ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ – ΜΕΡΟΣ Β΄
Η ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Ποιες σχέσεις αναπτύχθηκαν μεταξύ της επαναστατικής Γαλλίας και της υπόλοιπης Ευρώπης;
Η Γαλλική Επανάσταση μετέδωσε ενθουσιασμό στις μορφωμένες ελίτ σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το κείμενο της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη μεταφράστηκε σε όλες τις γλώσσες της Ευρώπης, ενώ κορυφαίοι ποιητές και συγγραφείς τάχθηκαν υπέρ της Επανάστασης.
- Ø Μεγαλύτερη ήταν η επίδραση της στις γειτονικές χώρες και στην ανεξάρτητη ακόμα Πολωνία, η οποία προχώρησε σε ριζοσπαστικές αλλαγές με ειρηνικό τρόπο. Το 1791 ψηφίστηκε το πολωνικό Σύνταγμα, το οποίο εκχωρούσε δικαίωμα ψήφου στους αστούς και καθιέρωνε την κληρονομική μοναρχία περιορίζοντας τα πολιτικά προνόμια των μεγάλων γαιοκτημόνων.
- Ø Για τους οπαδούς της σε ολόκληρη την Ευρώπη η Γαλλική Επανάσταση υποσχόταν απελευθέρωση από την παραδοσιακή καταπίεση της μοναρχίας, της αριστοκρατίας και της οργανωμένης θρησκείας.
- Ø Για τους αντιπάλους της ήταν το συνώνυμο της τρομοκρατίας και της εξουσίας του όχλου.
Στην αρχή η Επανάσταση προξένησε ανησυχία μόνο σε ορισμένους Γερμανούς ηγεμόνες με φεουδαρχικά προνόμια καθώς και στον πάπα. Με την πάροδο του χρόνου και ιδιαίτερα μετά τη ριζοσπαστική στροφή της Επανάστασης, η Επανάσταση απέκτησε πολλούς εχθρούς στις αυλές και στους πύργους των Ευρωπαίων μοναρχών και ευγενών. Ακόμα και οι «φωτισμένοι» ευγενείς και ηγεμόνες φοβήθηκαν για το μέλλον των θρόνων και των κυριαρχικών τους δικαιωμάτων.
Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, διστακτικές στα πρώτα τρία χρόνια της Επανάστασης, εμφανίστηκαν αποφασισμένες να προασπίσουν το ισχύον κοινωνικό και γεωπολιτικό καθεστώς, όταν η επαναστατική Γαλλία πρόβαλε ως σοβαρή απειλή για τη διεθνή σταθερότητα και τα συμφέροντα τους.
Η πρώτη αντίδραση προήλθε από την Πρωσία και την Αυστρία. Η γαλλική Εθνοσυνέλευση αντέδρασε με την κήρυξη πολέμου στις 20 Απριλίου 1792 και διατύπωσε ένα νέο δόγμα εξωτερικής πολιτικής, τη διάδοση των επαναστατικών προτύπων στον υπόλοιπο κόσμο. Η Ευρώπη εισήλθε σε μια μακρόχρονη περίοδο εμπόλεμης κατάστασης, η οποία διήρκεσε 22 χρόνια εναντίον της Γαλλίας. Η κατάσταση σταμάτησε με τις νίκες του Ναπολέοντα.
Ποιες θεωρίες για το έθνος επικράτησαν;
Ο Διαφωτισμός και η Γαλλική Επανάσταση ενίσχυσαν στη συνείδηση των Ευρωπαίων την ιδέα του έθνους «ως εθελουσίας συσσωμάτωσης ανθρώπων που έχουν συνείδηση ότι ανήκουν στην ίδια κοινότητα και αποφασίζουν να ζήσουν μαζί». Η ιδέα της ελευθερίας των εθνών προκάλεσε ενθουσιασμό στους Ευρωπαίους αστούς αλλά και τρόμο στους ηγεμόνες που στηρίζονταν στο σύστημα της ισορροπίας των ευρωπαϊκών κρατών. Όμως το πρώιμο εθνικό συναίσθημα των λαών, που αναπτύχθηκε με τη βοήθεια των γαλλικών ιδεών, στράφηκε τελικά κατά των Γάλλων κατακτητών.
