Ναμπούκο Τζουζέπε Βέρντι

  Ναμπούκο  Τζουζέπε Βέρντι

Ιταλός μουσουργός, από τους κορυφαίους συνθέτες στον χώρο της όπερας, την οποία ανέδειξε σε κύριο είδος δημοσίου θεάματος στην Ιταλία του 19ου αιώνα.

 

Τζουζέπε Βέρντι

Ο «Ναμπούκο» (Nabucco, σύντμηση του «Ναβουχοδονόσορας») είναι μία όπερα σε τέσσερις πράξεις του Τζουζέπε Βέρντι πάνω σε ιταλικό λιμπρέτο του Θεμιστοκλή Σολέρα, βασισμένη στη βιβλική ιστορία και το θεατρικό έργο των Anicet-Bourgeois και Francis Cornu. Είναι μία από τις γνωστότερες όπερες του Βέρντι. Πρωτοπαρουσιάστηκε (παγκόσμια πρεμιέρα) στις 9 Μαρτίου 1842 στη «Σκάλα του Μιλάνου» με τον τίτλο «Ναβουχοδονόσορας». Ο οριστικός τίτλος, με τον οποίο είναι σήμερα γνωστό το έργο, δόθηκε για πρώτη φορά (και καθιερώθηκε από τότε) σε μία παράσταση στην Κέρκυρα τον Σεπτέμβριο 1844 Το γνωστότερο κομμάτι του «Ναμπούκο» είναι το χορωδιακό Va, pensier (= «Πέτα σκέψη») των Εβραίων της Βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας. 

 

Εξώφυλλο της παρτιτούρας, σε ιταλική έκδοση του 1923

Η όπερα είναι χρονικά η τρίτη του Βέρντι και θεωρείται αυτή που τον καθιέρωσε μόνιμα ως κορυφαίο συνθέτη. Ο ίδιος ο Βέρντι είχε αναφέρει ότι «με αυτή την όπερα μπορεί να ειπωθεί ότι άρχισε η καλλιτεχνική μου σταδιοδρομία».

 

Η υπόθεση του έργου

 

Πράξη Α΄: Ιεροσόλυμα (587π.Χ)

Εσωτερικό τουΝαού του Σολομώντος

Οι Εβραίοι έχουν ηττηθεί από τους Βαβυλωνίους και ο Ναμπούκο (Ναβουχοδονόσωρ Β΄) είναι έτοιμος να εισέλθει στην πόλη. Ο αρχιερέας Ζαχαρίας λέει στον λαό να μην απελπίζεται, αλλά να έχει εμπιστοσύνη στον Θεό (D'Egitto là su i lidi). Η παρουσία μιας ομήρου, της Φενένα, νεότερης κόρης του Ναμπούκο, ίσως να εξασφαλίσει την ειρήνη (Come notte a sol fulgente). Ο Ζαχαρίας εμπιστεύεται τη Φενένα στον Ισμαέλε, ανεψιό του Βασιλιά των Ιεροσολύμων και πρώην διπλωματικό εκπρόσωπο στη Βαβυλώνα. Παρά το ότι η Φενένα και ο Ισμαέλε είναι ερωτευμένοι, όταν μένουν μόνοι τους ο Ισμαέλε την προτρέπει να δραπετεύσει παρά να διακινδυνεύσει τη ζωή της. Η μεγαλύτερη κόρη του Ναμπούκο, η Αμπιγκαΐλε, εισβάλλει στον Ναό με Βαβυλώνιους στρατιώτες. Και εκείνη αγαπά τον Ισμαέλε. Ανακαλύπτοντας τους εραστές, απειλεί τον Ισμαέλε πως αν δεν παρατήσει τη Φενένα, θα τον κατηγορήσει για προδοσία. Ο ίδιος ο βασιλιάς Ναμπούκο (Ναβουχοδονόσορας) εισέρχεται (Viva Nabucco). Ο Ζαχαρίας τον αψηφά, απειλώντας να σκοτώσει τη Φενένα με ένα μαχαίρι. Ο Ισμαέλε παρεμβαίνει για να τη σώσει. Ο Ναμπούκο απαντά διατάζοντας την καταστροφή του Ναού και οι Εβραίοι καταριούνται τον Ισμαέλε ως προδότη.

Πράξη Β΄: Ο άπιστος

Σκηνή 1: Ανάκτορα της Βαβυλώνας

Ο Ναμπούκο απουσιάζει σε πολέμους και έχει διορίσει τη Φενένα ως αντιβασίλισσα. Η Αμπιγκαΐλε έχει ανακαλύψει ένα έγγραφο που αποδεικνύει ότι δεν είναι αληθινή κόρη του Ναμπούκο, αλλά μια σκλάβα (Anch'io dischiuso un giorno). Ο αρχιερέας του Βάαλ, συνοδευόμενος από Μάγους, έρχεται να πει στην Αμπιγκαΐλε ότι η Φενένα έχει ελευθερώσει τους Εβραίους αιχμαλώτους. Η απάντηση της Αμπιγκαΐλε είναι μια πραξικοπηματική δράση για να καταλάβει η ίδια τον θρόνο, ενώ διαδίδει μια φήμη ότι ο Ναμπούκο έχει σκοτωθεί στη μάχη.

