ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ
Βασικά χαρακτηριστικά
Ορόσημο του ευρωπαϊκού
ρομαντισμού θεωρείται το έτος 1798, κατά το οποίο δημοσιεύονται οι Λυρικές μπαλάντες των Γουέρντσγουερθ και
Κόλριτζ, στον πρόλογο των οποίων αναγγέλλεται η χρήση μιας νέας γλώσσας
απελευθερωμένης από τους αυστηρούς κανόνες του νεοκλασικισμού. Ως καλλιτεχνικό
κίνημα ο ρομαντισμός επηρεάστηκε από τη φιλοσοφία του Jean Jacques
Rousseau.
Στην καθαρότητα και
κανονικότητα των μορφών, το συγκρατημένο συναισθηματισμό και την πληρότητα της
έκφρασης του κλασικισμού, ο ρομαντισμός αντιπαραθέτει το συναίσθημα και τη
φαντασία, το απόλυτο και το υπερβολικό, το συγκινησιακό και το ιδανικό, το
ανέφικτο και το απέραντο. Ο ρομαντικός άνθρωπος είναι ένα ανήσυχο πλάσμα που
αντιπαρατίθεται στον honnête homme και το
οποίο αναζητά την ολοκλήρωσή του στο παράδοξο και το μυστηριώδες, στο όνειρο,
στο υπερφυσικό και τον εξωτισμό, στο ασαφές και το συγκεχυμένο σε συνδυασμό με
μία διάχυτη μελαγχολία και απαισιοδοξία. Ο ρομαντισμός σηματοδοτεί την
υποκειμενική νοοτροπία με απόλυτο τρόπο και ανοίγει διάπλατα τα όρια για την
ανεξαρτησία της πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας δίχως κανόνες και
συμβατικότητες. Οι ρομαντικοί συγγραφείς αναζητούν τις πηγές της έμπνευσής τους
στην εθνική ιστορία των λαών, ακόμα και σε μεσαιωνικούς ευρωπαϊκούς θρύλους. Το
άτομο, ως υποκείμενο της τέχνης ή ως θέμα της, λαμβάνει κεντρική θέση, με
αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός έντονου ατομικισμού και εγωκεντρισμού. Όσον αφορά
την θεματογραφία, οι ρομαντικοί δείχνουν ιδιαίτερη προτίμηση στη φύση, στο Θεό
και τη θρησκευτικότητα, στον ηρωισμό και στους αγώνες για την ελευθερία, στον
έρωτα, ο οποίος παρουσιάζεται συνήθως εξιδανικευμένος, ανολοκλήρωτος και
καταδικασμένος, καθώς και στο θάνατο και το πένθος. Στα έργα τους χρησιμοποιούν
υποβλητικά σκηνικά, όπως νυχτερινά φεγγαρόλουστα τοπία, ερείπια και
αρχαιολογικούς χώρους, νεκροταφεία και τάφους.
Κατά την περίοδο του
ρομαντισμού η ευρωπαϊκή ποίηση αναδεικνύεται ως το κατεξοχήν εκφραστικό μέσο
της νέας αισθητικής. Το συναίσθημα αποτελεί το κυρίαρχο εκφραστικό στοιχείο του
ρομαντικού ποιητή, ο οποίος εξωτερικεύει την ψυχή του και τα ενδόμυχα
συναισθήματά του που συνδέονται άμεσα με τη φύση που τον περιβάλλει, αλλά και
με τις προσωπικές, ιστορικές και εθνικές μνήμες του. Χαρακτηριστική είναι η
εγκατάλειψη της παραδοσιακής στιχουργίας και η εμφάνιση ποιητικών καινοτομιών,
όπως η καθιέρωση του blank
verse
(ανομοιοκατάληκτος στίχος) στην Αγγλία και στη Γαλλία. Ο στίχος γίνεται πιο
εύπλαστος και πιο μελωδικός.
Είδη της ρομαντικής ποίησης
Κατεξοχήν είδος της ρομαντικής ποίησης είναι η ελεγειακή και προσωπική ποίηση, που αναφέρεται στη νοσταλγική αναπόληση μιας χαμένης αγάπης. Ειδικά η ελεγεία είναι η ποίηση του θρήνου και της μελαγχολίας. Εκπρόσωποι του είδους είναι οι Μπάυρον, Σέλλεϋ, Ουγκώ και Μυσσέ. Ιδιαίτερα δημοφιλές είδος ρομαντικής ποίησης αποτελεί η ερωτική ποίηση που εκφράζει τον αισθηματικό έρωτα μέσα από τη θλίψη, τη μελαγχολία και την ονειροπόληση με σκοπό την κατάκτηση του αγαπημένου προσώπου. Σπουδαιότεροι εκπρόσωποι θεωρούνται οι Ουγκώ, Μυσσέ, Χάινε. Ο Χάινε ασχολήθηκε και με την πολιτική ποίηση ασκώντας σκληρή κριτική στον άκρατο εθνικισμό και στην ηθική παρακμή εκφράζοντας το αίτημα για κοινωνική δικαιοσύνη στη Γερμανία. Την ίδια εποχή αναπτύσσεται και η φιλοσοφική και θρησκευτική ποίηση, που θεωρείται ότι αποτελεί τον υψηλότερο βαθμό έκφρασης της ρομαντικής ποίησης με εκπρόσωπο τον Βινύ. Οι ποιητές ορμώμενοι από τις προσωπικές τους αναζητήσεις επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις στους προβληματισμούς τους σχετικά με το πεπρωμένο, τη ζωή και το θάνατο καθώς και σε ορισμένα ηθικά και κοινωνικά προβλήματα. Άλλα είδη ρομαντικής ποίησης είναι η ποίηση της καθημερινότητας με εικόνες της καθημερινής και αγροτικής ζωής σε συνδυασμό με αναφορές στη φύση και με κύριο εκπρόσωπο τον Ουγκώ καθώς και η επικολυρική ποίηση, η οποία έλκει τη θεματολογία της από την παράδοση, την εθνική ιστορία, από εξωτικούς θρύλους αλλά και από τη φαντασία του ποιητή.
