Ο ΠΡΩΪΜΟΣ ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ (8ος – 10ος αι.) - ΜΕΡΟΣ Β΄
ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ
ΝΕΟΙ ΕΙΣΒΟΛΕΙΣ
Οι καταστροφικές επιδρομές που δέχθηκε η Ευρώπη τον 9ο και το 10ο αιώνα ήταν:
α) Οι Άραβες από το Νότο,
β) οι Μαγυάροι από την Ανατολή και
γ) οι Νορμανδοί από το Βορρά
που σκόρπισαν τον τρόμο στους Ευρωπαίους της εποχής, λεηλατώντας και ερημώνοντας πόλεις και μοναστήρια, παράλια και ενδοχώρα, προκαλώντας μετακινήσεις των πληθυσμών κυρίως από το Βορρά.
Επιπτώσεις: Ήταν ένας από τους παράγοντες που αποσταθεροποίησαν την Καρολίγγεια Αυτοκρατορία.
Επιδρομές των Αράβων
Στο Νότο οι επιδρομές προέρχονταν από τους Άραβες, οι οποίοι:
- ξεκίνησαν από τις βάσεις τους στην Ισπανία ή στην Αφρική, κυρίευσαν τις Βαλεαρίδες, την Κορσική, τη Σικελία και ορισμένες περιοχές στη νότια Ιταλία και στην Προβηγκία,
- εξαπέλυσαν από τα μέσα του 9ου αιώνα πλήθος επιδρομών στις ακτές της ιταλικής χερσονήσου και στα παράλια της Νότιας Γαλλίας,
- το 932 κατέλαβαν τη Γένοβα και έφτασαν μέχρι τις Άλπεις λεηλατώντας τα μοναστήρια στη Βόρεια Ιταλία και αρπάζοντας ανθρώπους για τα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής.
Και μόνο το άκουσμα του ερχομού των Σαρακηνών ήταν αρκετό για να εγκαταλείπουν οι κάτοικοι τα παράλια και να καταφεύγουν στα ορεινά.
Οι επιδρομές των Μαγυάρων
Οι Μαγυάροι ήταν ο τελευταίος νομαδικός λαός της ασιατικής στέπας που εμφανίστηκε στην Κεντρική Ευρώπη. Πιεζόμενοι διαδοχικά από τους Τούρκους, τους Πετσενέγκους και τους Βούλγαρους μετακινήθηκαν δυτικά στα τέλη του 9ου αιώνα και με ορμητήριο τις ουγγρικές πεδιάδες εξαπέλυσαν ληστρικές επιδρομές κυρίως στη Βόρεια Ιταλία και στη Βουργουνδία. Η λεηλασία των μοναστηριών και η καταβολή λύτρων από τις πόλεις ήταν οι συνήθεις πρακτικές τους. Μετά την ήττα τους το 955 από τον Γερμανό αυτοκράτορα Όθωνα Α' εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην περιοχή της σημερινής Ουγγαρίας και ασπάστηκαν τον χριστιανισμό από τις αρχές της νέας χιλιετίας.
Οι επιδρομές των Βίκιγκς
Οι Βίκιγκς ή Νορμανδοί, γερμανικά φύλα από τη σκανδιναβική χερσόνησο ήταν αυτοί που :
o αναστάτωσαν τα δυτικά και βορειοδυτικά παράλια της Ευρώπης και τα βρετανικά νησιά για περισσότερο από δύο αιώνες και
o άφησαν έντονα τα ίχνη της παρουσίας τους στο πέρασμα του χρόνου
Τρόποι εισβολής: Σχετικά απομονωμένοι στο Βορρά, από τα τέλη του 8ου αιώνα εισήλθαν με ιδιαίτερα βίαιο τρόπο στη μεσαιωνική ιστορία της Ευρώπης.
