Η Συνθήκη του
Μπρεστ-Λιτόφσκ
Στο Μπρεστ-Λιτόφσκ, στο
αρχηγείο των γερμανικών δυνάμεων άλλαζε το κλίμα του πολέμου και έδινε ελπίδες
στις Κεντρικές Δυνάμεις ότι θα μπορέσουν να κερδίσουν τον πόλεμο κι ας είχαν
έρθει οι Αμερικανοί στα πράγματα του Δυτικού Μετώπου, όταν ανακοινώθηκε το
αποτέλεσμα: δηλαδή οι Ρώσοι έχουν έρθει πλέον σαν ηττημένοι και η άλλη πλευρά
είναι οι νικητές. Σύμφωνα με τον κώδικα της ανθρώπινης ιστορίας, οι νικητές
επιβάλλουν τους όρους τους. Ποιοι ήταν οι όροι τους οποίους επέβαλαν οι
Κεντρικές Δυνάμεις και τελικά δέχτηκαν οι εκπρόσωποι των Μπολσεβίκων στο
Μπρεστ-Λιτόφσκ; Ήταν ιδιαιτέρως βαρείς:
● Η Ρωσία
υποχρεώθηκε να χάσει την Πολωνία την οποία κατείχε· η ανατολική Πολωνία από την
περίοδο της Μεγάλης Αικατερίνης ήταν ρωσική περιοχή.
● Θα χάσει τις
βαλτικές περιοχές: τη Φινλανδία, την Εσθονία, τη Λετονία, τη Λιθουανία,
● μεγάλο τμήμα
της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας,
● περιοχές στον
Καύκασο: το Βατούμ, το Καρς και το Αρνταχάν,
● τη Βεσσαραβία,
την οποία οι Γερμανοί δίδουν στη Ρουμανία που ήταν σύμμαχοί της,
● όπως και περιοχές εδώ στον Καύκασο, που οι Γερμανοί έδωσαν
στους Τούρκους, επειδή και η Τουρκία ήταν σύμμαχος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Με τις απώλειες αυτές η Ρωσία εστερείτο το 90% των πηγών της σε
άνθρακα, διότι σε αυτές εδώ τις δυτικές περιοχές (αυτές δηλαδή που έχασε η
Ρωσία με τη Συνθήκη Μπρεστ-Λιτόφσκ) βρίσκονται οι περισσότερες πόλεις της, η
πιο δυναμική της γεωργία, η πιο δυναμική της βιομηχανία, εδώ ήταν οι
βιομηχανικές της ζώνες, τα ορυχεία, τα λατομεία, όλες οι παραγωγικές της πηγές
βρίσκονταν εδώ· εδώ βρισκόταν το σιδηροδρομικό της δίκτυο το πυκνό — όχι ότι
δεν υπήρχε και στην υπόλοιπη χώρα, αλλά εδώ ήταν η μεγαλύτερη συγκέντρωση. Με
τις απώλειες αυτές, λοιπόν, η Ρωσία εστερείτο:
● το 90% των
πηγών της σε άνθρακα,
● το 70% της
μεταλλουργίας της,
● το 55% της αγροτικής
της παραγωγής,
● το 1/3 των
εργοστασίων της,
● το 1/4 των
σιδηροδρομικών της γραμμών,
● τα 4/5 των
ανθρακωρυχείων της
● και τον 1 στους 3 υπηκόους της.
Δηλαδή, τον Μάρτιο του
1918 που υπογράφτηκε η Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ, όταν ξημέρωσε η μέρα που
υπεγράφη αυτή η συνθήκη, ο ένας στους τρεις υπηκόους της Ρωσίας έμαθε ότι δεν
είναι πλέον υπήκοος της Ρωσίας.
