Ήταν όλοι τους παιδιά μου Άρθουρ Μίλλερ
Arthur Miller
Ο Άρθουρ Μίλερ με το «Ήταν όλοι τους παιδιά μου» (1947) τόλμησε, σε μία περίοδο ευαίσθητη, να ξύσει νωπές πληγές: ο πόλεμος είχε τελειώσει, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους ήταν οι νικητές, η χώρα βάδιζε προς την παγκόσμια κυριαρχία της και το αμερικάνικο όνειρο άνθιζε έχοντας, όμως, πατήσει επί πτωμάτων και με τους πολεμοκάπηλους που πλούτισαν να παίρνουν τα ηνία και να αναδεικνύονται σε ιθύνουσα τάξη. O Μίλερ, ακολουθώντας την ιψενική γραμμή της αντιμετώπισης μεγάλων, ογκολιθικών θεμάτων μέσα από το ρεαλισμό, αντλεί, παράλληλα, από τα νάματα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας εμμένοντας στις ενότητες τόπου, χρόνου και μύθου.
Η υπόθεση του έργου
Κυριακάτικο πρωινό Αυγούστου, σε μία μικρή πόλη, κάπου στις ΗΠΑ -ίσως στο Οχάιο το 1947. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος έχει λήξει πρόσφατα. Έχουν περάσει σχεδόν τριάμισι χρόνια από τη μέρα που ο Λάρι Κέλλερ έχει κηρυχθεί αγνοούμενος -όταν το αεροπλάνο που πιλοτάριζε στον Πόλεμο κατέπεσε.
Στο πατρικό του, ο εξηντάχρονος πατέρας του Λάρι, ο Τζο, αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας, που, με το εργοστάσιό του -το οποίο σήμερα κατασκευάζει ηλεκτρικά είδη και ακμάζει-, στη διάρκεια του Πολέμου, πλούτισε εφοδιάζοντας με εξαρτήματα, την αμερικάνικη πολεμική αεροπορία, και η μητέρα του Κέιτ που εμμονικά αρνείται να παραδεχθεί πως ο Λάρι σκοτώθηκε, υποδέχονται την Αν Ντήβερ, την κοπέλα του Λάρι, που είχαν χρόνια τη να δουν.
Κόρη του Στιβ Ντήβερ, άλλοτε γείτονά τους και συνεταίρου του Τζο, έχει δημιουργήσει, χωρίς οι γονείς του να το ξέρουν, σχέση με τον αδελφό του Λάρι, τον Κρις, έντιμο και ευαίσθητο νέο -που γύρισε από τον Πόλεμο, δύο χρόνια πριν, με τα δικά του ψυχολογικά τραύματα-, απογοητευμένο που ο κόσμος συνεχίζει να πορεύεται χωρίς τίποτα να έχει διδαχτεί από τα όσα συνέβησαν. Ο Κρις έχει καλέσει την Άννυ για να τη ζητήσει σε γάμο και να το ανακοινώσουν στους γονείς του, με φόβο, πάντως, για τις αντιδράσεις της μητέρας του που συνεχίσει να θεωρεί την Αν «το κορίτσι του Λάρι».
Το παρελθόν των δύο οικογενειών έχει αμαυρωθεί από ένα γεγονός με τραγικά αποτελέσματα: μία παρτίδα από τους κυλίνδρους, τους οποίους το εργοστάσιο του Τζο και του Στιβ προμήθευε στην αεροπορία, αποδείχτηκε ελαττωματική, με αποτέλεσμα 21 πιλότοι να σκοτωθούν όταν τα αεροπλάνα τους έπεσαν. Στη δίκη που ακολούθησε ο Τζο, που αρχικά καταδικάστηκε, αθωώθηκε στο εφετείο ενώ η ευθύνη χρεώθηκε στον Στιβ που ακόμα εκτίει την ποινή του, ατιμασμένος και με τα παιδιά του να του έχουν γυρίσει την πλάτη και να μην τον έχουν ποτέ επισκεφθεί.
Όταν, όμως, μετά από λίγο, εμφανίζεται στο σπίτι των Κέλλερ, ο Τζώρτζ, ο δικηγόρος και αδελφός της Άννυ, που, πριν από λίγο, έκανε επισκεπτήριο, για πρώτη φορά, στον πατέρα του, η ευαίσθητη ισορροπία ανατρέπεται: ο Στιβ Ντήβερ του αποκάλυψε την αλήθεια. Ότι την εντολή για την παράδοση των, εν γνώσει του Τζο, ελαττωματικών κυλίνδρων εκείνος, που υποκρίθηκε τον άρρωστο για να μην είναι παρών, του την έδωσε από το τηλέφωνο, ρίχνοντάς του όλη την ευθύνη στο δικαστήριο. Η Άννυ -πιστεύει ο Τζωρτζ- δεν είναι δυνατό να παντρευτεί το γιο του ανθρώπου που κηλίδωσε την οικογένειά τους. Και, ακριβώς, για να την πάρει μαζί του ήρθε. Η Κέιτ, που έχει μάθει στο μεταξύ τα του γάμου και που καθόλου δεν τον θέλει, υπερθεματίζει να φύγει η Αν και «να περιμένει τον Λάρι». Η κοπέλα αρνείται.