Σκηνή 2: Αίθουσα στα Ανάκτορα της Βαβυλώνας

Ο Ζαχαρίας αναμένει τη Φενένα (Tu sul labbro). Εκείνη ασπάζεται την Ιουδαϊκή  θρησκεία και ο Ισμαέλε συμφιλιώνεται και πάλι με τους Εβραίους. Ανακοινώνεται ο θάνατος του Βασιλιά και η Αμπιγκαΐλε με τον αρχιερέα του Βάαλ απαιτούν το στέμμα από τη Φενένα. Εντελώς απροσδόκητα όμως, ο Ναμπούκο εισέρχεται και περιφρονεί αμφότερες τις πλευρές, τόσο τον Βάαλ όσο και τον θεό των Εβραίων που έχει κατανικήσει. Ανακηρύσσει τον ίδιο τον εαυτό του Θεό. Ο Ζαχαρίας αντιτίθεται, οπότε ο Ναμπούκο διατάζει τη θανάτωση όλων των Εβραίων. Η Φενένα λέει ότι θα ακολουθήσει τη μοίρα τους. Επαναλαμβάνοντας ότι τώρα είναι θεός (Non son piu re, son dio), ο Ναμπούκο κεραυνοβολείται και χάνει τις αισθήσεις του. Το στέμμα του πέφτει και το μαζεύει η Αμπιγκαΐλε.

Πράξη Γ΄: Η Προφητεία

Σκηνή 1: Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας

Ο αρχιερέας του Βάαλ δίνει στην Αμπιγκαΐλε το διάταγμα του θανάτου για τους Εβραίους και τη Φενένα. Ο Ναμπούκο εισέρχεται έχοντας την όψη ενός τρελού, διεκδικώντας τον θρόνο του. Η Αμπιγκαΐλε τον πείθει να σφραγίσει το διάταγμα, ενώ εκείνος ζητά να σωθεί η Φενένα. Εκείνος λέει στην Αμπιγκαΐλε ότι δεν είναι πραγματική του κόρη, αλλά μια σκλάβα. Η Αμπιγκαΐλε τον περιφρονεί, καταστρέφοντας το έγγραφο που τεκμηρίωνε την αληθινή της καταγωγή. Αντιλαμβανόμενος ότι είναι τώρα αιχμάλωτος, ικετεύει για τη ζωή της Φενένα. Η Αμπιγκαΐλε υμνεί τον θεό.

Σκηνή 2: Οι όχθες του ποταμού Ευφράτη

Οι Εβραίοι νοσταλγούν την πατρίδα τους (Va, pensiero). Ο Ζαχαρίας για άλλη μία φορά τους παροτρύνει να έχουν πίστη: ο Θεός θα καταστρέψει τη Βαβυλώνα.

Πράξη Δ΄: Το συντετριμμένο είδωλο

Σκηνή 1: Ανάκτορα της Βαβυλώνας

Ο Ναμπούκο ξυπνά με τις δυνάμεις του και τη λογική του ανακτημένες πλήρως. Βλέπει τη Φενένα αλυσοδεμένη να οδηγείται στον θάνατο. Ζητώντας συγχώρηση από τον θεό των Εβραίων, υπόσχεται να ξαναχτίσει τον Ναό του Σολομώντα και να ακολουθήσει την πίστη του (Dio di Giuda). Με την υποστήριξη πιστών σε αυτόν στρατιωτών, αποφασίζει να τιμωρήσει τους προδότες και να σώσει τη Φενένα (Ο prodi miei, seguitemi).

Σκηνή 2: Κρεμαστοί κήποι της Βαβυλώνας

Καθώς οι Εβραίοι και η Φενένα (Ο dischius'è il firmamento) ετοιμάζονται για θάνατο στον βωμό του Βάαλ, ο Ναμπούκο ορμά με το σπαθί στο χέρι. Στα λόγια του το είδωλο του Βάαλ συντρίβεται σε κομμάτια. Ο Ναμπούκο ανακοινώνει στους Εβραίους ότι είναι ελεύθεροι και ένας νέος Ναός θα ανεγερθεί για τον θεό τους. Εμφανίζεται η Αμπιγκαΐλε, έχοντας δηλητηριάσει τον εαυτό της. Εκφράζει τη μετάνοιά της, ζητά τη συγχώρηση της Φενένα και πεθαίνει. Ο Ζαχαρίας δοξάζει τον Ναμπούκο ως δούλο Θεού και Βασιλέα των Βασιλέων. 

