Ο θάνατος του εμποράκου Α. Μίλλερ

                 Ο θάνατος του εμποράκου Άρθουρ Μίλλερ

Έχοντας εργαστεί μια ολόκληρη ζωή με αξιοπρέπεια για να συντηρήσει την οικογένειά του και για να μεταφέρει τις αρχές  του στα παιδιά του, ο Ουίλι Λόμαν, βρίσκεται αντιμέτωπος με το σοκ της απόλυσης, αφού η αποδοτικότητά του έχει μειωθεί και η προσφορά του στο σύστημα που τον εργοδοτεί δεν κρίνεται συμφέρουσα. Παλεύει, ωστόσο, να πείσει όσους τον αμφισβητούν, και, κυρίως, τον εαυτό του, πως οι ιδέες του δεν ήταν λανθασμένες και ότι, αργά ή γρήγορα, θα δικαιωθεί. Μέχρι τη στιγμή της τελικής και οριστικής διάψευσης.

Έργο-κόλαφος ενάντια στην υλιστική κοινωνία και στη βάναυση, χωρίς ηθικές αναστολές λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος, ο «Θάνατος του Εμποράκου» αποτελεί όχι μόνο ένα κορυφαίο δείγμα του πολιτικού ρεαλισμού του Άρθουρ Μίλλερ αλλά και ένα διαχρονικό σχόλιο για τη διάψευση του αμερικανικού ονείρου και τη συνυπευθυνότητα όσων το συντηρούν χωρίς να αντιλαμβάνονται τις στρεβλώσεις του.

Ο Άρθουρ Μίλερ είναι απολύτως σίγουρο ότι δεν καταπιάστηκε σ' αυτό το έργο μόνο με τον μέσο Αμερικανό, που προσπαθεί και αποτυγχάνει. Έβαλε στο κάδρο ένα σωρό ανθρώπους κι ένα σωρό συμπεριφορές, που ο καθένας μας έχει συναντήσει, έχει προσπαθήσει ν' αποφύγει: τους καυχησιάρηδες, που έχουν ανάγκη  να πιστέψουν, εκείνοι πρώτοι, το ξίπασμά τους• τις ήρεμες σιωπηλές δυνάμεις που  όλοι χρειάζονται και όλοι αναζητούν• τα παιδιά που ακολουθούν σαν πορεία ζωής κάτι που άλλοι ονειρεύτηκαν για εκείνους• εκείνους που δεν ξέρουν να μοιραστούν το συναίσθημά τους και αργοσβήνουν στη μοναξιά και στη συναισθηματική αποστράγγιση• εκείνους που κάποιοι στιγμή φαίνονται να είναι δυνατοί• εκείνους που υφίστανται τη «δύναμη» όσων αισθάνονται δυνατοί• τα πλήθη των ανθρώπων από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, που προσπαθούν σ' όλη τους τη ζωή, να αποθηκεύσουν και υποθηκεύουν τις ζωές τους• τους ανθρώπους που διανύουν τη ζωή τους χωρίς να έχουν αντικρίσει τον εαυτό τους… Κι έβαλε επίσης στο κάδρο του τις εργασιακές σχέσεις, την επένδυση του ατόμου στην εργασία, την ήττα που ακολουθεί το κλείσιμο ενός εργασιακού κύκλου, το πικρό αδιέξοδο των ανθρώπων που δεν έχουν το κοινωνικό πρόσωπο της επαγγελματικής ταυτότητας.

Όλα αυτά τα πολύπλοκα, τα ανθρώπινα, τα διαρκή, τα τραγικά, τα καθημερινά είναι παρόντα, ακόμα, πάντα, στο έργο του Αρθρουρ Μίλερ. Είναι τόσο ισχυρή η δύναμη αυτού του κειμένου που είναι στιγμές που δεν έχει και τόση σημασία η θεατρική φόρμα που επιλέγει κάθε φορά ο σκηνοθέτης του.

 Ήταν το 1993 όταν παρακολούθησα την παράσταση «Ο θάνατος του εμποράκου», η οποία ανέβηκε στο θέατρο Τζένη Καρέζη, σε σκηνοθεσία Ζυλ Ντασσέν, μουσική Ελένης Καραΐνδρου με τον Κώστα Καζάκο στον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Ένα έργο που αναφέρεται στη δύσκολη σχέση πατέρα-γιων, στη φτώχεια, στην αστάθεια του επαγγέλματος του εμπόρου, στις ευκαιρίες που χάθηκαν. Μια ιστορία που όλοι λίγο-πολύ έχουμε βιώσει ορισμένα κομμάτια της, ο «θάνατος του εμποράκου», μας συγκινεί και μας ζητά να την ακούσουμε με σεβασμό.