Παράλληλα εμφανίστηκε η άλλη η γερμανική εκδοχή του έθνους, η οποία πρόβαλε το κοινό ιστορικό παρελθόν ως καθοριστικό στοιχείο της εθνικής συνείδησης και της παιδείας. Η Πρωσία αναδείχτηκε σε εστία του γερμανικού εθνικού κινήματος και το Βερολίνο σε κέντρο της εθνικής και πολιτιστικής αφύπνισης των Γερμανών. Ο Πρώσος ηγεμόνας προώθησε έναν εκ των άνω εκσυγχρονισμό, σύμφωνα με τα γαλλικά πρότυπα. Καταργήθηκε η δουλοπαροικία, διαλύθηκαν οι συντεχνίες. ιδρύθηκαν δημοτικά συμβούλια και δόθηκε τεράστια ώθηση σ’ όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.
Η ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΕΙΑ ΕΥΡΩΠΗ
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του Ναπολέοντα και ποια η συμβολή του στη Γαλλία;
Αναμφισβήτητα ο Ναπολέων συγκαταλέγεται ανάμεσα στις μεγάλες προσωπικότητες της παγκόσμιας ιστορίας. Αποτελεί πρότυπο στρατιωτικής ευφυΐας με τεράστιες ικανότητες. Υπό την ηγεσία του η Γαλλία έγινε η πρώτη δύναμη και ο αδιαμφισβήτητος κυρίαρχος της ηπειρωτικής Ευρώπης.
Με μια σειρά νικηφόρων εκστρατειών κατά τη διετία 1805-1807:
- Ø Συνέτριψε τους Αυστριακούς, τους Ρώσους και τους Πρώσους.
- Ø Διέλυσε τη Γερμανική Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
- Ø Συγκρότησε την υποτελή στη Γαλλία Συνομοσπονδία του Ρήνου.
- Ø Περιόρισε την εξουσία του Πρώσου μονάρχη στην Ανατολική Πρωσία και ίδρυσε το Δουκάτο της Βαρσοβίας.
- Ø Η Ιταλία και η Ισπανία είχαν ήδη μετατραπεί σε
υποτελή βασίλεια της Γαλλίας.
Ποιοι ήταν οι στόχοι του Ναπολέοντα και ποια πολιτική επέβαλε;
Ο Ναπολέων σκόπευε να ενοποιήσει διοικητικά και να μεταμορφώσει κοινωνικά και πολιτικά την ηπειρωτική Ευρώπη με την εισαγωγή των επαναστατικών γαλλικών προτύπων και θεσμών στις χώρες που είχαν προσαρτηθεί στη Γαλλία ή παρέμεναν εξαρτημένες απ' αυτή. Θέσπισε την ισονομία και την πολιτική ισότητα, κατάργησε τα φεουδαρχικά και τα εκκλησιαστικά προνόμια, διέλυσε τις συντεχνίες, ανέπτυξε τη Γραφειοκρατία, εκσυγχρόνισε το φορολογικό σύστημα και κωδικοποίησε τους νόμους.
- Ø Ο Ναπολέων διοικούσε την τεράστια αυτοκρατορία του με συγκεντρωτικό και προσωποπαγή τρόπο τοποθετώντας συγγενείς του στους θρόνους των υποτελών βασιλείων.
- Ø Η διπλωματική και στρατιωτική ισχύς του στο εξωτερικό συνοδευόταν από μια αυταρχική και δεσποτική πολιτική στο εσωτερικό.
- Ø Από το 1799 ως το 1804 ο Ναπολέων κυβέρνησε ως «Πρώτος Ύπατος», ουσιαστικά όμως ως δικτάτορας. Στις 2 Δεκεμβρίου 1804 έστεψε τον εαυτό του αυτοκράτορα, υιοθετώντας τρόπους και ύφος απολυταρχικής διακυβέρνησης. Ατόνησαν οι «δημοκρατικές» διαδικασίες και αδράνησαν τα όργανα αντιπροσώπευσης.
