινε η πρώτη λογοτέχνης της Λατινικής Αμερικής που κέρδισε το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1945 για την λυρική της ποίηση που εμπνεύστηκε από δυνατά συναισθήματα και την έκανε σύμβολο των ιδεαλιστικών φιλοδοξιών ολόκληρου του λατινο-αμερικάνικου και το 1951 απέσπασε το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Χιλής. Το 1953 ορίστηκε εκπρόσωπος της Χιλής στον ΟΗΕ. Η Γκαμπριέλα Μιστράλ συγκαταλέγεται μεταξύ των μεγάλων ισπανόφωνων ποιητών του 20ου αιώνα και συνετέλεσε τα μέγιστα στην ανάπτυξη της πνευματικής ενότητας του ισπανόφωνου κόσμου, της Hispanidad, όπως αποκλήθηκε.
Η προσευχή της δασκάλας
Κύριε! Εσύ που δίδαξες, συγχώρα με που διδάσκω·
που φέρω το όνομα της δασκάλας,
που Εσύ έφερες όταν ήσουν στη Γη.
Δώσε μου την
μοναδική αγάπη για το σχολειό μου·
που ούτε το κάψιμο της ομορφιάς να είναι ικανό
να κλέψει την τρυφεράδα μου απ’ όλες τις στιγμές.
Δάσκαλε, κάνε
ακατάπαυστο τον ενθουσιασμό μου
και περαστική την απογοήτευση.
Βγάλε από μέσα μου αυτό τον ακάθαρτο πόθο
για δικαιοσύνη που εξακολουθεί να με ταράζει,
το γελοίο απομεινάρι της διαμαρτυρίας
που βγαίνει από μέσα μου όταν με πληγώνουν.
Να μην πονάει η αγνόηση και να μην θλίβομαι
για την λήθη αυτών που μας δίδαξαν.
Κάνε με να
είμαι πιο μάνα από τις μάνες,
για να μπορέσω ν’ αγαπήσω
και να υπερασπίσω όπως αυτές,
αυτό που δεν είναι σάρκα της σάρκας μου.
Βόηθά με να πετύχω να κάνω για καθένα
απ’ τα παιδιά μου τον στίχο μου τέλειο
και να σου αφήσω αυτή την άφωνη,
την πιο δυνατή μου μελωδία,
για όταν τα χείλη μου δεν θα τραγουδούν πια.
Δείξε μου τη
δύναμη του Ευαγγελίου σου έγκαιρα,
για να μην εγκαταλείψω τη μάχη της κάθε μέρας
και της κάθε ώρας γι αυτό.
Βάλε στο
δημοκρατικό σχολειό μου,
τη λάμψη που σκορπίζεται
από το τρέξιμο των ξυπόλυτων παιδιών.
Κάνε με δυνατή,
ακόμα και στη γυναικεία αδυναμία μου
και στη γυναικεία φτώχεια μου·
κάνε με αδιάφορη για ότι μπορεί
να μην είναι αγνό,
για κάθε πίεση που δεν είναι
της θερμής θέλησής σου στη ζωή μου.
Φίλε,
συντρόφεψέ με! Στήριξέ με!
Πολλές φορές δεν θα έχω άλλο
από Σένα στο πλευρό μου.
Όταν το δίδαγμά μου θα είναι πιο αγνό
και πιο θερμή η αλήθεια μου,
θα παραμείνω χωρίς τα εγκόσμια·
αλλά Εσύ τότε θα με κυβερνήσεις
ενάντια στην καρδιά σου,
που γνώρισε αρκετά
τη μοναξιά και την αδυναμία.
Δεν θ’ αναζητήσω παρά
στη ματιά σου τη γλυκύτητα της αποδοχής.
Δώσε μου
απλότητα και βάθος·
λύτρωσέ με απ’ το να είμαι
περίπλοκη ή κοινότυπη στο καθημερινό μου μάθημα.
Δώσε μου δύναμη
να υψώσω τα μάτια
πάνω από το στήθος μου με τις πληγές,
μπαίνοντας κάθε πρωί στο σχολειό μου.
Να μη φέρνω στην έδρα μου τις υλικές μου ανησυχίες,
τις καθημερινές μικροαστικές θλίψεις μου.
Ελάφρυνε το
χέρι μου στην τιμωρία
κι απάλυνέ το, ακόμα πιο πολύ στο χάδι.
Να μαλώνω με πόνο,
να ξέρω ότι έχω διορθώσει αγαπώντας!
Κάνε να γεμίσει
με πνεύμα
το χτισμένο με τούβλα σχολειό μου.
Να τυλιχτεί με τη λάμψη του ενθουσιασμού μου
η φτωχή του αυλή, η γυμνή του αίθουσα.
Η καρδιά μου να είναι η κολώνα του
και η αγνή μου θέληση πιο δυνατή
από τις κολώνες και το χρυσάφι
των πλούσιων σχολείων.
Και, τέλος,
θύμιζέ μου
από την ωχρότητα του καμβά του Velazquez,
ότι το να διδάσκεις
και ν’ αγαπάς παράφορα στη Γη
είναι να φτάνεις με τη λόγχη του Λογγίνου
στην καυτή πλευρά του έρωτα.
Gabriela
Mistral
Μετ. Μαριάννα Τζανάκη
