Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ
Τα χαρακτηριστικά της απόλυτης μοναρχίας στη Ρωσία
Η απόλυτη μοναρχία στη Ρωσία συνδέεται με το Μεγάλο Πέτρο.
- Ø Επέβαλε δια της βίας έναν εκσυγχρονισμό δυτικού τύπου αγνοώντας τα πατροπαράδοτα έθιμα των Ρώσων.
- Ø Διέταξε τη θανάτωση χιλιάδων υποτιθέμενων αντιπάλων του και συνωμοτών κατά της εξουσίας του.
- Ø Κατάργησε κάθε ίχνος τοπικής εξουσίας και όλες οι επαρχίες τέθηκαν κάτω από την επίβλεψη και τις διαταγές μιας αστυνομίας.
- Ø Αφαίρεσε κάθε εξουσία από τον ορθόδοξο πατριάρχη Μόσχας, τον οποίο και κατήργησε.
- Ø Με την εκκλησιαστική μεταρρύθμιση εκχώρησε όλες τις θρησκευτικές αρμοδιότητες σε μια ιερή σύνοδο που βρισκόταν κάτω από τον έλεγχο του ίδιου.
- Ø Επέβαλε φορολογία σε όλους τους τομείς και έλαβε μέτρα για την ενίσχυση της εγχώριας βιοτεχνικής παραγωγής και των εξαγωγών.
- Ø Διεξήγαγε πολλούς νικηφόρους πολέμους και έδειξε ιδιαίτερη φροντίδα για το στρατό, ενώ ίδρυσε και το ρωσικό στόλο της Βαλτικής.
Οι ευγενείς αποτελούσαν την προνομιούχο κοινωνική τάξη στην Ευρώπη.
Χωρίς να χάσουν την προνομιακή τους θέση στην οικονομία και στην κοινωνία, υπηρέτησαν το απολυταρχικό κράτος. Η απολυταρχία προστάτευσε και σταθεροποίησε την κοινωνική κυριαρχία της κληρονομικής αριστοκρατικής τάξης στην Ευρώπη. Οι ευγενείς γαιοκτήμονες παρέμεναν ιδιοκτήτες των βασικών μέσων παραγωγής της προβιομηχανικής κοινωνίας. Η αριστοκρατία υπέστη βαθιές μεταβολές και μεταμορφώσεις από το 16ο ως το 18ο αιώνα, χωρίς να εκτοπιστεί ποτέ από την πολιτική εξουσία. Η απολυταρχία απέτυχε να σταθεροποιήσει το πολιτικό καθεστώς στην Ευρώπη για μακρό χρονικό διάστημα.
Στην Πρωσία: Η αριστοκρατία διατήρησε την κυριαρχία της στην ύπαιθρο, τη δικαιοδοσία πάνω στους αγρότες της και το μονοπώλιο της καριέρας στα υψηλά αξιώματα του στρατού και της διοίκησης με αντάλλαγμα να μην αναμειγνύεται στην πολιτική του Πρώσου Βασιλιά.
Στη Ρωσία: Ο Μέγας Πέτρος χρησιμοποίησε βία απέναντι στους Ρώσους ευγενείς που αμφισβητούσαν την πολιτική του αλλά συνέταξε κι ένα πίνακα με αξιώματα στη διοίκηση, στο στρατό και στο στόλο, με τις οκτώ πρώτες να προορίζονται αποκλειστικά για τους ευγενείς και έθεσε τις βάσεις για στενή συνεργασία του Ρώσου μονάρχη με την αριστοκρατία προς όφελος και των δύο. Μια παντοδύναμη μυστική αστυνομία, μια ισχυρή και εκτεταμένη γραφειοκρατία και μια πειθήνια εκκλησία αποτέλεσαν τα βασικά στηρίγματα της απολυταρχίας στη Ρωσία για ακόμα δύο αιώνες.