 Va, pensiero (Gefangenenchor) · Giuseppe Verdi: Nabucco · Kendlinger

 https://www.youtube.com/watch?v=XttF0vg0MGo

Va, pensiero (Gefangenenchor) · Giuseppe Verdi: Nabucco · Kendlinger

Va, pensiero

Va, pensiero, sull'ali dorate; va, ti posa sui clivi, sui colli, ove olezzano tepide e molli l'aure dolci del suolo natal! Del Giordano le rive saluta, di Sionne le torri atterrate... O, mia patria, sì bella e perduta! O, membranza, sì cara e fatal! Arpa d'or dei fatidici vati, perché muta dal salice pendi? Le memorie nel petto raccendi, ci favella del tempo che fu! O simile di Sòlima ai fati traggi un suono di crudo lamento, o t'ispiri il Signore un concento che ne infonda al patire virtù.

Πήγαινε σκέψη, πάνω σε χρυσωμένα φτερά· πήγαινε και κάθισε στις πλαγιές και στους λόφους όπου, ευωδιάζουν απαλές και ήπιες, γλυκιές αύρες του πατρώου εδάφους! Χαιρέτησε τις όχθες του Ιορδάνη και τους γκρεμισμένους πύργους της Σιών... Ω, πατρίδα μου, τόσο όμορφη και χαμένη! Ω, ανάμνηση, τόσο αγαπημένη και μοιραία! Άρπα χρυσή των μοιραίων βάρδων γιατί κρέμεσαι σιωπηλή στην ιτιά; αναζωπύρωσε τις μνήμες στο στήθος μας, και διηγήσου μας τους περασμένους καιρούς! Ή παρόμοια με τα γεγονότα της Ιερουσαλήμ, βγάλε έναν ήχο από τον ωμό θρήνο, ή να σε εμπνεύσει ο Κύριος μια αρμονία φωνών που να γαλουχίζει την υπομονή στις αντιξοότητες.

Παρακολούθησα την όπερα Ναμπούκο στην Ελληνική Λυρική Σκηνή στις 27 Οκτωβρίου του έτους 2007. Στο ποιητικό κείμενο του Ναμπούκο κυριαρχεί ο βιβλικός τόνος της αφήγησης, το δραματικό ύφος και η εγγραφή των χαρακτήρων σε μια υπερανθρώπινη διάσταση. Στη διάσταση αυτή ο αφηγηματικός ιστός ξετυλίγεται γύρω από μία ιστορία ύβρεως: ο άδικος διωγμός των Ιουδαίων, η αυτοανακήρυξη του αυτοκράτορα Ναμπούκο σε θεό, η οργή του Θεού, η έκπτωση και η τιμωρία, η συνειδητοποίηση εν συνεχεία της ύβρεως, η προσευχή και η συγχώρεση και εν τέλει η επάνοδος στην εξουσία, συνοδευόμενη από την απόδοση δικαίου. Πλάι, όμως, στην ιστορία αυτή και εμφανώς σε δεύτερο πλάνο στην αφήγηση, εκτυλίσσεται μία ιστορία αγάπης: η αγάπη της Φενένας και του Ισμαήλ, η οποία, αντέχοντας στις δοκιμασίες, ανάγεται σε τελικό θριαμβευτή του δράματος, σε αντίθεση με την ανεκπλήρωτη αγάπη της Αμπιγκαΐλλε για τον Ισμαήλ, η οποία μετατρέπεται σε μίσος και σε δίψα για εξουσία, με τα συνακόλουθα οδυνηρά αποτελέσματα για την Αμπιγκαΐλλε.

Στον Ναμπούκο η ανθρώπινη φωνή πρωταγωνιστεί. Τα πρόσωπα του έργου έχουν το χαρακτήρα που προσδιορίζεται από τη φωνή και τη μουσική τους, όχι αυτόν που προκύπτει από το ποιητικό κείμενο. Για να καταλάβει κανείς τα συναισθήματά τους, πρέπει να ακούσει με προσοχή τη μουσική και όχι να διαβάσει λεπτομερώς τα λόγια. Σε όλη τη διάρκεια του έργου η ορχήστρα περιορίζεται σε συνοδευτικό ρόλο. Η Εισαγωγή συνιστά απάνθισμα των ωραιότερων μελωδιών της όπερας. Η ενορχηστρωτική δεινότητα του συνθέτη αποκαλύπτεται κυρίως στις λεπτομέρειες, όπως στον τρόπο με τον οποίο συνδυάζει τα ξύλινα πνευστά. Το χορωδιακό των υπόδουλων Εβραίων, συγκλονιστικό. Δίκαια πήρε θέση εθνικού ύμνου για τους Ιταλούς και το οποίο εκπορευόμενο αυθόρμητα από την ψυχή και τα χείλη των Ιταλών, συνόδευσε τον Βέρντι στην τελευταία κατοικία του. Μία εξαιρετική παράσταση με ένα υπέροχο κάστ λυρικών τραγουδιστών: Ναμπούκο: Ντέιβιντ Ουέικχαμ, Ισμαήλ: Χερμάν Βιλλάρ, Φενένα: Βικτώρια Μαϊφάτοβα και Αμπιγκαΐλλε: Μλάντα Κουντόλεϋ