Τραβιάτα Τζουζέπε Βέρντι
Η Τραβιάτα (Ιταλικά: La traviata, δηλαδή «η παραστρατημένη») είναι μία από τις πλέον περίφημες ιταλικές όπερες (μελόδραμα). Είναι όπερα σε τρεις πράξεις με κείμενο του Πιάβε και μουσική του Τζουζέπε Βέρντι. Πρωτοπαίχτηκε στη Βενετία το 1853.
Το έργο μεταφράσθηκε και στη Γαλλική και ανεβάστηκε στο «Λυρικό Θέατρο» στις 27 Οκτωβρίου του 1864 με εξαιρετική επιτυχία και υπό τον τίτλο Βιολέτα. Σε αργότερη παρουσίαση του έργου στο Θέατρο «Όπερα Κομίκ» αποδόθηκε με τον ιταλικό του τίτλο La traviata.
Η υπόθεση του έργου δεν είναι άλλη από μια παράφραση, με αρκετές όμως περικοπές, του κλασικού παγκοσμίου φήμης δράματος του Αλεξάνδρου Δουμά Η Κυρία με τας καμελίας. Το έργο διηγείται την τραγική κατάληξη ενός μεγάλου έρωτα, ματαιωμένου από τις κοινωνικές συμβάσεις.
Ο Βέρντι έγραψε τη μουσική για την Τραβιάτα (που σημαίνει: «η παραστρατημένη») πάνω σε λιμπρέτο του Φραντσέσκο Μαρία Πιάβε με τον οποίον είχε συνεργαστεί και για την όπερα Ριγκολέττο. Οι όπερες Ριγκολέττο (1851), Τροβατόρε (1853) και η Τραβιάτα αποτελούν την επονομαζόμενη «λαϊκή τριλογία» (Trilogia populare) του Βέρντι, όπερες που γράφτηκαν από τον συνθέτη σε μια περίοδο δημιουργικής λαμπρότητας, όταν βρισκόταν σε αναζήτηση ωραίων λιμπρέτων και συναρπαστικών χαρακτήρων, πέρα από τα μέχρι τότε συνηθισμένα ιστορικά του έργα. Οι μελωδίες και των τριών αυτών έργων έγιναν σύντομα πολύ δημοφιλείς και κρατούν ακόμη τα σκήπτρα στις διεθνείς λυρικές σκηνές.
Το έργο η Κυρία με τις καμέλιες, πάνω στο οποίο ο Βέρντι βάσισε την Τραβιάτα, είχε γραφτεί το 1848 από τον Αλέξανδρο Δουμά υιό, ένα χρόνο μετά τον θάνατο της 23χρονης Μαρί Ντι Πλεσσί, διάσημης εταίρας της εποχής εκείνης στο Παρίσι. Ο ίδιος μάλιστα ο συγγραφέας είχε σχέσεις μαζί της και από αυτήν εμπνεύστηκε το μυθιστόρημά του.
ΡΟΛΟΣ ΓΙΑ ΠΡΙΜΑΝΤΟΝΕΣ
Το ρόλο της Βιολέτας τον ενσάρκωσαν οι σημαντικότερες σοπράνο. Στην πρεμιέρα ερμήνευσε η Φάνι Σαλβίνι-Ντονατέλι. Μια από τις πιο μεγαλειώδεις παραστάσεις ήταν αυτή του 1895 στο Κόβεντ Γκάρντεν του Λονδίνου: η ντίβα Αντζελίνι Πάτι δεν ερμήνευσε μόνο μαγευτικά, αλλά εντυπωσίασε και με την παρουσία της, καθώς φορούσε ένα κουστούμι το οποίο φημολογείται ότι ήταν κεντημένο με διαμάντια αξίας 200.000 λιρών. Με το ρόλο αυτό συνδέθηκαν επίσης μεγάλα ονόματα του 20ου αιώνα, όπως η Μαρία Κάλλας, η Ρενάτα Σκότο, η Ιλεάνα Κοτρούμπας, η Άντζελα Γκεοργκίου, αλλά και η Άννα Νετρέμπκο, στις αρχές του 21ου αιώνα, στην Όπερα της Βαυαρίας.
ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ
Το μυθιστόρημα του Δουμά Η κυρία με τις καμέλιες και η όπερα του Βέρντι La traviata ενέπνευσαν πολλούς δημιουργούς ώστε να αποδώσουν με το δικό τους τρόπο τη μελοδραματική πλοκή στη μεγάλη οθόνη.