Ο Ουίλι Λόμαν, είναι ένας εμποράκος ο οποίος ζει την τελευταία μέρα της ζωής του. Σε αρκετά μεγάλη ηλικία πλέον, έχει μείνει στα «αζήτητα», χωρίς δουλειά, αλλά κυρίως χωρίς συμπαράσταση από τους αγαπημένους του γιους. Αυτοί τώρα, πρέπει να είναι οι συνεχιστές του έργου του. Αλλά οι δύο νέοι, εγωιστές και καλοπερασάκηδες πώς βλέπουν το μέλλον; Με μια βαλίτσα στο χέρι, ό,τι δηλαδή του έχει απομείνει από την-κάποτε-επιτυχημένη δουλειά του, ο Ούιλι μεταφέρει στους θεατές το μύθο του Αμερικανικού ονείρου. Όταν μετά την μαύρη εποχή του Κραχ του χρηματιστηρίου, οι άνθρωποι ήλπιζαν σε κάτι καλύτερο, εξέφραζαν όμως και τους φόβους τους.

Ο Ουίλι του Κ. Καζάκου

Ο Ουίλι του Κ. Καζάκου, είναι ένας εμποράκος που δεν μπορεί να αντικρύσει την πραγματικότητα. Ζει ανάμεσα στο παρόν και κυρίως στο παρελθόν, τότε που οι ευκαιρίες του δίνονταν απλόχερα. Μιλάει συνεχώς, προσπαθεί να φτιάξει το διαλυμένο παρόν. Βλέπει πλέον μέσα από τα μάτια των γιων του, όμως αυτό δεν αρκεί. Δεν διστάζει μάλιστα να πλησιάσει το νέο αφεντικό και να απαιτήσει δουλειά. Κι όλα αυτά, έχοντας τόσους ανοιχτούς λογαριασμούς που τρέχουν.

Συγκινητικός κι εκφραστικός, ο Κ. Καζάκος παρουσιάζει το πορτρέτο του Ουίλι Λόμαν με κάθε λεπτομέρεια, λες και ζει στην πραγματικότητα την κάθε στιγμή του. Ζητά την ευκαιρία να συνεχίσει, δανείζεται χρήματα που υπόσχεται ότι θα επιστρέψει. Δεν ζητά ελεημοσύνη, πιστεύει στον εαυτό του μέχρι την τελευταία στιγμή, όμως όλα πια είναι μια ψευδαίσθηση. Είναι ένας τραγικός ήρωας της σύγχρονης εποχής και ο Κ.Καζάκος σηκώνει το «βαρύ φορτίο» της μεταφοράς του επί σκηνής.

Ο περίγυρος του Ουίλι

Μοναδική σύντροφος που υποστηρίζει τον Ουίλι σε κάθε στιγμή είναι η Λίντα, την οποία υποδύεται η Δέσποινα Μπεμπεδέλη. Παραδειγματική σύζυγος, γεμάτη ευαισθησία αλλά και δυναμισμό, όταν πρέπει. Έχει να αντιμετωπίσει την πτώση του συζύγου της από τη μία, τον εγωισμό των γιων της από την άλλη. Μια ζωή γεμάτη αγωνίες.

 Τον ρόλο του μεγαλύτερου γιου του εμποράκου ενσαρκώνει ο Στράτος Τζώρτζογλου ενώ του μικρότερου ο Κωνσταντίνος Καζάκος. Ο Μπιφ και ο Χάπυ, δυο καλομαθημένοι νέοι, περιμένουν την τύχη να έρθει στα χέρια τους, δεν την κυνηγούν. Και οι δύο ηθοποιοί εμφανίζονται στη σκηνή δυναμικοί και υπόσχονται χωρίς ωστόσο ποτέ να πραγματοποιούν.

Πρόκειται για ένα θεατρικό αριστούργημα του 20^ου αιώνα, που βασίζεται κυρίως στους χαρακτήρες και λιγότερο στη δράση. Πηγή έμπνευσης του έργου για τον Μίλλερ, στάθηκε ο πατέρας του που είχε κατάστημα με ρούχα στη Νέα Υόρκη. Στο κραχ του 1929 καταστράφηκε κι από εκείνη την ημέρα έπαψε να κοιτάει το γιο του στα μάτια, ώσπου ντροπιασμένος, πέθανε. Η παράσταση στήθηκε με αμέριστο σεβασμό στον μύθο που περιβάλλει τον «Θάνατο του εμποράκου». Ένα έργο που καθιέρωσε τον Μίλλερ ως έναν από τους κορυφαίους Αμερικανούς θεατρικούς συγγραφείς. Μία παράσταση υπέροχη με εξαιρετικό καστ ηθοποιών.