ΟΙ ΔΕΣΠΟΙΝΙΔΕΣ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ Ντιέγο Βελάθκεθ

 

Ονομασία	Las Meninas Οι δεσποινίδες των τιμών
Δημιουργός	Ντιέγο Βελάθκεθ
Έτος δημιουργίας	1656
Είδος	Ελαιογραφία
Ύψος	318
Πλάτος	276
Πόλη	Μαδρίτη
Μουσείο	Μουσείο ντελ Πράδο

Las Meninas (μετάφραση από τα ισπανικά: Οι Δεσποινίδες των Τιμών) είναι ένας πίνακας του 1656 από τον Ντιέγο Βελάθκεθ, τον σημαντικότερο καλλιτέχνη της Ισπανικής Χρυσής Εποχής, στο Μουσείο ντελ Πράδο. Η πολύπλοκη και αινιγματική σύνθεση του έργου εγείρει ερωτήματα σχετικά με την πραγματικότητα και την ψευδαίσθηση, και δημιουργεί ασαφή σχέση μεταξύ του θεατή και των απεικονιζόμενων μορφών. Εξαιτίας αυτών των περιπλοκών, οι Las Meninas είναι ένα από τα περισσότερο αναλυμένα έργα στη Δυτική ζωγραφική. Για πάνω από 350 χρόνια, οι λάτρεις της τέχνης γοητεύονται από τον πίνακα Las Meninas. Αυτή η σύνθετη ελαιογραφία του Diego Velázquez είναι η απεικόνιση μιας χαλαρής μέρας στο Παλάτι του Βασιλιά Φίλιππου της Ισπανίας. Είναι ίσως ένας από τους σημαντικότερους πίνακες στην ιστορία της Δυτικής Τέχνης και από το 1656 ως σήμερα, συνεχίζει να αποτελεί σημείο αναφοράς επηρεάζοντας τους καλλιτέχνες.

Περιγραφή

Ο πίνακας δείχνει ένα μεγάλο δωμάτιο στο Βασιλικό Αλκάθαρ της Μαδρίτης  κατά τη βασιλεία του Βασιλιά Φιλίππου Δ΄της Ισπανίας, και παρουσιάζει διάφορες φιγούρες, οι περισσότερες αναγνωριζόμενες στην Ισπανική αυλή, απεικονισμένες σύμφωνα με ορισμένους σχολιαστές, σε μια συγκεκριμένη κίνηση ως στιγμιότυπο. Κάποιοι κοιτάζουν εκτός του καμβά προς τον θεατή, ενώ άλλοι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Η νεαρή ινφάντα Μαργαρίτα Τερέσα είναι περικυκλωμένη από δύο δεσποινίδες επί των τιμών (εκ των οποίων η μια της προσφέρει ρόφημα και η δεύτερη υποκλίνεται), συνοδούς, σωματοφύλακα, δυο νάνους και ένα σκύλο. Λίγο πίσω τους ο Βελάθκεθ απεικονίζει τον εαυτό του να εργάζεται σε ένα μεγάλο καμβά. Ο Βελάθκεθ κοιτάζει προς τα έξω, εκτός του εικονιζόμενου χώρου, εκεί που θα στεκόταν ο θεατής του πίνακα. Στο φόντο υπάρχει ένας καθρέπτης που αντανακλά το άνω μέρος των σωμάτων του βασιλιά και της βασίλισσας. Φαίνονται να βρίσκονται εκτός του εικονιζομένου χώρου σε μια θέση παρόμοια με του θεατή, αν και ορισμένοι μελετητές έχουν πιθανολογήσει ότι η εικόνας τους είναι αντανάκλαση του πίνακα στον οποίο εργάζεται ο Βελάθκεθ.

Το συγκεκριμένο έργο έχει περιγραφεί ως «το υπέρτατο επίτευγμα του Βελάθκεθ, μια ιδιαίτερα ενσυνείδητη, υπολογισμένη επίδειξη του τι μπορεί να επιτύχει η ζωγραφική, και ίσως το περισσότερο διερευνητικό σχόλιο που έγινε ποτέ για τις δυνατότητες της ζωγραφικής σε καβαλέτο».

Λίγα λόγια για τον δημιουργό

 

Ο Ντιέγο Βελάθκεθ (Diego Rodríguez de Silva y Velázquez), (5 Ιουνίου 1599 - 6 Αυγούστου 1660) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Ισπανούς ζωγράφους της περιόδου του μπαρόκ, γνωστός κυρίως για τις προσωπογραφίες που φιλοτέχνησε ως καλλιτέχνης της αυλής του βασιλιά της Ισπανίας Φίλιππου Δ´. Αναγνωρίζεται σήμερα ως μία από τις κορυφαίες φυσιογνωμίες στην ιστορία της τέχνης, με σημαντική επίδραση στη ζωγραφική του 19ου αιώνα, ειδικότερα στο κίνημα του ιμπρεσιονισμού.

