ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - ΜΕΡΟΣ Α΄

ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ – ΜΕΡΟΣ Α΄

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΓΑΛΛΙΑ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ

ΕΥΡΩΠΗ

Η σημασία της Γαλλικής Επανάστασης

 Η Γαλλική Επανάσταση σε συνδυασμό με τη Βιομηχανική Επανάσταση σημάδεψε την απαρχή μιας νέας εποχής για τον κόσμο, την εποχή της νεωτερικότητας.  Η Γαλλική Επανάσταση κατά τον Davies αποτέλεσε την ολοκληρωτική κατάλυση ενός συστήματος διακυβέρνησης μαζί με τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτισμικά του θεμέλια. Επηρέασε τον κόσμο όλης της Ευρώπης ιδίως κατά το τελευταίο τέταρτο του 18ου αι. Εκείνη την περίοδο έγιναν μια σειρά από επαναστάσεις, στην Ιρλανδία, στην Ολλανδία και στο Βέλγιο. Όμως ο μαζικός κοινωνικός χαρακτήρας, η οικουμενική της διάσταση και η πραγματοποίησή της στην ισχυρότερη πληθυσμιακά χώρα της Ευρώπης, συνέβαλαν ώστε οι συνέπειες της Γαλλικής Επανάστασης να είναι βαθιές και μακροχρόνιες.

 Ποιοι παράγοντες οδήγησαν στην έκρηξη της Γαλλικής Επανάστασης;

Οι σημαντικότεροι παράγοντες που οδήγησαν στην έκρηξη της Γαλλικής Επανάστασης είναι:

• Ø  Η δημογραφική έκρηξη κατά τον 18ο αιώνα και οι περιορισμένες δυνατότητες της Γαλλίας από το 1763 να διοχετεύσει πλεονάζοντα πληθυσμό στις υπερπόντιες κτήσεις της, μετά την απώλεια των περισσότερων αποικιών της προς όφελος της Βρετανίας.

• Ø  Η αδυναμία της αγροτικής παραγωγής να καλύψει τις διατροφικές ανάγκες του ολοένα αυξανόμενου πληθυσμού.

• Ø  Η μεγάλη κοινωνική δυσαρέσκεια λόγω της αλματώδους αύξησης των τιμών των τροφίμων.

• Ø  Η υστέρηση της Γαλλίας έναντι της Αγγλίας στον τομέα της εκβιομηχάνισης, με συνέπεια την κρίση της γαλλικής βιομηχανίας και την εκτεταμένη ανεργία και

• Ø  Η δημοσιονομική και διοικητική κρίση του Παλαιού Καθεστώτος, την οποία επέτεινε η συντήρηση ενός κράτους προνομίων.

 Ποια είναι τα αίτια κατάρρευσης του Παλαιού καθεστώτος;

Οι λόγοι που οδήγησαν στην κρίση του Παλαιού Καθεστώτος είναι:

• Ø  Οι δυσκολίες που αντιμετώπιζε η μεγάλη μάζα του πληθυσμού καθώς o μέσος όρος αύξησης των τιμών κατά την πενταετία που προηγήθηκε της Γαλλικής Επανάστασης κυμάνθηκε σε υψηλά επίπεδα.

• Ø  Οι εξεγέρσεις των πεινασμένων, ένα σύνηθες φαινόμενο, αφού οι μισθοί δε συμβάδιζαν με τις τιμές και η ανεργία είχε λάβει εκρηκτικές διαστάσεις.

• Ø Η χρεοκοπία του γαλλικού κράτους τον Αύγουστο του 1788, συνέπεια του υπέρογκου δανεισμού για τη διατήρηση στρατού και στόλου στην Αμερική, απέδειξε την ανικανότητα της απόλυτης μοναρχίας και εν γένει του Παλαιού Καθεστώτος να οικοδομήσει ένα δημοσιονομικό και διοικητικό σύστημα που να ανταποκρίνεται στις αυξανόμενες απαιτήσεις ενός σύγχρονου κράτους.

 Ποιες οι κοινωνικές τάξεις στη Γαλλία πριν τη Γαλλική Επανάσταση;

Πάνω από τις κοινωνικές τάξεις υπάρχει ο Μονάρχης. Στην πρώτη τάξη ανήκαν οι Ευγενείς, στη δεύτερη τάξη ανήκε ο Κλήρος και στην τρίτη τάξη ανήκε ο λαός που αποτελούσε και το μεγαλύτερο τμήμα του λαού.

Ποιοι λόγοι συνέβαλαν στη δυσαρέσκεια των Γάλλων αστών και αγροτών εξ’ αιτίας των προεπαναστατικών συνθηκών στη Γαλλία;

• Ø  Οι αστοί και οι αγρότες πλήρωναν το κύριο βάρος της φορολογίας, από την οποία εξαιρούνταν οι ευγενείς και ο ανώτερος κλήρος.