Αυτή η Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ, η οποία παρουσιάστηκε από
τους Μπολσεβίκους ως μεγάλη νίκη του λαού, διότι έφερε την ειρήνη, πράγματι η
Ρωσία αποχώρησε από τον πόλεμο, σταμάτησε το Ανατολικό Μέτωπο— ήταν τόσο βαριά
για τη Ρωσία, η οποία έχασε καίριες εκτάσεις που είχαν κατακτήσει ο Πέτρος ο
Μέγας, η Αικατερίνη η Μεγάλη, οι τσάροι τα τελευταία 300 χρόνια και ήταν οι πιο
πλουτοπαραγωγικές περιοχές της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, που βέβαια όσοι Ρώσοι
πίστεψαν στα προηγούμενα χρόνια και πίστευαν και υποψιάζονταν τους Μπολσεβίκους
ότι είναι πράκτορες των Γερμανών και ότι χρηματοδοτούνται σταθερά απ’ τους Γερμανούς και ότι όσα
πράττουν δεν έχουν σχέση με ιδεολογίες, αλλά με τη διαπλοκή τους με τη
γερμανική πλευρά, πείστηκαν ότι “δεν υπάρχει περίπτωση, οι Μπολσεβίκοι είναι
πράκτορες των Γερμανών, παρεχώρησαν τα καλύτερα εδάφη της αυτοκρατορίας μας
στην άλλη πλευρά”.
Εκ των πραγμάτων, αυτό θα φέρει βαρύτατο πλέον το σχίσμα μέσα
στη ρωσική κοινωνία — δεν θα υπήρχε εξάλλου περίπτωση έτσι κι αλλιώς, το κλίμα
στη Ρωσία ήταν εμφυλιακό τα τελευταία χρόνια πριν την Επανάσταση του ’17. Τώρα
πλέον θα πάρει απόλυτες διαστάσεις και έτσι η Ρωσία, μετά τη Συνθήκη του
Μπρεστ-Λιτόφσκ, θα μπει σε έναν αδυσώπητο, αιματηρότατο εμφύλιο πόλεμο, ο
οποίος και θα διαρκέσει από το 1918 έως το 1920, έναν πόλεμο ο οποίος θα συμβεί
σε όλη την έκταση της Ρωσίας και θα κοστίσει 13 εκατομμύρια νεκρούς. Αν κανείς
υπολογίσει ότι με την έκρηξη της Ρωσικής Επανάστασης η Ρωσία έχασε πάνω από 10
εκατομμύρια άτομα, τα οποία έφυγαν από τη Ρωσία (οι περίφημοι Ρώσοι “εμιγκρέ”)—δεν
είναι σαφής ο αριθμός των εμιγκρέ—, έφυγαν εκατομμύρια άνθρωποι από τη Ρωσία:
άλλοι πηγαίνοντας στην Τουρκία, άλλοι πηγαίνοντας στα Βαλκάνια, στην Ελλάδα,
στη Γαλλία, στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, στην Αγγλία. Η Ευρώπη γνώρισε τον
“Ρώσο εμιγκρέ”, γιατί εκατομμύρια άνθρωποι θέλησαν να διαφύγουν απ’ τα
γεγονότα, από τον πόλεμο, από τη διακυβέρνηση των Μπολσεβίκων — ανάλογα ο
καθένας με το τι πίστευε. Και βέβαια στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου
συνεχίζουν να φεύγουν άτομα από τη Ρωσία για να αποφύγουν τα δεινά του
εμφυλίου. Ο ίδιος αυτός ο εμφύλιος έχει κι από τις δυο πλευρές 13 εκατομμύρια
θύματα. Εκτός αυτού, η Ρωσία είχε θύματα στον πόλεμο τον ίδιο (τα πέντε χρόνια του πολέμου) και όλα αυτά
έχουν μετατρέψει τη Ρωσία σε έναν τόπο στον οποίο οπωσδήποτε συμβαίνουν
μεγαλειώδη γεγονότα —δεν υπάρχει αμφιβολία—, διότι συμβαίνει η πρώτη κομμουνιστική
επανάσταση στον κόσμο αλλά, από την άλλη, οι απώλειες ζωής είναι τεράστιας
κλίμακας, όπως βέβαια και οι απώλειες εδαφών, γιατί με τη Συνθήκη του
Μπρεστ-Λιτόφσκ ήδη περιγράψαμε τι έχασε η Ρωσία.
