Ούγκο Φόσκολο (Ugo Foscolo)
( 6 Φεβρουαρίου 1778 - 10 Σεπτεμβρίου 1827 )
Η δόξα των μεγάλων αντρών οφείλεται
κατά το ένα τέταρτο στο θράσος τους,
κατά τα δύο τέταρτα στην τύχη και
κατά το τελευταίο τέταρτο στα εγκλήματά τους.
Ο Ούγκο Φόσκολο (Ugo Foscolo, πραγματικό βαπτιστικό Niccolò, γνωστός στην Ελλάδα ως Ούγος Φώσκολος, 1778-1827), γεννημένος στη Ζάκυνθο, γιος του γιατρού Αντρέα Φόσκολο, Ενετού γεννημένου στην Κέρκυρα, και της Ελληνίδας Διαμαντίνας Σπαθή, στέκεται στο μεταίχμιο του νεοκλασσικισμού και του πρώιμου ρομαντισμού. Χαιρέτισε και ύμνησε τον Ναπολέοντα προσδοκώντας ότι θα κατέλυε την ολιγαρχία της Βενετίας δημιουργώντας μια ελεύθερη δημοκρατία, ωστόσο αφού ο Ναπολέοντας παρέδωσε τη Βενετία στους Αυστριακούς στράφηκε εναντίον του γράφοντας το έργο «Οι τελευταίες επιστολές του Τζιάκοπο Όρτις», που θεωρείται μια πιο πολιτικοποιημένη εκδοχή του έργου «Τα πάθη του νεαρού Βέρθερου» του Γκαίτε.
Αριστούργημά του θεωρείται το ποίημά του Dei sepolcri (Οι τάφοι): με αφορμή ένα διάταγμα του Ναπολέοντα περί δημοκρατικής ομοιομορφίας των τάφων, ο Φόσκολο ανατρέχει στους μεγάλους νεκρούς της Ελλάδος, της Ιταλίας και της Φλωρεντίας ειδικότερα. Ήταν έργο που επηρέασε το κίνημα του Risorgimento (Ιταλική ενοποίηση) και παραμένει αγαπητό μέχρι σήμερα.
Όταν έγινε γνωστός ο θάνατος του Φώσκολου, τελέστηκε στο ναό του Αγίου Μάρκου μνημόσυνο, όπου ο Διονύσιος Σολωμός εκφώνησε επιτάφιο λόγο (εγκώμιο για τον Ούγκο Φώσκολο) και ο επίσης Ζακυνθινός ποιητής Διονύσης Γρυπάρης απάγγειλε ελεγεία του.
Στη Ζάκυνθο
Μετάφραση: Στέφανος Μαρτζώκης
Πλια στη ζωή δεν θα πατεί το δύστυχο ποδάρι
τις άγιες όχθες που άγγιζα στα χρόνια τα χρυσά,
ω ποθητή μου Ζάκυνθο, που πάντοτε με χάρη
στο κύμα καθρεφτίζεσαι, στα ελληνικά νερά.
Η Αφροδίτη ολόλαμπρη από κει μέσα βγήκε
κι έκαμε με το γέλιο της γόνιμα τα νησιά,
οπού απερίγραφτα ο λαμπρός ο στίχος δεν αφήκε
τα νέφη σου τα διάφανα, τα δένδρα τα πυκνά,
του ποιητή που έψαλλε τη διάφορη εξορία,
της μοίρας τ’ άγρια κύματα, που το μικρό νησί
ο Οδυσσέας εφίλησε τρανός στη δυστυχία.
Απ’ το παιδί σου το άχαρο, ω μητρική μου γη,
μονάχα το τραγούδι του θα ’χεις για συντροφιά.
Σ’ εμένα η Μοίρα μου έγραψε αδάκρυτη ταφή.
Νεότερη ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Ανθολόγιο μεταφράσεων.