• Ø  Οι αγρότες ήταν ιδιαίτερα επιβαρημένοι από διάφορες φεουδαλικές εισφορές και αγγαρείες προς όφελος των ευγενών και του κράτους. Έτσι βρέθηκαν εγκλωβισμένοι ανάμεσα στο φεουδαρχικό σύστημα και στις πιέσεις του αγροτικού καπιταλισμού.
  

• Ø  Οι αστοί αποτέλεσαν την ψυχή, το νου και το ηγετικό στρώμα της αντίδρασης στο Παλαιό Καθεστώς και της Γαλλικής Επανάστασης, η οποία υπηρέτησε τα δικά της συμφέροντα. Ήταν οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές του Διαφωτισμού και κυριαρχούσαν στην οικονομική και πολιτιστική ζωή της Γαλλίας και χρηματοδοτούσαν σε μεγάλο βαθμό το κράτος χωρίς όμως να έχουν πρόσβαση στα ανώτερα αξιώματα της διοίκησης, της δικαιοσύνης, του στρατού και της εκκλησίας, τα οποία μονοπωλούσαν οι ευγενείς.

 Από ποιους ξεκίνησε η επανάσταση και ποια η κατάληξή της;

Η επανάσταση ξεκίνησε από τους τεχνίτες, τους εργάτες και τους αστούς στις πόλεις, τους χωρικούς και τους εργάτες της υπαίθρου. Όμως οι ίδιοι οι ευγενείς επιτάχυναν την κατάρρευση του Παλαιού Καθεστώτος όταν εναντιώθηκαν στην επιβολή φόρων στις περιουσίες και στην περικοπή των προνομίων τους, όπως προέβλεπε η φορολογική μεταρρύθμιση. Οι ευγενείς συγκρότησαν μια ευκαιριακή συμμαχία με τους αστούς και τους αγρότες για να καταγγείλουν την κρατική διαφθορά. Ο βασιλιάς υποχώρησε και ενέδωσε στη Σύγκληση της Γενικής Συνέλευσης των Τάξεων. Η Επανάσταση των Αριστοκρατών απέτυχε γιατί:

α) υποτίμησε τις προθέσεις της Τρίτης Τάξης και

β) παρέβλεψε τη βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση που έθεσε τις αξιώσεις της.

 Ποια είναι τα στάδια της Γαλλικής Επανάστασης;

Η απόφαση του βασιλιά να συγκληθεί η Γενική Συνέλευση των Τάξεων τον Μάιο του 1789 δε αναχαίτισε την επαναστατική ορμή της λεγόμενης «Τρίτης Τάξης». Αυτή απαρτιζόταν από τα λαϊκά στρώματα και την αστική τάξη και απαιτούσε: να διπλασιαστεί ο αριθμός των εκπροσώπων της στη Γενική Συνέλευση, για να μην είναι έρμαιο των αποφάσεων των ευγενών και του ανώτερου κλήρου. Η απόρριψη αυτού του αιτήματος είχε αποτέλεσμα:

• Ø  οι εκπρόσωποι της Τρίτης Τάξης να εγκαταλείψουν τη Συνέλευση και να αυτοανακηρυχθούν σε Συνέλευση όλου του έθνους (Εθνοσυνέλευση).
• Ø  στις 20 Ιουνίου 1789 οι εκπρόσωποι της Τρίτης Τάξης δεσμεύτηκαν με όρκο να μην εγκαταλείψουν τη Συνέλευση, αν δεν ψηφίσουν Σύνταγμα και
• Ø  διακήρυξαν ότι θα ενεργούσαν πλέον ως ανώτατη εξουσία του γαλλικού έθνους, θέση που αποδέχτηκε ο βασιλιάς μια εβδομάδα αργότερα.

Τότε άρχισε η Γαλλική Επανάσταση.

Οι δύο αντίπαλοι συνασπισμοί:

Οι ευγενείς, οι ανώτεροι αξιωματούχοι και ανώτεροι κληρικοί συγκρότησαν έναν συνασπισμό που υποστήριζε τη μοναρχία. Ο συνασπισμός των λαϊκών στρωμάτων και των αγροτών κάτω από την ηγεσία της αστικής τάξης απέκτησε δική του ένοπλη δύναμη λόγω της αποστασίας πολλών στρατιωτών του βασιλιά. Σχημάτισε αφοσιωμένες εθνοφυλακές και απέκτησε μερικό έλεγχο του κρατικού μηχανισμού.