Φωτισμένη Απολυταρχία
Η Φωτισμένη Απολυταρχία ήταν μια εκδοχή της ευρωπαϊκής απολυταρχίας που ευδοκίμησε στα μέσα του 18ου αι. Προήλθε από την επαφή ορισμένων ηγεμόνων με τις νεωτεριστικές ιδέες του Διαφωτισμού και από την επιθυμία τους να τα εφαρμόσουν στη χώρα τους. Η αποδοχή των κηρυγμάτων του Διαφωτισμού συνέβαλε στην αλλαγή της αντίληψης για τη μοναρχική εξουσία. Ενισχύθηκε η πίστη στην ορθολογική προέλευση της μοναρχίας. Προβλήθηκε η αντίληψη του κράτους ως αποπροσωποποιημένου και αφηρημένου θεσμού και του ηγεμόνα ως οργάνου της κοινωνίας. Η φωτισμένη απολυταρχία επηρέασε και μια σειρά μικρών κρατών και υιοθετήθηκε από τους φιλομεταρρυθμιστές Γερμανούς ηγεμόνες.
Σε ποιες χώρες ευδοκίμησε η φωτισμένη απολυταρχία;
Οι επιφανέστεροι εκπρόσωποι της φωτισμένης απολυταρχίας στην Ευρώπη του 18ου αι. ήταν ο Ιωσήφ Β΄ της Αυστρίας, ο Φρειδερίκος ο Μέγας της Πρωσίας και η Μεγάλη Αικατερίνη της Ρωσίας. Οι μεταρρυθμίσεις στην Αυστρία άρχισαν με τη Μαρία Θηρεσία.
Ποιες αλλαγές προώθησε η Μαρία Θηρεσία;
Δημιούργησε τακτικό στρατό – περιόρισε τις εξουσίες της εκκλησίας – κρατικοποίησε την παιδεία – συνέβαλε στην προαγωγή της στοιχειώδους, της μέσης και της ανώτερης εκπαίδευσης. Η φωτισμένη απολυταρχία βρήκε τον πιο ένθερμο υποστηρικτή της στο πρόσωπο του γιου της Ιωσήφ Β΄ γνωστού και ως «εστεμμένου επαναστάτη».
Ποια στοιχεία της πολιτικής του Ιωσήφ Β΄ αποδεικνύουν ότι πρόκειται για ένθερμο υποστηρικτή;
- Ø Ακολούθησε ριζοσπαστική πολιτική προκαλώντας την αντίδραση των αριστοκρατών.
- Ø Έθεσε στόχο της πολιτικής του τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των κατώτερων στρωμάτων.
- Ø Απέτυχε να απελευθερώσει τους δουλοπαροίκους, να επιβάλλει φόρους στους ευγενείς, να δημιουργήσει κοσμική παιδεία και να μειώσει την εκκλησιαστική περιουσία λόγω της αντίδρασης των ευγενών και του κλήρου.
- Ø Πέτυχε τη δημιουργία ενός προηγμένου γραφειοκρατικού συστήματος.
- Ø Στελέχωσε τη δημόσια διοίκηση με επίλεκτους επαγγελματίες αξιωματούχους.
Ποια μορφή διακυβέρνησης επέβαλε ο Φρειδερίκος Β΄ της Πρωσίας;
Πρωταρχική φροντίδα του ήταν η χρηστή διακυβέρνηση. Διακήρυσσε ότι ήταν ο πρώτος υπηρέτης του κράτους. Έλαβε μέτρα κοινωνικού χαρακτήρα. Συνέβαλε στον εκσυγχρονισμό της οικονομίας. Δεν έλυσε το αγροτικό πρόβλημα φοβούμενος δυσαρέσκειες των προνομιούχων ευγενών.
Ποια μέτρα ακολούθησε η Μεγάλη Αικατερίνη;
- Ø Η Μεγάλη Αικατερίνη κατέστειλε με αγριότητα την εξέγερση των Ρώσων αγροτών παρά τα σχέδιά της για βελτίωση της θέσης των δουλοπαροίκων.
- Ø Ίδρυσε σχολεία, νοσοκομεία, ορφανοτροφεία.