- Ø Η νομοθετική Συνέλευση και το Συμβούλιο του Κράτους μετατράπηκαν σε απλούς επικυρωτές των αποφάσεων του αυτοκράτορα.
- Ø Οι δικαστές και οι νομάρχες μεταβλήθηκαν σε πειθήνια όργανα του.
- Ø Ένας πολυπρόσωπος μηχανισμός αστυνόμευσης, παρακολούθησης και λογοκρισίας εξασφάλιζε την εσωτερική «γαλήνη». Η ελευθεροτυπία δέχτηκε επιθέσεις.
- Ø Στις σχέσεις του με την Καθολική Εκκλησία και το Βατικανό ο Ναπολέων ακολούθησε συμβιβαστική πολιτική. Αναγνωρίστηκε ο ρόλος της εκκλησίας στη βασική εκπαίδευση, με αντάλλαγμα οι κληρικοί να κηρύσσουν στους πιστούς υπηκόους τη νομιμοφροσύνη και την υποταγή στον αυτοκράτορα.
- Ø Σημαντικά επιτεύγματα της διακυβέρνησης του Ναπολέοντα ήταν η κωδικοποίηση των νόμων και η αναδιοργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος με την ίδρυση λυκείων σε κάθε μεγάλη πόλη, Παιδαγωγικής Ακαδημίας και Εθνικού Πανεπιστημίου στο Παρίσι.
Ποιοι λόγοι συνέβαλαν στην πτώση της ναπολεόντειας αυτοκρατορίας;
- Ø Η ηγεμονική και επεκτατική πολιτική του «Μεγάλου Έθνους» της Γαλλίας σε βάρος των άλλων εθνών της Ευρώπης δημιούργησε έναν αντιγαλλικό πατριωτισμό.
- Ø Η επιβολή φόρων και στρατιωτικής θητείας προκαλούσαν δυσφορία στους ντόπιους πληθυσμούς.
- Ø Η στρατιωτική αδυναμία διατήρησης κάτω από τον γαλλικό έλεγχο τόσο εκτεταμένων περιοχών.
- Ø Οι αντιδράσεις των ντόπιων στα επαχθή μέτρα της φορολογίας και της στρατολόγησης.
- Ø Η ανάπτυξη ενός κατά χώρες εθνικού, αντιγαλλικού αισθήματος.
- Ø Η σύγκρουση με το Βατικανό και
- Ø Η δυσφορία των αστών, λόγω της αρνητικής οικονομικής συγκυρίας και των δυσχερειών στη διεξαγωγή του εξωτερικού εμπορίου, ήταν οι σημαντικότεροι παράγοντες που ευνόησαν την ταχεία αποσύνθεση του γαλλικού συστήματος εξουσίας στην Ευρώπη.
Η κατάρρευση της γαλλικής ηγεμονίας άρχισε από τη Ρωσία. Η τεράστια εκστρατεία κατά του Τσάρου απέτυχε παταγωδώς. Οι στρατιές του Ναπολέοντα συνετρίβησαν και αποδεκατίστηκαν το 1812, καθώς δεν άντεξαν τον ρωσικό χειμώνα. Το τελειωτικό πλήγμα δόθηκε ένα χρόνο αργότερα στη Λειψία, στη λεγόμενη «Μάχη των Εθνών». Στις 6 Απριλίου 1814 ο Ναπολέων εξαναγκάστηκε σε παραίτηση από τους συμμάχους. Είχε φθάσει η ώρα για την παλινόρθωση του Παλαιού Καθεστώτος.
ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ
ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΕΙΑΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ
ΤΗΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ
Ποιες οι σημαντικότερες επιδράσεις της Γαλλικής Επανάστασης και της
Ναπολεόντειας Ευρώπης στη διαμόρφωση της νεότερης Ευρώπης;
Η διακυβέρνηση του Ναπολέοντα και η Γαλλική Επανάσταση επέφεραν βαθιές μεταβολές σε όλη την Ευρώπη. Ο χρόνος γονιμοποίησης και καρποφορίας τους διέφερε από χώρα σε χώρα. ανάλογα με το έδαφος που είχε συσταθεί ιστορικά σε καθεμιά απ' αυτές: με τις οικονομικές δομές τους, την κοινωνική τους διάρθρωση, το σύστημα πολιτικής εξουσίας, την ιστορική τους παράδοση και την πολιτισμική τους ταυτότητα.
- Ø Η Γαλλική Επανάσταση αποδέσμευσε νέες κοινωνικές δυνάμεις και προώθησε μεταρρυθμίσεις καθοριστικές για την εξέλιξη των ευρωπαϊκών κοινωνιών, όπως τη συγκεντρωτική διοίκηση, την εκκοσμίκευση της κοινωνίας, τον εκσυγχρονισμό και τη φιλελευθεροποίηση της οικονομίας, τη συγκρότηση του εθνικού-αστικού κράτους.
- Ø Δόθηκε τεράστια ώθηση στην παγίωση του σύγχρονου, του νεωτερικού γραφειοκρατικού κράτους, με μια κεντρική διοίκηση που εφαρμόζει με ενιαίο τρόπο κοινούς νόμους για όλους τους πολίτες σε ολόκληρη την επικράτεια.
- Ø Ο αστικός κώδικας, το δεκαδικό σύστημα, η ενοποίηση των μέτρων και των σταθμών, η οργάνωση εθνικού στρατού, η αναμόρφωση της παιδείας σε όλες τις βαθμίδες είναι χαρακτηριστικά της εποχής.
- Ø Άνοιξε ο δρόμος για την κατάργηση της δουλοπαροικίας και των φεουδαρχικών προνομίων σε ολόκληρη την Ευρώπη.
- Ø Οι αστοί βρέθηκαν στο προσκήνιο της ιστορίας κατοχυρώνοντας το δικαίωμα πολιτικής εκπροσώπησης και συμμετοχής τους στη διακυβέρνηση του κράτους, φτάνοντας στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας και εδραιώνοντας την οικονομική ηγεμονία τους.
- Ø Τα κηρύγματα του Διαφωτισμού για ισονομία, ισοπολιτεία και ελευθερία, για ανεξιθρησκία, για επικράτηση του ορθού λόγου και του φυσικού δικαίου συνέβαλαν στην ύπαρξη των ατομικών ελευθεριών και των δικαιωμάτων του πολίτη.
- Ø Το δικαίωμα των εθνών για αυτοδιάθεση, όπως και το αίτημα για διαχωρισμό της εκκλησίας από το κράτος, αποτελούν και αυτά κληρονομιά της Γαλλικής Επανάστασης.
- Ø Στη Γαλλία διαμορφώθηκαν και δοκιμάστηκαν ιδεολογίες και κινήματα, όπως ο φιλελευθερισμός, ο εθνικισμός και ο κοινωνικός ριζοσπαστισμός.
- Ø Αναδείχτηκε ο ρόλος των μαζών ως πρωταγωνιστών των ιστορικών εξελίξεων.
- Ø Η πλέον άμεση αλλαγή ήταν η ορθολογική αναδιαμόρφωση του ευρωπαϊκού πολιτικού χάρτη, κυρίως στη Γερμανία και στην Ιταλική Χερσόνησο. Εξαλείφθηκαν μεσαιωνικά κατάλοιπα, όπως τα μικρά κρατίδια και οι περισσότερες πόλεις-κράτη της Γερμανίας,οι δημοκρατίες της Γένοβας και της Βενετίας στη βόρεια Ιταλία, ενώ παράλληλα καταργήθηκαν τα εκκλησιαστικά κράτη και τα δουκάτα των ελεύθερων αυτοκρατορικών ιπποτών.
- Ø Στα χρόνια της γαλλικής κατάκτησης παγιώθηκε το σύγχρονο κράτος ως μια «περιοχή εδαφικά συνεκτική και ενιαία, με αυστηρά καθορισμένα σύνορα».