 Λόγοι που συνέβαλαν στην παράταση της κρίσης

Η οικονομική και κοινωνική κρίση που μάστιζε τη Γαλλία από χρόνια επιδεινώθηκε σοβαρά το καλοκαίρι του 1789. Η έλλειψη σιταριού και η άνοδος των τιμών είχαν οδηγήσει μεγάλα τμήματα του πληθυσμού στα όρια της εξαθλίωσης. Τόσο οι κάτοικοι των πόλεων όσο και οι χωρικοί στην ύπαιθρο ήταν έτοιμοι να εξεγερθούν. Τα περιστατικά που σημάδεψαν τη Γαλλική Επανάσταση και φανερώνουν τον μαζικό χαρακτήρα της Επανάστασης είναι η κατάληψη του φρουρίου της Βαστίλλης από τον παρισινό λαό στις 14 Ιουλίου 1789 και οι διαδηλώσεις των γυναικών από τις λαϊκές συνοικίες του Παρισιού στις Βερσαλλίες τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου.

 Οι αποφάσεις των εκπροσώπων της Τρίτης Τάξης

Οι εκπρόσωποι της Τρίτης Τάξης, φοβούμενοι την εξάπλωση, τη ριζοσπαστικοποίηση και την αρνητική για τα συμφέροντα των αστών έκβαση της κρίσης, αποφάσισαν στις 4 Αυγούστου 1789 να καταργήσουν τα προνόμια των ευγενών και του ανώτερου κλήρου.

Η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων: Τα μέλη της Συνέλευσης συνέταξαν τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη, η οποία κατάργησε την απόλυτη μοναρχία, διακήρυξε την προέλευση κάθε κυριαρχίας από το έθνος, τη διαφύλαξη των φυσικών δικαιωμάτων της ιδιοκτησίας και της ασφάλειας, της κατοχύρωσης της ισονομίας και των ατομικών ελευθεριών. Η Εθνοσυνέλευση

α) δήμευσε το μεγαλύτερο τμήμα της ακίνητης περιουσίας της εκκλησίας,

β) μετέτρεψε τους κληρικούς σε μισθωτούς υπαλλήλους του κράτους,

γ) κατάργησε:

 i. τα εσωτερικά τελωνεία και τα διόδια,

ii. το σύστημα των συντεχνιών και

iii. το νομικό καθεστώς των διακρίσεων σε βάρος των Εβραίων και των

Προτεσταντών.

δ) αναδιοργάνωσε το φορολογικό σύστημα με την κατάργηση των έμμεσων φόρων και τη θέσπιση τριών νέων άμεσων φόρων: ακίνητης περιουσίας, κινητής περιουσίας και επιτηδεύματος.

ε) απαγόρευσε στους εργάτες να συνδικαλίζονται και να απεργούν.

 Ποια μορφή πολιτεύματος θέσπισε η Συντακτική Εθνοσυνέλευση;

Με την ψήφιση του Συντάγματος του 1791 η Συντακτική Εθνοσυνέλευση θέσπισε νέο πολίτευμα , τη συνταγματική μοναρχία.

α) Την πολιτική εξουσία ασκούν οι αστοί.

β) Δικαίωμα ψήφου απέκτησαν μόνον όσοι πλήρωναν φόρους, περίπου οι μισοί ενήλικες άνδρες. Ήταν οι ενεργοί πολίτες που ψήφιζαν τους εκλέκτορες, οι οποίοι με τη σειρά τους εξέλεγαν τους αντιπροσώπους των νομών για την Εθνική Συνέλευση.

γ) Η νομοθετική εξουσία, που μέχρι τότε ανήκε στον βασιλιά, εκχωρήθηκε στη Νομοθετική Εθνοσυνέλευση,

δ) η εκτελεστική εξουσία παρέμεινε στη δικαιοδοσία τον μονάρχη, από τον οποίο όμως αφαιρέθηκαν, εκτός από τη νομοθετική, η δικαστική και η στρατιωτική εξουσία,

ε) εφαρμόζεται η αρχή της διάκρισης των εξουσιών (εκτελεστικής, νομοθετικής και δικαστικής).

στ) προωθήθηκε ένα κεντρικά ελεγχόμενο και αποκεντρωμένο σύστημα άμεσης διακυβέρνησης, με τη δημιουργία 83 νομών και την υποδιαίρεση τους σε διαμερίσματα: καντόνια και κοινότητες, καθώς και τη σύσταση επαναστατικών συμβουλίων στα κέντρα των παραπάνω διοικητικών περιφερειών. Αυτά τα συμβούλια που εκλέγονταν από τους ενεργούς πολίτες και στα οποία συμμετείχαν κυρίως αστοί, διόριζαν νέους αξιωματούχους.