Η οργάνωσή τους:
Οι Σκανδιναβοί :
o Ήταν γερμανικά φύλα. Παρουσίαζαν ομοιότητες με τα νότια γερμανικά φύλα ως προς την κοινωνική τους δομή και την πολιτική τους οργάνωση.
o Είχαν αναπτύξει τη γεωργία και διοικούνταν από μια ελίτ γαιοκτημόνων πολεμιστών με επικεφαλής το βασιλιά.
Οι επιδρομές και μεταναστεύσεις οφείλονταν κατά πάσα πιθανότητα: στον υπερπληθυσμό, ο οποίος επέφερε κοινωνικές συγκρούσεις και ανάγκασε πολλούς Σκανδιναβούς να αναζητήσουν καλύτερη τύχη στο Νότo. Τα μεγάλα σκάφη τους που ταξίδευαν με κουπιά και ιστίο σε ανοιχτή θάλασσα και σε ποτάμια, οι ναυτικές γνώσεις τους και οι πολεμικές αρετές τους συνέβαλαν αποφασιστικά στην υλοποίηση και στην επιτυχία μακρινών και ριψοκίνδυνων αποστολών.
Οι Σκανδιναβοί διακρίνονταν σε τρεις ομάδες:
- στους Σουηδούς,
- τους Νορβηγούς και
- τους Δανούς
α) Οι Σουηδοί κυριάρχησαν στις ανατολικές ακτές της Βαλτικής από τον 7ο αιώνα και από εκεί, πλέοντας στους ποταμούς και στις λίμνες της ρωσικής πεδιάδας έφτασαν μέχρι την Κασπία και τη Μαύρη θάλασσα. Αντάλλασσαν προϊόντα και υπηρετούσαν ως μισθοφόροι του Βυζαντίου και των σλαβικών πόλεων Νόβγκοροντ, Σμολένσκ και Κιέβου. Τον 9ο αιώνα ίδρυσαν το πριγκιπάτο του Κιέβου, πρόδρομο του ρωσικού κράτους.
β) Οι Νορβηγοί, προτίμησαν την ανοιχτή θάλασσα και τα παρθένα ή αραιοκατοικημένα εδάφη στα νησιά της Βόρειας θάλασσας και του Ατλαντικού ωκεανού.
- Ø Τον 8ο αι. κατέλαβαν τις νήσους Όρκνυ και Σέτλαντ.
- Ø Τον 9ο αι. κατέλαβαν τις Υβρίδες και τις Φερόες Νήσους, την ανατολική Ιρλανδία και την Ισλανδία.
γ) Οι Δανοί ήταν οι εισβολείς που προκάλεσαν τις μεγαλύτερες καταστροφές και δημιούργησαν ένα μόνιμο αίσθημα ανασφάλειας στη Βόρεια και στη Δυτική Ευρώπη.
α) Κατά τη δεκαετία του 840 λεηλάτησαν και πυρπόλησαν μοναστήρια και πόλεις-λιμάνια όπως το Αμβούργο, το Κουεντοβίκ, τη Νάντη και το Μπορντό.
β) Έφτασαν μέχρι τις πορτογαλικές ακτές, τις Βαλεαρίδες, την Προβηγκία και την Τοσκάνη.
γ) Εγκαθιστώντας μόνιμα στρατόπεδα στις εκβολές των ποταμών Σηκουάνα και Σομ διενεργούσαν συστηματικές επιδρομές στην ενδοχώρα των Κάτω Χωρών και της Γαλλίας.
δ) Δημιούργησαν κράτη σε δύο περιοχές :
- Στην περιοχή του Κάτω Σηκουάνα το 911 συγκροτήθηκε το κράτος τηςΝορμανδίας, οι κάτοικοι του οποίου αφομοιώθηκαν από το φραγκικόστοιχείο.
- Στην Αγγλία εισέβαλαν μαζικά το 851
- Το 876 κατέλαβαν τη Νορθουμβρία και την Ανατολική Αγγλία και ίδρυσαν το Βασίλειο τους.
