Ο Edmund Husserl, εισηγητής της φαινομενολογίας, ως επιστημονικής μεθόδου σκέψης και έρευνας, αφιέρωσε τη ζωή του στην επιδίωξη του επιστημονικού του στόχου: να συλλάβει και να περιγράψει τα φαινόμενα του κόσμου. Η ιδιαιτερότητα της φαινομενολογίας, η οποία εξελίχθηκε σε μία από τις πλέον σημαντικές τάσεις της φιλοσοφίας του εικοστού αιώνα, έγκειται στην αντίθεσή της με την επικρατούσα φιλοσοφική τάση της εποχής, η οποία συνίστατο στην προσπάθεια ερμηνείας του φαινομένου της αυτοσυνειδησίας και της λογικότητας σε συσχετισμό με το βιοφυσικό, κοινωνικό ή ψυχολογικό υπόβαθρό τους. Ο Husserl, λοιπόν, με σύνθημα την επιστροφή «προς τα ίδια τα πράγματα», αποπειράται να καθορίσει τη συνειδητότητα στην καθαρή της μορφή, ανεξάρτητα δηλαδή από την εμπειρική της πραγματικότητα.
Για να κατανοήσουμε, όμως, τι ακριβώς είναι η φαινομενολογία θα πρέπει να
διακρίνουμε δύο στάσεις ή προοπτικές που μπορούμε να υιοθετήσουμε: τη φυσική
στάση και τη φαινομενολογική στάση.
1.1 Η φυσική στάση
Φυσική στάση (natürliche Einstellung) καλείται ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, τα πράγματα και τον εαυτό μας όταν κινούμαστε μέσα στην καθημερινότητα χωρίς να θέτουμε υπό εξέταση το είναι του κόσμου ή του εαυτού μας. Είναι μια στάση προσανατολισμένη προς τον κόσμο, προθετική προς τα πράγματα, καταστάσεις, γεγονότα ή προς οποιοδήποτε άλλο είδος αντικειμένων. Ο κόσμος μάς δίδεται πρωταρχικά μέσα από την κατ’ αίσθηση αντίληψη. Επιπλέον, η εστίαση που έχουμε δεν αφορά μόνον όσα εμπίπτουν στην άμεση εμπειρία μας, αλλά και στην έμμεση. Υπάρχουν περιοχές του κόσμου που δεν έχουμε επισκεφθεί ποτέ, όπως η Κίνα, η Ινδία, η Ανταρκτική αλλά για τις οποίες μπορούμε να εκφέρουμε την άποψή μας.
Η ύπαρξη του κόσμου, λοιπόν, αποτελεί ένα βασικό αξίωμα της φυσικής στάσης μας. Η πίστη στην ίδια την ύπαρξη του κόσμου παραμένει ακλόνητη, ό,τι κι αν συμβεί, όποιες ανατροπές των επιμέρους βεβαιοτήτων προκύψουν. Ποτέ δεν θέτω υπό αμφισβήτηση την ίδια την ύπαρξη του κόσμου, ο οποίος για τα όντα αποτελεί ένα προϋπάρχον θεμέλιο, το οποίο κατά την αντίληψη της φυσικής στάσης ταυτίζεται με την πραγματικότητα. Ο κόσμος αποτελεί ένα καθολικό περιέχον, το οποίο περιλαμβάνει τα πράγματα και τις αξίες, τους ανθρώπους και τους θεσμούς, έργα τέχνης και αριθμούς.
1.2 Η φαινομενολογική στάση
Βασική επιδίωξη
της φαινομενολογίας είναι η ανατροπή της φυσικής σκοπιάς (natural standpoint),
την οποία μηχανικά υιοθετεί ο άνθρωπος. Πώς μπορεί να επιτευχθεί η εν λόγω
ανατροπή; Με την υιοθέτηση της φαινομενολογικής στάσης (phänomenologische
Einstellung), η οποία καλείται ενίοτε και υπερβατολογική στάση. Η μετατόπιση
στη φαινομενολογική στάση μας επιβάλλει την ολοκληρωτική διάζευξη από τη φυσική
στάση και εστιάζει αναστοχαστικά επί κάθε πράγματος εντός της φυσικής στάσης,
συμπεριλαμβανομένης της πίστης στον κόσμο. Ο ίδιος ο εαυτός που ζούσε στη
φυσική στάση, αρχίζει να ζει στη φαινομενολογική στάση και αρχίζει να γίνεται
φορέας της φιλοσοφικής ζωής. Η φαινομενολογική στάση δεν μπορεί να συγκριθεί με
καμιά από τις οπτικές γωνίες που υπάρχουν στο εσωτερικό της φυσικής στάσης,
όπως η οπτική γωνία της καθημερινής ζωής, η οπτική γωνία του πολιτικού, του
μαθηματικού, του εξειδικευμένου γιατρού. Είναι πιο ριζική και περιεκτική. Όταν
εισχωρούμε στη φαινομενολογική στάση γινόμαστε αποστασιοποιημένοι παρατηρητές
και εξετάζουμε ως θεωροί τον τρόπο της εμπλοκής μας στον κόσμο και στα πράγματα
που τον αφορούν. Η στροφή στη φαινομενολογική στάση καλείται φαινομενολογική
αναγωγή.
Πριν αναλύσουμε τη λειτουργία της φαινομενολογικής αναγωγής,
προκύπτει εύλογα το εξής ερώτημα: Ποιο είναι το κίνητρο μιας τέτοιας αλλαγής
της οπτικής γωνίας οφειλομένης στη μεταβολή της στάσης μας απέναντι στα
πράγματα και στον κόσμο; Είναι το κίνητρο του Husserl, ως επιστήμονα ταγμένου
στην αναζήτηση της έγκυρης γνώσης να θεμελιώσει τη φιλοσοφία ως αυστηρή
επιστήμη. Και τούτο δεν το επιτρέπει η φυσική στάση απέναντι στα πράγματα,
διότι βασίζεται σε δυο αναπόδεικτες θέσεις: την ύπαρξη του κόσμου ως
προ-ειλημμένης πραγματικότητας και την ένταξη του Εγώ στον κόσμο των πραγμάτων.
