ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 15ο ΚΑΙ 16ο ΑΙΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΓΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
Η ευρωπαϊκή επέκταση κατά τον 15ο και 16ο αιώνα αποτέλεσε γεγονός κοσμοϊστορικής σημασίας, αφού οδήγησε τους Δυτικοευρωπαίους σε ολόκληρο τον πλανήτη. Για πρώτη φορά στην ιστορία, πλοία των μεγάλων ναυτικών δυνάμεων έπλεαν και στις επτά θάλασσες. Η ανακάλυψη, η οποία αποτέλεσε σταθμό όχι μόνο της ευρωπαϊκής, αλλά και της παγκόσμιας ιστορίας, ήταν η ανακάλυψη της αμερικανικής ηπείρου. Οι Ανακαλύψεις του 15ου και του 16ου αι. ήταν η απαρχή μιας πορείας που οδήγησε στην εμφάνιση και την επιβολή του φαινομένου της αποικιοκρατίας. Η Πορτογαλία και η Ισπανία, τα ισχυρά ευρωπαϊκά βασίλεια που προπορεύτηκαν στο δρόμο των Ανακαλύψεων, ενσωμάτωσαν τα εδάφη που κατέλαβαν και τα οποία μετατράπηκαν, κατά τον τρόπο αυτό, σε αποικιακά κράτη. Οι νέες χώρες οργανώθηκαν διοικητικά και οικονομικά με σκοπό την εξυπηρέτηση των αναγκών των μητροπόλεων. Σε όλες τις περιοχές που κατακτήθηκαν ο χριστιανισμός έβρισκε διέξοδο σε ιεραποστολικές επιχειρήσεις, αλλά ήταν, επίσης, μονίμως παρών ως πολιτιστικό γεγονός, διαβεβαιώνοντας τους Ευρωπαίους για την υπεροχή τους απέναντι σε λαούς με τους οποίους άρχιζαν να έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή. Η αποικιοκρατία, που θεμελιώθηκε με τις Ανακαλύψεις του 15ου και του 16ου αι., σφράγισε την ιστορία της ανθρωπότητας, καθώς διατηρήθηκε έως και τα μέσα του 20ου αιώνα. Οι Ευρωπαίοι εξερευνητές-κατακτητές άσκησαν, στις περισσότερες περιπτώσεις, συστηματική και άγρια βία σε βάρος των γηγενών πληθυσμών. Οι Ευρωπαίοι εκμεταλλεύτηκαν την υπεροχή τους στην τεχνική του πολέμου και δεν έδειξαν κανένα έλεος: άνθρωποι εξοντώθηκαν ανελέητα, πόλεις και χωριά ισοπεδώθηκαν. Όπου οι Ευρωπαίοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με οργανωμένους πολιτισμούς, όπως στις περιπτώσεις των Μάγια, των Αζτέκων και των Ίνκας δεν δίστασαν να τους εξολοθρεύσουν. Στερημένοι από κάθε δικαίωμα οι αυτόχθονες της αμερικανικής ηπείρου ήταν κυριολεκτικά δούλοι. Η έλλειψη εργατικών χεριών μετά τη μείωση του γηγενούς πληθυσμού οδήγησε σε αλματώδη ανάπτυξη του δουλεμπορίου. Για πρώτη φορά τέθηκε θέμα ανθρώπινων δικαιωμάτων, μια προσπάθεια, όμως, που δεν είχε ουσιαστικά αποτελέσματα.
Νέα προϊόντα από τις περιοχές που ανακαλύφθηκαν, όπως η ντομάτα, η πατάτα, το καλαμπόκι, το σκόρδο, το κακάο και η γαλοπούλα, κατέκλυσαν τις ευρωπαϊκές αγορές και έγιναν αναπόσπαστο μέρος του διαιτολογίου των Ευρωπαίων. Αυξήθηκε η ποικιλία των ειδών κατανάλωσης όπως, ο καπνός από τη Β. Αμερική, κινίνο και κόκκινη βαφή από τη Ν. Αμερική. Επίσης, προϊόντα όπως, η ζάχαρη, ο καφές, το ρύζι, το βαμβάκι, μεταξωτά υφάσματα και μπαχαρικά εισάγονταν στην Ευρώπη σε μεγάλες ποσότητες και δεν αποτελούσαν πλέον είδη πολυτελείας.