Η ΤΑΙΝΙΑ ΚΑΜΙΛ
Το 1939 ο Τζορτζ Κούκορ γύρισε την ταινία Καμίλ. Στον πρωταγωνιστικό ρόλο ως Κυρία με τις καμέλιες, ή αλλιώς Μαργκερίτ Γκοτιέ, το κοινό απόλαυσε την Γκρέτα Γκάρμπο, τη μεγάλη κυρία του κινηματογράφου της δεκαετίας του 1920 και του 1930. Η «θεά», όπως ονόμαζαν την Γκρέτα Γκάρμπο, συμπρωταγωνιστούσε με τον Ρόμπερτ Τέιλορ (ως Αρμάνδος Ντιβάλ, ο εραστής της).
Για το ρόλο αυτό, η Γκάρμπο προτάθηκε για Όσκαρ, αλλά δεν κατάφερε να το κερδίσει ποτέ. Φυσικά, κι αυτή η ασπρόμαυρη μεταφορά του έργου δεν είναι παρά ένα μελόδραμα, όπως προστάζουν το υλικό και η πλοκή. Ωστόσο, η μυστηριώδης γοητεία, η εκφραστική ερμηνεία και η αψεγάδιαστη ομορφιά της Γκάρμπο προσδίδουν στην ταινία διαχρονική αξία.
Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΖΕΦΙΡΕΛΙ
Το 1982 ο Φράνκο Τζεφιρέλι γύρισε την όπερα La traviata, με την Τερέζα Στράτας και τον Πλάθιντο Ντομίνγκο στους πρωταγωνιστικούς ρόλους. Ο Τζεφιρέλι είχε ήδη σκηνοθετήσει το αριστούργημα του Βέρντι δύο φορές στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης.
Το ελκυστικό ζευγάρι των πρωταγωνιστών διαπρέπει με τις λαμπρές φωνές και τις εξαιρετικές ερμηνευτικές ικανότητές του, και έτσι η ταινία στέκεται ισάξια πλάι στις σημαντικότερες μεταφορές αυτής της όπερας. Παίζει η ορχήστρα της Μητροπολιτικής Όπερας υπό τη διεύθυνση του Τζέιμς Λιβάιν. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο ρόλος του Τζιόρτζιο Ζερμόν ερμηνεύεται από τον Κορνέλ ΜακΝίλ.
Υπόθεση
Α' Πράξη
Μετά το μουσικό πρελούδιο, η όπερα αρχίζει με μια δεξίωση στο Παρίσι, όπου η εταίρα Βιολέτα, που πάσχει από φυματίωση, καλωσορίζει στο σπίτι της τους επισκέπτες της και συναντά για πρώτη φορά τον Αλφρέντο. Ο Αλφρέντο, ύστερα από απαίτηση της οικοδέσποινας, κάνει μια πρόποση με τη συνοδεία και των άλλων καλεσμένων, πρόποση που είναι ένας ύμνος στο κρασί και στον έρωτα. Σε μια κατ' ιδίαν συνομιλία του Αλφρέντο και της Βιολέτας, αυτός της εξομολογείται τον έρωτά του. Αυτή δεν τον παίρνει στην αρχή στα σοβαρά, συνηθισμένη όπως είναι στις επιφανειακές σχέσεις και στους εφήμερους εραστές. Του προτείνει να γίνουν απλοί φίλοι αλλά του δίνει ένα λουλούδι λέγοντάς του να της το επιστρέψει την επόμενη μέρα. Ο Αλφρέντο αποχωρεί και η Βιολέτα έκπληκτη ανακαλύπτει ότι τα λόγια του την συγκίνησαν αλλά αποφασίζει να μην αλλάξει τη ζωή της ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι δεν θα γνωρίσει ποτέ της τον αληθινό έρωτα.
Β' Πράξη
Μετά 3 μήνες η Βιολέτα και ο Αλφρέντο έχουν αποσυρθεί και ζουν σε μια εξοχική βίλα έξω από το Παρίσι. Ο Αλφρέντο ζει την απόλυτη ευτυχία στην αγκαλιά της πολυαγαπημένης του Βιολέτας αλλά προσγειώνεται στην πραγματικότητα όταν μαθαίνει από την Αννίνα, την καμαριέρα, ότι για να συντηρηθούν, η Βιολέτα αναγκάστηκε να πουλήσει τα κοσμήματά της. Τη Βιολέτα επισκέπτεται ο Πατέρας του Αλφρέντο, ο Τζιόρτζιο Ζερμόν, ο οποίος την παρακαλεί να χωρίσει με το γιο του, όχι μόνο για το καλό του αλλά και γιατί κινδυνεύει να διαλυθεί ο αρραβώνας της αδελφής του Αλφρέντο, εξαιτίας της κακής φήμης της Βιολέτας. Τα λόγια του την συγκινούν και αποφασίζει να θυσιαστεί και του το υπόσχεται. Στέλνει ένα αποχαιρετιστήριο γράμμα στον Αλφρέντο, χωρίς να του εξηγεί τον αληθινό λόγο του χωρισμού και φεύγει από τη βίλα. Ο Αλφρέντο συγκλονισμένος διαβάζει το γράμμα της ενώ ο πατέρας του μάταια προσπαθεί να τον παρηγορήσει.