Η συμβολή του βασιλιά του Ουέσεξ για την τύχη της Αγγλίας
Αυτή τη δύσκολη περίοδο για τα αγγλοσαξονικά κράτη η τύχη της Νότιας Αγγλίας βρισκόταν στα χέρια του βασιλιά του Ουέσεξ Αλφρέδου του Μεγάλου, του πρώτου εθνικού ήρωα της Αγγλίας. Μεγάλος μεταρρυθμιστής, ενοποίησε τη χώρα, ευνόησε την πολιτιστική αναγέννηση της Αγγλίας και έθεσε τα θεμέλια για τη δημιουργία ενός ισχυρού βασιλείου. Το 954 οι διάδοχοί του κατέλυσαν το δανικό βασίλειο.
Ομοιότητες των κατοίκων των Βορείων χωρών με τους Φράγκους ή τους Αγγλοσάξονες
- Ø Μολονότι τα χρονικά της εποχής καθρεφτίζουν τον φόβο των σκανδιναβικών εισβολών, ίσως δεν θα έπρεπε να υπερτονίζεται ο βαθμός στον οποίο οι Σκανδιναβοί θεωρούνταν “ξένοι” από τους περισσότερους Ευρωπαίους. Μάλιστα έπαιζαν κάποιο ρόλο στις τοπικές διαμάχες για την εξουσία, ο κόμης Βαλδουίνος Β΄ της Φλάνδρας είναι πιθανό να συνεργάστηκε μαζί τους για την εξόντωση ορισμένων αντιπάλων του ενώ ο Αλφρέδος του Ουέσσεξ υπερασπίστηκε μεν την πατρίδα του κατά των Δανών αλλά απέκτησε πολλά εδάφη διαμοιράζοντας τη Μερκία μαζί τους.
- Ø Οι γλώσσες τους ήταν παρόμοιες με τις γερμανικές διαλέκτους που μιλούσαν σ’ όλη την περιοχή της Βόρειας Θάλασσας και έτσι οι περισσότεροι ντόπιοι μπορούσαν να τις καταλάβουν.
- Ø Οι επιγαμίες μεταξύ πολεμιστών και τοπικών ομάδων ήταν συχνές.
- Ø Αργότερα οι Σκανδιναβοί έφερναν μαζί τους και τα γυναικόπαιδα, δημιουργώντας πολυάριθμες σκανδιναβικές παροικίες στη Ρωσία, στη Νορμανδία και στις περιοχές της Αγγλίας, επηρεάζοντας τα τοπωνύμια και τους διοικητικούς θεσμούς.
ΙΣΛΑΜ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗ
Πότε εμφανίστηκε το Ισλάμ στην Ευρώπη;
Οι Άραβες επιδρομείς (Σαρακηνοί κατά τους Βυζαντινούς) του 9ου και 10ου αιώνα δεν ήταν νομάδες ούτε προέρχονταν από πρωτόγονες κοινωνίες γεωργών - πολεμιστών. Προέρχονταν από το Ισλάμ, τη μεγάλη στρατιωτική και πνευματική δύναμη της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Στα μέσα του 8ου αιώνα ο διαιρεμένος χριστιανικός κόσμος ήταν αντιμέτωπος με τον ισλαμικό πολιτισμό, ο οποίος είχε εγκαθιδρυθεί στην καρδιά της Ισπανίας, κυριαρχούσε σε όλη τη Βόρεια Αφρική και στην Εγγύς Ανατολή και ήταν έτοιμος να απορροφήσει τη Σικελία.
Ο ρόλος του Ισλάμ στην Ευρώπη
Το πάθος με το οποίο πολεμούσαν οι φτωχοί στρατιώτες του Ισλάμ ελπίζοντας στη μετά θάνατον είσοδό τους στον παράδεισο που τους έταζε το κοράνιο οδήγησε στην κατάκτηση τεράστιων εκτάσεων σε διάστημα ενός μόλις αιώνα και έκανε τους ανθρώπους της εποχής να πιστεύουν ότι σύντομα θα κατακτούσαν όλο τον κόσμο. Το Ισλάμ ήταν ωστόσο κάτι πολύ περισσότερο από μια μεγάλη πολιτική δύναμη του Μεσαίωνα ήταν μια παγκόσμια μονοθεϊστική θρησκεία που ανταγωνιζόταν τον χριστιανισμό στην προσέλκυση πιστών, στη γεωγραφική της έκταση και στις πολιτισμικές αξίες που αντιπροσώπευε.
