Ο Γλάρος Αντόν Τσέχωφ
Ο Τσέχωφ, ένας από τους μεγαλύτερους Ρώσους συγγραφείς, γράφει το 1895 το κατά σειρά τρίτο θεατρικό του έργο με τίτλο «Ο Γλάρος». Ο ίδιος πίστευε ότι έγραψε μια «Κωμωδία σε τέσσερις πράξεις». Την ίδια γνώμη με τον Τσέχωφ δεν είχαν και δεν έχουν όσοι επιχειρούν να ανεβάσουν τον «Γλάρο» στη σκηνή. Βέβαια, αν κάποιος διαβάσει προσεχτικά το έργο, θα διακρίνει κάποια κωμικά στοιχεία. Όχι όμως τόσα, ώστε να χαρακτηριστεί κωμικό έργο.
Στη σκηνή ανέβηκε για πρώτη φορά αμέσως μετά τη συγγραφή του, στις 17 Οκτωβρίου του 1895, στο θέατρο Αλεξαντρίνσκι της Αγίας Πετρούπολης και ήταν μια αποτυχία, και καλλιτεχνική και εμπορική. Αντίθετα το δεύτερο ανέβασμα του έργου το 1898, από το «Θέατρο Τέχνης» της Μόσχας, σε σκηνοθεσία Κ. Στανισλάφσκι, υπήρξε ένας θρίαμβος. Από τότε «Ο Γλάρος» έχει παιχτεί αμέτρητες φορές σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Ηλύσια» το 1906 και πρωτοπαρουσιάστηκε από το θίασο της Μ. Κοτοπούλη το 1932.
Θεωρείται το έργο που καθιέρωσε τον Τσέχωφ, ως θεατρικό συγγραφέα στη συνείδηση κοινού και κριτικής. Με τον «Γλάρο» εγκαινιάστηκε η ιδιότυπη σύνθεση της τσεχωφικής δραματουργίας, όπου τη θέση του ως τότε καθιερωμένου "κεντρικού ήρωα - ηρωίδας" παίρνει ένας όμιλος προσώπων, μια μικρή κοινωνία, με μοιρασμένη ανάμεσα τους τη δράση. Το ύφος του έργου είναι μικτό, μοιράζεται ανάμεσα στο δράμα και στην κωμωδία.
Ο Τσέχωφ στον «Γλάρο»» θίγει τις σχέσεις, τα κίνητρα, την ψυχολογία και τις διεκδικήσεις ανθρώπων που αγαπούν, υπηρετούν ή θέλουν να υπηρετήσουν την τέχνη, μέσω της συγγραφής και του θεάτρου. Γύρω τους περιστρέφονται οι άνθρωποι της καθημερινότητας που προσπαθούν να ξεπεράσουν τα αδιέξοδα της ζωής τους.
Πράξεις
Το έργο διαδραματίζεται στο εξοχικό κτήμα του Σόριν.
- Πράξη πρώτη - Αυγουστιάτικο βράδυ, στο πάρκο του κτήματος
- Πράξη δεύτερη - Μεσημέρι, λίγες μέρες αργότερα, στο γήπεδο croquet που βρίσκεται στο κτήμα
- Πράξη τρίτη - Μεσημέρι, έπειτα από μια εβδομάδα, στην τραπεζαρία του εξοχικού
- Πράξη τέταρτη - Χειμωνιάτικο βράδυ, δύο χρόνια αργότερα, στο σαλόνι εξοχικού
Πλοκή
Η Αρκάντινα είναι μια καταξιωμένη και δημοφιλής ηθοποιός του κατεστημένου θεάτρου, συνδέεται με τον Τριγκόριν, έναν επιτυχημένο συγγραφέα. Ο Τρέπλιεφ, ο γιος της Αρκάντινα, αναζητά, κάτω από την “σκιά” της μητέρας του, νέους τρόπους έκφρασης στην ποίηση και στο θέατρο. Παρουσιάζει το πρώτο του θεατρικό έργο στους ανθρώπους που βρίσκονται σαν επισκέπτες στο κτήμα του Σόριν, αδερφού της Αρκάντινα, με πρωταγωνίστρια την αγαπημένη του, τη Νίνα. Η παράσταση όμως θα τελειώσει άδοξα. Η Νίνα θέλει να γίνει ηθοποιός και αποφασίζει να εγκαταλείψει το σπίτι και να ακολουθήσει τον Τριγκόριν.
Δύο χρόνια αργότερα, ο Τρέπλιεφ εξακολουθεί να ζει στο κτήμα του Σόριν και να παρακολουθεί από μακριά την προσωπική ζωή και την καριέρα της Νίνας. Η επιδείνωση της υγείας του Σόριν θα φέρει πάλι στο κτήμα την Αρκάντινα και τον Τριγκόριν. Στο ίδιο μέρος, θα επιστρέψει “τσακισμένη”, σαν τον νεκρό γλάρο που κάποτε είχε αποθέσει στα πόδια της ο Τρέπλιεφ, και η Νίνα. Η συνάντηση της με τον Τρέπλιεφ θα συμβάλει στο να δώσει τέρμα στη ζωή του.
Είχα την τύχη να παρακολουθήσω το θεατρικό έργο του Τσέχωφ Ο Γλάρος σε σκηνοθεσία Γιούρι Λιουμπίμωφ στο θέατρο Διονύσια τον Νοέμβριο του 1993 από ένα επιτελείο εκλεκτών και καταξιωμένων ηθοποιών, όπως Κάτια Δανδουλάκη, Γιάννη Φέρτη, Πέτρο Φυσσούν, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Μαρίνα Ψάλτη. Μία παράσταση αξέχαστη.
Ο Γλάρος είναι ένα έργο που μας θυμίζει πόσο σημαντική είναι κάθε στιγμή της ζωής, ένα συγκλονιστικό και βαθιά ανθρώπινο σχόλιο πάνω στον έρωτα αλλά και στην ελευθερία του ατόμου, ένας ύμνος στην σημαντικότητα του ασήμαντου».
Ο Τσέχωφ είναι πάντα επίκαιρος. Σαν κόκκινη γραμμή πάντα στα έργα του έχει να δείξει πώς βασανίζονται οι ανθρώπινες ψυχές μέσα στο σκληρό περιβάλλον της καθημερινότητας. Άλλωστε ζωγραφίζει βαθιά ψυχολογικά πορτραίτα, στα οποία ο καθένας μπορεί να δει τον εαυτό του. Και όλα αυτά τα παραδίδει άμεσα στον κόσμο χάρη στην εξαιρετική του αίσθηση του χιούμορ. Ο Γλάρος συμβολίζει την ελευθερία του ανθρώπου αλλά και τη διαμαρτυρία κατά της καταθλιπτικής πραγματικότητας.
«Ο Γλάρος» είναι από τα θεατρικά έργα που πρέπει οπωσδήποτε να δει κάποιος μια φορά τουλάχιστον στη ζωή του. Αποτελεί έναν ύμνο προς το ανεκπλήρωτο όνειρο, αλλά συνάμα και μια ώθηση στο να ζήσει κάποιος το όνειρό του όπως ακριβώς αυτός θέλει. Ακόμα και αν αυτό για κάποιους μοιάζει να είναι η καταστροφή του.
