16/3/22

Γοργίας και οι απόψεις του περί Πολιτικής

Γοργίας και οι απόψεις του περί Πολιτικής

 

              Για τις πολιτικές απόψεις του Γοργία δεν έχουμε πληροφορίες, παρόλο που η πρώτη του εμφάνιση στην Αθήνα γίνεται στο πλαίσιο διπλωματικής αντιπροσω­πείας της πατρίδας του. Από αυτό μπορούμε να συ­μπεράνουμε πως ο σοφιστής δεν αδιαφορούσε για τα πολιτικά πράγματα.

             Αυτό που γνωρίζουμε πάντως είναι ότι ο Γοργίας ήταν υποστηρικτής της ενότητας του ελληνικού κόσμου. Τόσο στον Ὀλυμπικό του λόγο, που εκφωνήθηκε το 392 π.Χ. στην Ολυμπία, όσο και στον Ἐπιτάφιο λόγο του προβάλλει την ιδέα της ενότητας των Ελλήνων εναντίον των κοινών τους εχθρών.

Ο Ὀλυμπικός λόγος του δεν έχει σωθεί. Από τον Ἐπιτάφιο υπάρχουν αποσπάσματα στα οποία ο Γορ­γίας προτρέπει τους Έλληνες να ξεπεράσουν τις εσωτε­ρικές τους έριδες και να πολεμήσουν εναντίον των Μήδων και των Περσών. Παρόμοιο λόγο, σύμφωνα με διάφορες πηγές, εκφώνησε ο Γοργίας και στα Πύθια. 

    Ήταν λογικό για τους σοφιστές να υποστηρίζουν την ενότητα της Ελλάδας. Ταξιδιώτες οι ίδιοι απ' όλες τις γωνιές της χώρας ζούσαν μεγάλο μέρος της ζωής τους διδάσκοντας σε άλλες πόλεις. Έτσι, απέκτησαν ευρύ­τερο κοσμοπολίτικο πνεύμα και οι περισσότεροι αντι­τάχθηκαν σφοδρά στις διαιρέσεις, που δεν επέτρεπαν στους Έλληνες να βαδίσουν από κοινού. Ορισμένοι μά­λιστα από τους σοφιστές προχώρησαν περισσότερο, αρνούμενοι οποιαδήποτε εθνική και κοινωνική διάκρι­ση και προβάλλοντας την ιδέα της παγκόσμιας ενότη­τας των ανθρώπων.

    Δεν συνέβαινε το ίδιο με το Γοργία. Στους λόγους του είναι σαφής η αντιπαράθεση του ελληνικού κόσμου με αυτόν των «βαρβάρων», σύμφωνα με την ευρύτατα αποδεκτή διάκριση της εποχής. Τις εκκλήσεις του για ομόνοια των Ελλήνων τις συμπληρώνει πάντα με καλέ­σματα για συσπείρωση εναντίον του «κοινού εχθρού». Γι' αυτό και ο Γοργίας δεν χρησιμοποιούσε τον όρο «πόλεμος» για να περιγράψει τις συγκρούσεις μεταξύ των ελληνικών πόλεων, τις οποίες θεωρούσε εσωτερικές έριδες, αλλά τον όρο «στάσις». Στις στάσεις οι συμπλεκόμενοι δεν είναι «φυσικοί» εχθροί αντίθετα με ό,τι συμ­βαίνει στους πολέμους. Στη διάκριση αυτή θα συμφωνή­σει αργότερα και ο Πλάτων στην Πολιτεία:

«Ἕλληνας μὲν ἄρα βαρβάροις καὶ βαρβάρους Ἕλλησι πολεμεῖν μα­χομένους τε φήσομεν καὶ πολεμίους φύσει εἶναι, καὶ πόλεμον τὴν ἔχθραν ταύτην κλητέον˙Ἓλληνας δὲ Ἓλλησιν, ὅταν τι τοιοῦτον δρῶσιν, φύσει μὲν φίλους εἶναι, νοσεῖν δ' ἐν τῷ τοιούτῳ τὴν Ἑλλάδα καὶ στασιάζειν, καὶ στάσιν τὴν τοιαύτην ἔχθραν κλητέον»

 (Όταν λοιπόν οι Έλληνες πολεμούν με βαρβάρους και οι βάρβαροι με τους Έλλη­νες, θα λέμε ότι κάνουν πόλεμο, ότι είναι φυσικοί εχθροί και ότι αυτή η έχθρα πρέπει να ονομάζεται πόλεμος. Όταν όμως κάνουν κάτι τέτοιο Έλληνες με Έλληνες, θα πούμε ότι είναι φίλοι από τη φύση τους, ότι σ' αυτή την περίπτωση η Ελλάδα ασθενεί και στασιάζει κι αυτή η έχ­θρα πρέπει να ονομάζεται στάσις.).

Ακόμη και στον 'Επιτάφιο, που συντάχθηκε για να τι­μήσει τους Αθηναίους στρατιώτες που έπεσαν στις μά­χες με τους Κορίνθιους, ο Γοργίας καταφέρνει να περά­σει την πανελλήνια ιδέα του, αντιδιαστέλλοντας τα τρό­παια που κερδίζονται από τους «βαρβάρους» και αυτά που κερδίζονται από Έλληνες. Τα μεν πρώτα αξίζουν, σύμφωνα με το σοφιστή, τιμές και νικητήριους ύμνους, τα δε δεύτερα αξίζουν θρήνους. Έτσι, ενώ ο λόγος του τιμά μία πόλη, χρησιμοποιεί τις αναφορές σε αυτήν για να προβάλλει την ιδέα της πανελλήνιας συμφιλίωσης.