Η ανακάλυψη χρυσού και αργύρου στο Νέο Κόσμο είχε ως αποτέλεσμα την εισροή πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη γεγονός που επέφερε σημαντικές οικονομικές αλλαγές. Η εισαγωγή πολύτιμων μετάλλων προκάλεσε αφενός την ανάπτυξη τον εμπορίου και αφετέρου υποτίμηση του νομίσματος και αύξηση των τιμών. Τα ημερομίσθια και οι τιμές των προϊόντων εκτοξεύτηκαν στα ύψη με αποτέλεσμα την αύξηση του πληθωρισμού. Η ευημερία του εμπορίου κατά τον 16ο αιώνα ανέδειξε ένα νέο κοινωνικό τύπο, τον επιχειρηματία, μεγαλέμπορο και χρηματιστή. Οι μεγαλέμποροι συγκέντρωναν στα χέρια τους τις περισσότερες και σημαντικότερες οικονομικές δραστηριότητες: ασκούσαν το εμπόριο, έκαναν τραπεζικές εργασίες, χρηματοδοτούσαν βιοτεχνίες, στήριζαν οικονομικά εξερευνητικές αποστολές, εκμεταλλεύονταν τεράστιες φυτείες στις αποικίες. Έτσι γεννήθηκε ένα νέο οικονομικό-κοινωνικό σύστημα «ο καπιταλισμός», που αναπτύχθηκε με την πάροδο του χρόνου και αποτέλεσε ένα μείζον χαρακτηριστικό του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Σημαντικές ήταν και οι επιπτώσεις που προκάλεσαν οι ανακαλύψεις στον τομέα της υγείας. Από την Αμερική μεταφέρθηκε στην Ευρώπη η «σύφιλη», μία μεταδοτική νόσος, η οποία, λόγω της ταχείας μετάδοσής της, του επιδημικού χαρακτήρα της, αλλά και των υψηλών ποσοστών θνησιμότητας των ασθενών της, κατέστη πραγματική μάστιγα.
Η ανακάλυψη νέων δρόμων αποδυνάμωσε το μονοπώλιο του ανατολικού εμπορίου που διατηρούσαν οι Ιταλικές πόλεις. Η Γένουα και η Βενετία βυθίστηκαν βαθμιαία σε μερική αφάνεια. Συνέπεια αυτού του γεγονότος ήταν η μετατόπιση του κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού βάρους από τη νότια στην δυτική Ευρώπη και ιδιαίτερα στις χώρες που βρέχονταν από τον Ατλαντικό. Αναδείχθηκαν νέα λιμάνια όπως, της Λισαβώνας, του Μπορντώ, του Λίβερπουλ, του Μπρίστολ και του Άμστερνταμ, τα οποία γέμισαν ποντοπόρα σκάφη.
Αυτό όμως που πραγματικά συγκλόνισε την Ευρώπη, ήταν η μεταβολή της αντίληψης που είχαν οι Ευρωπαίοι για τον πλανήτη. Οι γεωγραφικές, εθνογραφικές, αστρονομικές και κοσμογραφικές γνώσεις των Ευρωπαίων επεκτάθηκαν λόγω των ταξιδιών. Άρχισαν να αντιλαμβάνονται το μέγεθος του πλανήτη και η σφαιρικότητα της γης επαληθεύτηκε. Οι κάτοικοι της Ευρώπης του Ύστερου Μεσαίωνα πίστευαν πως είναι το κέντρο του κόσμου και πως ο πολιτισμός τους ήταν μοναδικός, εφόσον βασιζόταν στη μόνη αληθινή θρησκεία. Μέσω των ταξιδιών οι Ευρωπαίοι έρχονται σε επαφή με τους λαμπρούς πολιτισμούς των Κινέζων και των Ιαπώνων στην Ασία, και των Αζτέκων και Ίνκας στην Αμερική. Η πίστη περί ανωτερότητας του πολιτισμού τους κλονίστηκε, αφού οι προαναφερθέντες πολιτισμοί δεν είχαν τίποτα να ζηλέψουν από τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό.