Το έργο του

 

Λεπτομέρεια του πίνακα Las Meninas με την αυτοπροσωπογραφία του Βελάθκεθ

Ο Βελάθκεθ κατέχει μία θέση ανάμεσα στους σημαντικότερους ζωγράφους στην ιστορία της τέχνης. Η δεξιοτεχνία και η τεχνική του, τον έκαναν να ξεχωρίσει από τους υπόλοιπους καλλιτέχνες του «χρυσού αιώνα» της ισπανικής ζωγραφικής και θεωρείται ένας από τους πατέρες της ισπανικής ζωγραφικής. Το μεγαλύτερο μέρος του έργου του περιλαμβάνει προσωπογραφίες, ατομικές ή και ομαδικές, τις οποίες όφειλε να φιλοτεχνεί ως αυλικός ζωγράφος. Σε πολύ μικρότερο βαθμό, επιδόθηκε στο είδος των θρησκευτικών συνθέσεων, με σημαντικότερα ίσως έργα τη Στέψη της Παναγίας (π. 1645) και τον Άγιο Ιερώνυμο με τον Άγιο Παύλο τον ερημίτη (π. 1635-1638), πίνακα βασισμένο στο ομώνυμο χαρακτικό του Ντύρερ. Τα χρώματα που χρησιμοποιούσε ήταν σχετικά λίγα, ωστόσο τα αναμείγνυε με μεγάλη επιδεξιότητα ώστε να παράγει διάφορες αποχρώσεις. Οι χρωστικές ουσίες που χρησιμοποιούσε δεν διέφεραν σημαντικά από αυτές των άλλων ζωγράφων της εποχής του, και οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενες ήταν ουσίες από αζουρίτη, βερμίλιο, ώχρα και διάφορες κόκκινες και κίτρινες χρωστικές.

Ο Βελάθκεθ κατάφερε να γνωρίσει εν ζωή μεγάλη αποδοχή ως ζωγράφος, αλλά και κύρος στην αυλή του Φίλιππου Δ´, καταλαμβάνοντας ανώτερα αξιώματα. Σε αντίθεση όμως με την περίπτωση του Ρούμπενς, που καταξιώθηκε την ίδια περίπου περίοδο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το έργο του Βελάθκεθ παρέμεινε ελάχιστα γνωστό εκτός των ισπανικών συνόρων. Τόσο ο Ρούμπενς όσο και ο Βελάθκεθ, υπήρξαν σημαντικοί δεξιοτέχνες του χρώματος, ωστόσο ενώ ο φλαμανδός ζωγράφος διακρίθηκε για τον έντονο δυναμισμό των έργων του, ο Βελάθκεθ προσέγγιζε τα θέματά του με έναν απλούστερο, πιο άμεσο και απέριττο τρόπο.

Κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, το έργο του αποτέλεσε πρότυπο για τα κινήματα του ρεαλισμού και του ιμπρεσιονισμού. Ο Εντουάρ Μανέ τον αποκάλεσε «ζωγράφο των ζωγράφων» και από τότε αρκετοί καλλιτέχνες της μοντέρνας τέχνης, όπως ο Πάμπλο Πικάσο ή ο Σαλβαδόρ Νταλί, συνέχισαν να του αποδίδουν φόρο τιμής, αναπαράγοντας ορισμένους από τους δημοφιλέστερους πίνακές του. Ο Πικάσο ζωγράφισε τη δική του εκδοχή του πίνακα Las Meninas το 1957, ενώ και άλλοι ζωγράφοι όπως ο Ντεγκά, ο Γκόγια ή ο Μανέ φιλοτέχνησαν τις δικές του εκδοχές ή σχετικές με το έργο σπουδές. Ο θαυμασμός του Νταλί για τον Βελάθκεθ είναι επίσης γνωστός και εκφράστηκε μέσα από αρκετούς πίνακές του, όπως για παράδειγμα στο έργο του Ο Βελάθκεθ πεθαίνει πίσω από το παράθυρο, απ' όπου προβάλλει ένα κουτάλι (1982) – για το οποίο βασίστηκε στην προσωπογραφία του Βελάθκεθ που απεικονίζει τον νάνο Δον Σεμπαστιάν δε Μόρα (έργο περίπου του 1645) – ή στο Πορτρέτο του Χουάν ντε Παρέγια, βοηθού του Βελάθκεθ (1960) όπου αναπαράγει ένα μικρό τμήμα από τις Δεσποινίδες των τιμών.

Ο Βρετανός ζωγράφος Φράνσις Μπέικον, εμπνεύστηκε με τη σειρά του από την προσωπογραφία του πάπα Ιννοκέντιου Ι', ολοκληρώνοντας μία σειρά από ανάλογες σπουδές κατά τη δεκαετία του 1950, βασισμένες στο έργο του Βελάθκεθ.