Πώς έφτασε το Ισλάμ στην Ευρώπη;
Το Ισλάμ έχοντας κατακτήσει τη Βόρεια Αφρική θέλησε να καταλάβει την ιβηρική χερσόνησο και τη Σικελία. Η κατάληψη της Σικελίας ολοκληρώθηκε το 878 με την κατάληψη των Συρακουσών από τους Βυζαντινούς. Έγιναν μεγάλες σφαγές και η Σικελία ερήμωσε. Μεγάλος αριθμός μουσουλμάνων εποίκων εγκαταστάθηκε στο νησί και μέσα σε λίγα χρόνια η ευμάρεια είχε επιστρέψει.
Το Παλέρμο του 10ου αιώνα ήταν η πολυπληθέστερη χριστιανική πόλη μετά την Κωνσταντινούπολη. Μέχρι το 756 οι Άραβες είχαν φτάσει στα Πυρηναία και ίδρυσαν το Μουσουλμανικό κράτος της Κόρδοβας με ηγεμόνα έναν Ομεϋάδη εμίρη. Η Ελ-Ανταλούς, όπως καλούσαν οι Άραβες τις ισπανικές τους κτήσεις, αναβαθμίστηκε πολιτικά στον ισλαμικό κόσμο αποκτώντας χαλίφη τον 10ο αιώνα. Εκείνη την εποχή ήταν ίσως το ισχυρότερο κράτος στη Δυτική Ευρώπη. Η αραβική Ισπανία γνώρισε μεγάλη ακμή με επιτεύγματα σε όλους τους τομείς.
Η επίδραση του αραβικού πολιτισμού στην Ευρώπη
- Οικοδομήθηκαν λαμπρά μνημεία.
- Άνθρωποι με βαθύτατη παιδεία και φιλόσοφοι μεταλαμπάδευσαν τη γνώση και την επιστήμη της Ανατολής στη χριστιανική Ευρώπη.
- Οι Άραβες της Ισπανίας μετέφρασαν ελληνικά, περσικά και ινδικά επιστημονικά έργα από τα αραβικά στα λατινικά. Μεγάλοι Έλληνες κλασικοί μεταφράστηκαν το 12ο αιώνα κατευθείαν από τα ελληνικά και έγιναν προσιτοί στους μορφωμένους της Δύσης.
- Οι Άραβες μετέδωσαν επίσης τις ανώτερες ιατρικές, θεραπευτικές και φαρμακολογικές τους γνώσεις, τις χαρτογραφικές και ναυτικές τους δεξιότητες, τις γνώσεις τους για την αστρονομία του Πτολεμαίου, τον αστρολάβο, το δεκαδικό σύστημα και πολλά άλλα.
ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΦΕΟΥΔΑΛΙΣΜΟΥ.
ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ
Ο όρος «φεουδαλισμός» χρησιμοποιήθηκε μεταγενέστερα και όχι από τους Ευρωπαίους του Μεσαίωνα για να δηλώσει ένα σύστημα σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων σε προσωπική βάση. Η υπαγωγή του ανθρώπου σε άνθρωπο, χαρακτήριζε την οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή στη Δυτική Ευρώπη των μεσαιωνικών χρόνων.
Ο ιστορικός πυρήνας του φραγκικού βασιλείου, δηλαδή η περιοχή μεταξύ των ποταμών Λίγηρα και Ρήνου, αποτέλεσε τον κατεξοχήν χώρο ανάπτυξης του φεουδαλισμού από τον 8ο αιώνα. Ακόμα κι αν δε μπορούμε να μιλάμε για φεουδαρχικό σύστημα, το βέβαιο είναι ότι υπήρχαν φεουδαρχικές σχέσεις. Οι πηγές της μεσαιωνικής περιόδου μιλούν για βασάλους, δηλαδή υποτελείς, για άρχοντες και για φέουδα.