Σε μια χοροεσπερίδα που δίνει η Φλώρα, φίλη της Βιολέτας, εμφανίζεται ο Αλφρέντο και βρίσκει τη Βιολέτα να συνοδεύεται από τον βαρόνο Ντουφόλ. Την ικετεύει να γυρίσει σ' αυτόν και όταν αυτή αρνείται, την προσβάλει δημόσια πετώντας της χρήματα. Ο βαρόνος τον καλεί σε μονομαχία και καταφθάνει και ο πατέρας του που προσπαθεί να ηρεμήσει τα πνεύματα.
Γ' Πράξη
Στο φτωχικό της δωμάτιο, ξεχασμένη από όλους, η Βιολέτα αργοπεθαίνει από φυματίωση. Ο Τζιόρτζιο Ζερμόν με μια επιστολή του την πληροφορεί ότι έχει φανερώσει τη θυσία της στο γιο του και στην κόρη του. Ο Αλφρέντο επιστρέφει στην αγκαλιά της αγαπημένης του και οι δυο τους κάνουν όνειρα για μια νέα κοινή ζωή μακριά από το Παρίσι και τις κακές αναμνήσεις, αλλά είναι αργά πια: παρουσία του Τζιόρτζιο Ζερμόν και του πιστού γιατρού Γκρενβίλ, η Βιολέτα ξεψυχάει στην αγκαλιά του αγαπημένου της.
La Traviata: “Libiamo, ne’ lieti calici
https://www.youtube.com/watch?v=afhAqMeeQJk
La Traviata: “Libiamo, ne’ lieti calici”
Παρακολούθησα την όπερα Τραβιάτα στην Εθνική Λυρική Σκηνή τον Μάιο του 2003. Κάθε άλλο παρά «τρυφερό» ή «ευαίσθητο», το θέμα της Τραβιάτας ήταν τολμηρό και προκλητικό, στον βαθμό που παρουσίαζε επί σκηνής την καθημερινότητα μίας εταίρας, που μάλιστα υπέφερε από την φυματίωση, μία κοινωνικά στιγματισμένη ασθένεια της εποχής. Επιπλέον, το λιμπρέτο δεν φείδεται ρεαλισμού, αφού σε κανένα σημείο δεν κρύβει τα κλινικά συμπτώματα της ασθένειας. Η όπερα αφορούσε καταστάσεις σύγχρονες του Βέρντι και ο συνθέτης είχε διατυπώσει γραπτά την απαίτησή του η Τραβιάτα να παρουσιαστεί με ρούχα της εποχής του, έτσι ώστε το κοινό να αντικρίσει στην σκηνή μία μερίδα της σύγχρονης κοινωνίας. Πρόθεση του Βέρντι ήταν η κοινωνική καταγγελία, επιλογή που εντάσσεται στα πλαίσια μία νέας εποχής ουμανισμού, με την αυξανόμενη συμπάθεια προς το άτομο και τη διαφορετικότητά του.
Παρακολουθώντας την όπερα παρατήρησα ότι κάθε σημείο της συνδέεται άμεσα με την εξέλιξη της δράσης και την τελική, τραγική κατάληξη. Ακόμα και τα χορωδιακά, παρότι σε πρώτη ανάγνωση μοιάζουν διακοσμητικά, στην πραγματικότητα συνεισφέρουν στην δημιουργία δραματικής έντασης. Το χορωδιακό των ταυρομάχων προαναγγέλλει έμμεσα την ανάγκη εξεύρεσης ενός θύματος. Στην τρίτη πράξη, το αποκριάτικο χορωδιακό έξω από το παράθυρο της θνήσκουσας ηρωίδας δεν θα μπορούσε να είναι πιο δηλωτικό της αμφίσημης κατάστασης, υπογραμμίζοντας την τραγικότητα της στιγμής, αλλά και την υποκριτική, μικροαστική δικαιοσύνη, αφού εκείνη που πεθαίνει δεν είναι παρά μία… παραστρατημένη, έστω μετανοημένη.
Το κάστ της παράστασης εξαιρετικό: Βιολέτα: Τζένη Δριβάλα, Αλφρέντο: Cesar Gutierrez, Φλώρα: Λυδία Αγγελοπούλου
