Γέρμα Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα
Από την πρώτη παράσταση του έργου στη Μαδρίτη
Η Γέρμα είναι τραγικό θεατρικό έργο του Ισπανού συγγραφέα και ποιητή Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα. Γράφτηκε το 1934 και η πρεμιέρα έγινε στο Ισπανικό Θέατρο (Teatro Español) στη Μαδρίτη στις 29 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους. Το έργο χωρίζεται σε τρεις πράξεις των δύο σκηνών η κάθε μία. Η Γέρμα είναι ένα από τα τρία τραγικά θεατρικά έργα της "ισπανικής υπαίθρου" του Λόρκα. Τα άλλα δυο είναι ο "Ματωμένος Γάμος" και "Το Σπίτι της Μπερνάντα Άλμπα". Και τα τρία έργα υπογραμμίζουν την πειθήνια υποταγή των γυναικών που αποζητούν ελευθερία στην παραδοσιακή κοινωνία, η οποία τους αρνείται την κοινωνική ή ερωτική ισότητα.
Στην Ελλάδα παρουσιάστηκε το 1961 από το Εθνικό Θέατρο (σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού, Γέρμα: Άννα Συνοδινού).
Υπόθεση
Το έργο αφηγείται την ιστορία μιας στείρας γυναίκας που ζει σε μια αγροτική περιοχή στην Ανδαλουσία στις αρχές της δεκαετίας του '30. Ο διακαής πόθος της για τη μητρότητα της γίνεται εμμονή και την οδηγεί τελικά σε ένα αποτρόπαιο έγκλημα, στο οποίο την ωθούν τα ήθη και τα πιστεύω της κοινωνίας της. Το έργο τελικά ασκεί κριτική στις κοινωνικές αυτές νόρμες.
Η Γέρμα ασχολείται με την απομόνωση, το πάθος και την απόγνωση, αλλά και με το γάμο, τη ζήλια και τη φιλία. Στην πλοκή του έργου διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο κι οι κοινωνικές συνθήκες εκείνης της περιόδου.
Κύριοι χαρακτήρες
- Γέρμα: Νεαρή γυναίκα παντρεμένη με τον Χουάν, έναν άνθρωπο που ο πατέρας της ήθελε να είναι ο σύζυγός της. Εγκλωβισμένη σε ένα γάμο χωρίς αγάπη, πιστεύει ότι ένα παιδί θα της φέρει τη χαρά που τόσο απεγνωσμένα επιδιώκει. Αισθάνεται άδεια και ανεκπλήρωτη χωρίς ένα παιδί, αλλά δεν είναι σε θέση να επιτύχει την ευτυχία με τον απόμακρο σύζυγό της.
- Χουάν: Εύπορος κτηματίας και κτηνοτρόφος, σύζυγος της Γέρμα.
- Βίκτωρ: Παλιός φίλος του ζευγαριού.
- Μαρία: Νιόπαντρη φίλη της Γέρμα που έχει αποκτήσει μωρό. Προσπαθεί πάντα να φτιάξει το κέφι και να δώσει ελπίδα.
Η λέξη "yermo" είναι επίθετο της ισπανικής γλώσσας. Προέρχεται από το λατινικό "eremus", που δεν είναι άλλο, από το ελληνικό "έρημος", το οποίο -ενίοτε- προφέρεται "έρμος" και "γέρμος". Ο τύπος του θηλυκού γένους του "yermo" είναι "yerma". Από καθαρή σύμπτωση, η ισπανική λέξη "yerma" τυγχάνει ομόηχη της ελληνικής λέξης "γέρμα", η οποία σημαίνει "γέρσιμο, δύση, ηλιοβασίλεμα, τέλος". Σε τούτο το δράμα, λοιπόν, η τραγικότητα της κεντρικής ηρωίδας, της Γέρμα (Yerma), ξεκινά από το ίδιο το πολυσήμαντο όνομά της, που σημαίνει η άκαρπη, η στείρα, η έρημη.
Η Γέρμα και ο Χουάν -ο σύζυγός της- ζουν σ' ένα μικρό χωριό της ισπανικής επαρχίας. Οι αρσενικοί κάτοικοι του χωριού είναι αγρότες και κτηνοτρόφοι. Οι γυναίκες τους είναι νοικοκυρές, που η ζωή τους αφιερώνεται στην λάτρα του σπιτιού, στο μεγάλωμα των παιδιών και στην περιποίηση των συζύγων τους. Η σημαντικότερη προσφορά των γυναικών στην τοπική κοινωνία -η ύψιστη "τιμή και δόξα τους"- είναι η γέννηση παιδιών, η ανανέωση του πληθυσμού.
Η Γέρμα δεν έχει καταφέρει ν' αποκτήσει παιδί. Το επιθυμεί όσο τίποτε άλλο στην ζωή της, αλλά δεν μπορεί να μείνει έγκυος. Είναι στείρα, όπως φαίνεται. Αυτό, τουλάχιστον, ισχυρίζονται, σχολιάζουν και χλευάζουν οι περισσότεροι συγχωριανοί της. Ο άντρας της, ο απαθής και εργατικότατος Χουάν, δεν παραπονιέται για την αγονία της. Δείχνει να μην ενδιαφέρεται για την απουσία απογόνων. Η Γέρμα φτάνει σε αδιέξοδο και κάνει την επανάστασή της: σκοτώνει τον άντρα της και μαζί του τις αξίες που εκείνος πρεσβεύει. Αυτό το βίαιο, τυφλό και αυτοκαταστροφικό ξέσπασμά της, εκφράζει τη βαθιά επιθυμία της για μια ζωή χωρίς συμβατικές και ψυχοφθόρες σχέσεις.
Είχα την τύχη να παρακολουθήσω το θεατρικό έργο Γέρμα τον Μάιο του 2019 στο «Θησείον, ΕΝΑ ΘΕΑΤΡΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ» σε μετάφραση Τζένης Μαστοράκη και σκηνοθεσία - διασκευή: Θανάση Σαράντου από έναν υπέροχο θίασο: Πηνελόπη Μαρκοπούλου (Γέρμα), Βίλμα Τσακίρη (Ντολόρες), Τάσος Σωτηράκης (Γιάννης), Θανάσης Σαράντος (Βίκτωρας), Βασιλίνα Κατερίνη (Μαρία).
Η Γέρμα αποτελεί έναν λυρικό ύμνο για τη γονιμότητα, τη μητρότητα και την κοινωνική καταπίεση της γυναίκας. Ο Λόρκα ανιχνεύει τις ουσιαστικές ανάγκες των ηρώων του, καταγγέλλοντας το μαρτύριο της στέρησης και της μη επαφής, που οδηγεί στο θάνατο, απευθυνόμενος σε κάθε κοινωνία ανεξαρτήτως εποχής.
Η παράσταση που σκηνοθέτησε ο Θανάσης Σαράντος - σε δική του διασκευή - έρχεται να μας θυμίσει το ποιητικό μεγαλείο του Λόρκα και να επιβεβαιώσει ότι τα καλά έργα έχουν πάντα λόγο ύπαρξης... Ένα συγκλονιστικό ταξίδι αυτογνωσίας.
Μια λυρική παράσταση, άριστα ερμηνευμένη, που σαν την παρακολουθήσει κανείς, θα νιώσει σαν να γνώρισε τον σπουδαίο Λόρκα... προσωπικά..