Ο θεσμός της υποτέλειας
Ο υποτελής σύναπτε προσωπικό δεσμό με τον άρχοντά του, από τον οποίο απέρρεαν ορισμένες τιμητικές υποχρεώσεις, κυρίως η παροχή στρατιωτικής υπηρεσίας. Αυτές οι υποχρεώσεις δεν υποβίβαζαν κοινωνικά τον υποτελή ο οποίος παρέμενε ένας «ελεύθερος άνθρωπος σε σχέση εξάρτησης». Σε αντάλλαγμα των δεσμεύσεων που αναλάμβανε ο υποτελής, ο άρχοντας συνήθως του παρείχε ένα φέουδο, ένα είδος ευεργετήματος (beneficium), το οποίο ισοδυναμούσε με μια έκταση γης και τους καλλιεργητές της και χρησίμευε στον υποτελή για την κάλυψη των αναγκών που απέρρεαν από τον προσωπικό δεσμό του με τον άρχοντα.
Η σχέση υποτέλειας δεν ήταν μονοδιάστατη. Ένας τοπικός άρχοντας μπορούσε να διαθέτει υποτελείς, αλλά να είναι και ο ίδιος υποτελής σε έναν ισχυρότερο χωροδεσπότη, στο διοικητή της κομητείας, ακόμα και στο βασιλιά. Οι δεσμοί εξάρτησης έφταναν μέχρι τη βάση της κοινωνικής πυραμίδας. Από τον υποτελή ενός άρχοντα εξαρτιόνταν χωρικοί, οι οποίοι κατέβαλλαν ενοίκιο για τη γη που καλλιεργούσαν, στρατολογούνταν και δικάζονταν πρωτοδίκως από το χωροδεσπότη τους, ο οποίος ήταν υποχρεωμένος να τους παρέχει ασφάλεια
Γιατί χρειάζονταν οι υποτελείς πολεμιστές;
Στην Καρολίγγεια Αυτοκρατορία όλοι οι υπήκοοι ήταν υπόχρεοι στρατιωτικής υπηρεσίας τόσο στο βασιλιά όσο και στον τοπικό ηγεμόνα. Στο φραγκικό βασίλειο οι περισσότεροι χωρικοί δεν μπορούσαν να αντέξουν το οικονομικό βάρος πού συνεπαγόταν η στρατιωτική υπηρεσία, προπάντων στο ιππικό και γι' αυτό κατέβαλλαν πρόστιμο.
Λόγω του απαγορευτικού κόστους της συντήρησης ενός αλόγου και της πανοπλίας του ιππέα για τους περισσότερους ανθρώπους της εποχής, παρουσιάστηκε επιτακτική ανάγκη για προσφορά στρατιωτικής υπηρεσίας στο ιππικό, ανάγκη που κάλυψαν οι υποτελείς των αρχόντων με αντάλλαγμα την εκχώρηση γης για εκμετάλλευση, του λεγόμενου φέουδου.
Η τάξη των ιπποτών
Από τα τέλη του 8ου αιώνα, με την εισαγωγή και επέκταση της χρήσης του αναβολέα, διευκολύνθηκαν σημαντικά οι μάχες του ιππικού, το οποίο αποτέλεσε επίλεκτο σώμα. Από τη στιγμή που η πολεμική τέχνη αποκτούσε αριστοκρατικό χαρακτήρα και απέκλειε όσους δεν είχαν κτήματα και εξαρτημένους χωρικούς, συγκροτήθηκε σταδιακά μια ελίτ πολεμιστών ευγενών που κληρονομούσαν τα φέουδα και τους τίτλους τους. Ήταν οι γνωστοί σε όλους μας ιππότες.