ζ) Ένα σώμα επιτρόπων, απεσταλμένων της κεντρικής διοίκησης, και η εθνοφυλακή προορίζονταν να διασφαλίσουν τον έλεγχο και την εποπτεία της πορείας της Επανάστασης στην επαρχία.

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗ ΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ

ΑΠΟ ΤΗΝ

ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ (1793-1794) ΣΤΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟ (1795-1799)

Ποιες οι αποφάσεις της Συμβατικής Εθνοσυνέλευσης;

Στα τέλη Σεπτεμβρίου 1792 οι ριζοσπάστες κυριαρχούν στη νέα Εθνοσυνέλευση που ονομάζεται Συμβατική μέχρι το 1795, η οποία προχώρησε:

α) στην κατάργηση της μοναρχίας  αμέσως μετά τη δίκη και τον αποκεφαλισμό του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄τον Ιανουάριο του 1793 και

β) σε μια σειρά μεταρρυθμίσεων προς όφελος των κατωτέρων στρωμάτων, όπως η κατάργηση αποζημιώσεων στους ευγενείς για τη γαιοπρόσοδο που θα έχαναν και η επιβολή ανώτατων τιμών στα αγαθά πρώτης ανάγκης.

γ) Με την επιβολή υποχρεωτικής στράτευσης σε ολόκληρο τον ανδρικό πληθυσμό αναδιοργάνωσαν τον στρατό και αντιμετώπισαν με επιτυχία τους ξένους εισβολείς.

δ) Στο διάστημα 1793-1795 απελευθέρωσαν τη Γαλλία και κατέλαβαν τις Κάτω Χώρες, τη Ρηνανία και τμήματα της Ισπανίας, της Ελβετίας και της Σαβοΐας.

Η νέα κατάσταση που διαμορφώθηκε προκάλεσε αντιδράσεις:

α) από τις ντόπιες κοινωνίες κατά της επαναστατικής πολιτικής,

β) καθώς και από εκείνους που θίγονταν:

i. από την κατάργηση των φεουδαλικών δασμών,

ii. τη διάλυση των επαγγελματικών συντεχνιών,

iii. την εισαγωγή νέου διοικητικού και εκλογικού συστήματος,

iv. την κατάσχεση των ιδιοκτησιών της εκκλησίας και των ξένων ευγενών,

v. τη διάλυση των μοναστικών ταγμάτων και την υποταγή των κληρικών στο κράτος,

vi. την υπέρμετρη αύξηση του αριθμού των επιστρατευμένοι νέων.

 Πού εντοπίζεται ο μαζικός χαρακτήρας της Επανάστασης;

Η αντίσταση κατά του επαναστατικού καθεστώτος απέκτησε μαζικό χαρακτήρα και ένοπλη μορφή κυρίως το 1793, όταν η επαναστατική Γαλλία άνοιξε και νέο μέτωπο στο εξωτερικό κατά της Ισπανίας και αυξήθηκε η φορολόγηση και η στρατολόγηση του πληθυσμού. 

Τι γνωρίζετε για την εποχή της Τρομοκρατίας;

Κύριες εστίες της αντεπανάστασης ήταν η νότια και η δυτική Γαλλία, όπου και σημειώθηκαν οι περισσότερες επίσημες εκτελέσεις αντιπάλων της Επανάστασης (1793-1794). Για να εδραιώσει την εξουσία της στο εσωτερικό, η πλέον ριζοσπαστική πτέρυγα της επαναστατικής ηγεσίας με πρωταγωνιστές τους Δαντόν, Μαρά και Ροβεσπιέρο επέβαλε μια αιμοσταγή δικτατορία, γνωστή ως «Τρομοκρατία». Αν και η Συνέλευση που είχαν συγκροτήσει οι ίδιοι από το 1792 είχε ψηφίσει ένα νέο δημοκρατικό Σύνταγμα που καθιέρωνε την καθολική ανδρική ψηφοφορία, οι ριζοσπάστες ανέστειλαν την εφαρμογή του με το πρόσχημα της εμπόλεμης κατάστασης και ανέθεσαν την εξουσία στην ελεγχόμενη από τους ίδιους δωδεκαμελή Επιτροπή Δημόσιας Ασφάλειας. Από τα τέλη του 1794 η κατάσταση άρχισε πάλι να περιέρχεται στα χέρια της μεγαλοαστικής τάξης. Το Σεπτέμβριο του 1795 ψηφίστηκε νέο Σύνταγμα και την εκτελεστική ανέλαβε ένα πενταμελές όργανο, το Διευθυντήριο. Τέλος στην ακυβερνησία έθεσε ο Ναπολέων Βοναπάρτης, ο οποίος το 1799 επέβαλε προσωποπαγή δικτατορία.