Ο Τζο που παραδέχεται την ευθύνη του -το μυστικό το ήξερε και η γυναίκα του, η οποία τον κάλυπτε αλλά το συζητούσαν ήδη και οι γείτονες- προσπαθεί να εξιλεωθεί προσφερόμενος να βοηθήσει τον Τζωρτζ να βρει δουλειά στην πόλη τους και προσφέροντας μία θέση στο εργοστάσιο στον πατέρα του όταν αποφυλακιστεί. Ο Τζωρτζ θα φύγει, τελικά, μόνος του.
Η Άννυ, για να λήξει η ιστορία και η Κέιτ να προσγειωθεί στην πραγματικότητα, της φανερώνει το γράμμα που ο Λάρι τής είχε στείλει πριν «χαθεί»: είχε διαβάσει στις εφημερίδες για τη σύλληψη των πατεράδων τους και την ευθύνη τους για το θάνατο τόσων συναδέλφων του και αποφάσισε να αυτοκτονήσει ρίχνοντας το αεροπλάνο του. Ο Λάρι δεν πρόκειται να γυρίσει, είναι νεκρός.
Ο ακέραιος Κρις πιέζει τον πατέρα του, αρνούμενος να τον διαδεχτεί στο εργοστάσιο, να παραδοθεί και να ομολογήσει την αλήθεια. Όταν ενημερωθεί κι αυτός για το γράμμα του Λάρι, θα του το διαβάσει. Είναι η χαριστική βολή για τον Τζο. Τους λέει ότι αποφάσισε να παραδοθεί. Μπαίνει στο σπίτι, παίρνει το πιστόλι του και αυτοκτονεί.
Ένα συγκινητικό έργο, έντονα πολιτικό, αφηγείται την ιστορία μιας οικογένειας στην μεταπολεμική Αμερική, κλασικό όμως ως προς τις αξίες του. Η τραγωδία μιας οικογένειας, που υπερασπίστηκε τα δικά της συμφέροντα σε βάρος του δημόσιου καλού, υποστηριζόμενη από έναν συνενοχικό κοινωνικό περίγυρο. Ζητούμενο είναι η ατομική ευθύνη απέναντι στην ανθρώπινη κοινότητα, στο πλαίσιο ενός τωρινού πολιτικού νεοφιλελευθερισμού, σχεδόν ομόλογου του τότε αμερικάνικου καπιταλισμού.
Η διαπραχθείσα ύβρις με συνέπειες καθοριστικές για τη ζωή αθώων, ζητάει την τιμωρία των αλαζόνων. Η νέμεσις πέφτει στην οικογένεια της Κέητ Κέλλερ που ακόμα περιμένει το γιο της, αλλά και στον κοινωνικό κύκλο, που σιωπούσε. Έκρυβαν την αλήθεια του εγκλήματος, ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Η αποσιώπηση των τεκταινομένων σε όλο της το μεγαλείο. Τα όρια ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο συμφέρον δυσδιάκριτα. Πού αρχίζει και πού τελειώνει η δράση τους; Έχουμε το δικαίωμα να προστατεύουμε τα δικά μας πρόσωπα και να εθελοτυφλούμε σχετικά με αυτά που ανήκουν στο σύνολο;
Είχα την τύχη να δω την παράσταση τρεις φορές (3):
1985: Θίασος Αλέκου Αλεξανδράκη-Βέρας Ζαβιτσιάνου
Αλέκος Αλεξανδράκης (Τζο Κέλλερ), Βέρα Ζαβιτσιάνου (Κέιτ Κέλλερ), Κώστας Αρζόγλου (Κρις Κέλλερ), Πέγκυ Σταθακοπούλου (Άννυ Ντήβερ), Γρηγόρης Βαλτινός (Τζωρτζ Ντήβερ)
2006: Θίασος Κώστα Καζάκου
Κώστας Καζάκος (Τζο Κέλλερ), Αφροδίτη Γρηγοριάδου (Κέιτ Κέλλερ), Κωνσταντίνος Καζάκος (Κρις Κέλλερ), Αλεξάνδρα Παλαιολόγου (Άννυ Ντήβερ), Ιωσήφ Μαρινάκης (Τζωρτζ Ντήβερ)
2016: Θέατρο Εμπορικό
Δημήτρης Καταλειφός (Τζο Κέλλερ), Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου (Κέιτ Κέλλερ), Γιώργος Βουρδαμής (Κρις Κέλλερ), Δανάη Ευθυμιάδη (Άννυ Ντήβερ), Κώστας Βασαρδάνης(Τζωρτζ Ντήβερ)
Είναι μια θεατρική παράσταση – κόσμημα, που αξίζει ο καθένας να παρακολουθήσει.