Πότε εμφανίζονται τα πρώτα βήματα του κοινοβουλευτισμού;
Ο κοινοβουλευτισμός κάνει τα πρώτα του βήματα στη Αγγλία, έναν αιώνα πριν τη Γαλλική Επανάσταση. Μετά το θάνατο της Ελισάβετ άνοιξε ο δρόμος στην εξουσία για τους Στιούαρτ, οι οποίοι προσπάθησαν να επιβάλουν την «ελέω Θεού μοναρχία». Ο Ιάκωβος Α΄ επέβαλε έκτακτους φόρους και ακολούθησε πολιτική υπέρ των υποστηρικτών του αδιαφορώντας για τα συμφέροντα των υπηκόων του. Ακολούθησε σύγκρουση ανάμεσα στους βουλευτές και το μονάρχη που οδήγησε σε μακρόχρονη και αιματηρή εμφύλια διαμάχη με αποτέλεσμα τη νίκη των δημοκρατικών και την ανάληψη της εξουσίας από τον Κρόμγουελ.
Ποιο ήταν το σύστημα διακυβέρνησης του Κρόμγουελ;
Ο Κρόμγουελ, επικεφαλής μιας ριζοσπαστικής ομάδας πουριτανών και στρατιωτικός διοικητής των κοινοβουλευτικών:
- Ø έδιωξε με τη βία από τη βουλή των Κοινοτήτων 143 βουλευτές που διαφωνούσαν με τις θέσεις του.
- Ø Έθεσε στόχο της πολιτικής του τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των κατωτέρων στρωμάτων.
- Ø Κατάργησε τη Βουλή των Λόρδων και εγκαθίδρυσε τη δημοκρατία.
Η προώθηση του μεταρρυθμιστικού σχεδίου του Κρόμγουελ δεν υποστηρίχτηκε από το συντηρητικό κοινοβούλιο. Τα μέλη της Κάτω Βουλής λόγω της δήμευσης της εκκλησιαστικής περιουσίας κατείχαν τριπλάσια έκταση γης από τους λόρδους. Αγανακτισμένος από την ιδιοτελή πολιτική των βουλευτών που ενδιαφέρονταν μόνο για την αύξηση της περιουσίας τους, ο Κρόμγουελ διέλυσε τη Βουλή.
Η διακυβέρνηση του είχε πολλά προβλήματα και η επιβίωση του καθεστώτος του οφείλεται στις επιτυχίες του στο εξωτερικό. Κατέστειλε την ιρλανδική εξέγερση και ανακατέλαβε εδάφη.
Ποια ριζοσπαστικά κινήματα δρούσαν στην Αγγλία;
Τα ριζοσπαστικά κινήματα που δρούσαν στην Αγγλία και δημιουργούσαν πρόβλημα στον Κρόμγουελ είναι:
α) οι Ισοπεδωτές απαιτούσαν ίσα πολιτικά δικαιώματα, γραπτό σύνταγμα, καθολικό δικαίωμα ψήφου για τους άνδρες, αναγνώριση της λαϊκής κυριαρχίας.
β) οι Σκαπανείς, το ριζοσπαστικότερο κίνημα,
απαιτούσαν κοινωνική ισότητα και κοινοκτημοσύνη των αγαθών.
Ποια γεγονότα οδήγησαν στην Ένδοξη Επανάσταση;
Η φιλοκαθολική και αυταρχική εξουσία που υιοθέτησαν ο Κάρολος Β΄ και ο αδελφός του Ιάκωβος Β΄ οδήγησαν στην Ένδοξη Επανάσταση (1688-1689), μια αναίμακτη μα τόσο σημαντική για την πολιτική ιστορία της Αγγλίας και της Ευρώπης ενέργεια του Κοινοβουλίου. Οι πολιτικοί της Αγγλίας κάλεσαν τον Γουλιέλμο της Οράγγης, σύζυγο της Μαίρης Στιούαρτ, από την Ολλανδία ν’ αναλάβει από κοινού με τη σύζυγό του τον αγγλικό θρόνο με νέους όρους και προϋποθέσεις.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του νέου πολιτικού συστήματος που εγκαθιδρύθηκε στην Αγγλία από το 1689;
α) Κατοχυρώθηκαν οι ελευθερίες και τα δικαιώματα των πολιτών, εξισορροπήθηκαν οι εξουσίες του μονάρχη με τα δικαιώματα του κοινοβουλίου.
β) Περιορίστηκαν τα περιθώρια αυθαιρεσίας του ηγεμόνα με σαφή καθορισμό των προνομίων του.
γ) Ο Χάρτης των Δικαιωμάτων του 1689, απαγόρευε στο βασιλιά να αναστέλλει την ισχύ των νόμων και να επιβάλλει σκληρές ποινές και υψηλά πρόστιμα.
δ) Περιορίστηκαν οι βασιλικές εξουσίες και εδραιώθηκε η κοινοβουλευτική μοναρχία.
Ποια είναι η σημασία της Ένδοξης Επανάστασης;
Το νέο πολιτικό σύστημα της Αγγλίας προκάλεσε το θαυμασμό των φιλοσόφων και των διαφωτιστών, ενθάρρυνε τους αντιπάλους της απολυταρχίας στην Ηπειρωτική Ευρώπη και αποτέλεσε πρότυπο για τη Γαλλική και την Αμερικάνικη Επανάσταση. Πολλές διατάξεις του αγγλικού Χάρτη Δικαιωμάτων συμπεριλήφθηκαν στη γαλλική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του ανθρώπου του 1789.
AΛΛΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ
Το ιδιότυπο καθεστώς ομοσπονδιακής δημοκρατικής ολιγαρχίας των Κάτω Χωρών
Από τις αρχές του 17ου αι. οι Ηνωμένες Επαρχίες των Κάτω Χωρών ανέπτυξαν ένα ιδιότυπο καθεστώς ομοσπονδιακής δημοκρατικής ολιγαρχίας όπου οι επτά βόρειες επαρχίες των Κάτω Χωρών συγκρότησαν μια ομοσπονδία όπου:
- Ø Κάθε επαρχία διατηρούσε την αυτονομία της.
- Ø Είχε τη δική της Συνέλευση των Τάξεων και το δικό της Γενικό Κυβερνήτη.
- Ø Στη Γενική Συνέλευση των Τάξεων που συνερχόταν στη Χάγη και αποφάσιζε για εξωτερικά και δημοσιονομικά θέματα, συμμετείχαν εκπρόσωποι και των επτά επαρχιών.
- Ø Για τη λήψη αποφάσεων απαραίτητη ήταν η ομοφωνία και των επτά επαρχιών.
Το σύστημα της Πολωνίας
Η Πολωνία, από τις αρχές του 16ου αι. ανάπτυξε ένα ιδιαίτερο πολιτικό σύστημα, μείγμα αριστοκρατικής δημοκρατίας και Μοναρχίας.
- Ø Το βασιλιά εξέλεγαν οι πανίσχυροι και πάμπλουτοι μεγαλογαιοκτήμονες οι οποίοι ήλεγχαν το αριστοκρατικό Κοινοβούλιο της Πολωνίας.
- Ø Στην Πολωνική Δίαιτα κάθε μέλος είχε το δικαίωμα να βέτο για όλες τις αποφάσεις του σώματος και έτσι διαιωνιζόταν ένα καθεστώς ακυβερνησίας σε κεντρικό επίπεδο, αυταρχικής ωστόσο και ανεξέλεγκτης διακυβέρνησης στα απέραντα γαιοκτήματα της πολωνικής αριστοκρατίας.
Το Οθωμανικό σύστημα διακυβέρνησης
Χαρακτηρίζεται από αυταρχικότητα, αποτελούσε έκφραση του ανατολικού δεσποτισμού στην Ευρώπη. Διέφερε από την ευρωπαϊκή απολυταρχία.
Ο Σουλτάνος:
α) κατείχε όλες τις κτήσεις στην Ευρώπη.
β) Ήταν ο ανώτατος κοσμικός και πνευματικός άρχοντας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με απεριόριστες εξουσίες.
γ) παραχωρούσε στους Σπαχήδες εδάφη για επικαρπία
δ) Τα πιο δυνατά, υγιή και ταλαντούχα παιδιά των απίστων υπηκόων απομακρύνονταν από την οικογένειά τους, υποβάλλονταν σε σκληρή εκπαίδευση και αφού μετατρέπονταν σε σκληρούς Μουσουλμάνους και υπηρέτες του σουλτάνου στελέχωναν επίλεκτα τμήματα του στρατού(τα σώματα των γενίτσαρων), την αυλή και τη διοίκηση φτάνοντας στα υψηλότερα αξιώματα.