Εκτός αυτού, με την έναρξη του εμφυλίου πολέμου, οι Μπολσεβίκοι,
οι οποίοι είχαν συλλάβει αμέσως την οικογένεια του Τσάρου και την είχαν κλείσει
σε μια αγροικία στο Αικατερίνενμπουργκ, δηλαδή στην πλευρά προς τα Ουράλια (μια
πόλη ανατολικότερα, προς τα Ουράλια), αποφασίζουν να εκτελέσουν την οικογένεια
του Τσάρου. Εκτελούνται τον Ιούλιο του 1918. Ακολουθεί περιγραφή της εκτέλεσης
από έναν Μπολσεβίκο, ο οποίος παρευρίσκετο στις 16 Ιουλίου του 1918:
“Το βράδυ της 16ης Ιουλίου μεταξύ 7 και 8 το βράδυ και ενώ μόλις
είχε αρχίσει η βάρδια μου, ο διοικητής Γιουρόφσκι μου είπε: ‘Πρέπει να τους
σκοτώσουμε όλους απόψε, γι’ αυτό ειδοποίησε τους φρουρούς να μην πανικοβληθούν
αν ακούσουν πυροβολισμούς.’ Κατάλαβα ότι ο Γιουρόφσκι θα εκτελούσε όλη την
οικογένεια του Τσάρου, καθώς και τον γιατρό και τους υπηρέτες που ζούσαν μαζί
τους, αλλά δεν τον ρώτησα ‘πού και από ποιον είχε ληφθεί η απόφαση’. Γύρω στα
μεσάνυχτα ο Γιουρόφσκι ξύπνησε την οικογένεια του Τσάρου. Δεν ξέρω αν τους είπε
τον λόγο για τον οποίο τους ξύπνησε και πού θα τους πήγαινε. Σε μια ώρα
περίπου, όλη η οικογένεια, ο γιατρός, η καμαριέρα και οι υπηρέτες σηκώθηκαν,
πλύθηκαν και ντύθηκαν. Λίγο μετά τη μία τα μεσάνυχτα, ο Τσάρος, η Τσαρίνα, οι
τέσσερις κόρες τους, η καμαριέρα, ο γιατρός, ο μάγειρας και ο υπηρέτης
εγκατέλειψαν τα δωμάτιά τους. Ο Τσάρος κρατούσε τον Διάδοχο στην αγκαλιά του. Ο
Αυτοκράτορας και ο Διάδοχος ήταν ντυμένοι με στρατιωτικά πουκάμισα και φορούσαν
πηλήκια. Η Αυτοκράτειρα και οι κόρες της ήταν ντυμένες, αλλά δεν φορούσαν
τίποτα στο κεφάλι. Ο Αυτοκράτορας κρατώντας τον Διάδοχο πήγαινε μπροστά, η
Αυτοκράτειρα και οι κόρες της και οι άλλοι τον ακολουθούσαν. Τους συνόδευαν ο
Γιουρόφσκι, ο βοηθός του και τα δύο μέλη της έκτακτης επιτροπής. Ήμουν κι εγώ
εκεί. Όση ώρα ήμουν μπροστά κανένα από τα μέλη της οικογένειας του Τσάρου δεν
ρώτησε κάτι, δεν έκλαψαν. Μπήκαμε στο υπόγειο του σπιτιού. Ο Γιουρόφσκι διέταξε
να φέρουν καρέκλες και ο βοηθός του έφερε τρεις. Έδωσαν μία καρέκλα στον
Αυτοκράτορα, μία στην Αυτοκράτειρα και την τρίτη στον Διάδοχο. Η Αυτοκράτειρα
κάθισε στον τοίχο, δίπλα στο παράθυρο, κοντά στη μαύρη κολόνα της αψίδας. Πίσω
της στάθηκαν τρεις από τις κόρες της. Ο Διάδοχος και ο Αυτοκράτορας κάθισαν
δίπλα δίπλα στη μέση σχεδόν του δωματίου, ο γιατρός Μπότκιν στάθηκε πίσω από
τον Διάδοχο, η καμαριέρα, μια πολύ ψηλή γυναίκα, στάθηκε αριστερά στην πόρτα·
δίπλα της μία από τις κόρες του Τσάρου. Δύο άλλοι υπηρέτες στάθηκαν στον τοίχο,
αριστερά από την είσοδο. Φαίνεται ότι όλοι είχαν μαντέψει τι τους περίμενε,
αλλά δεν έβγαλαν λέξη. Εκείνη τη στιγμή μπήκαν στο δωμάτιο έντεκα άντρες. Ο
Γιουρόφσκι, ο βοηθός του, δυο μέλη της έκτακτης επιτροπής και επτά Λετονοί
κομμουνιστές. Ο Γιουρόφσκι με διέταξε να φύγω λέγοντας: ‘Πήγαινε στον δρόμο,
δες αν υπάρχει κανένας εκεί έξω και περίμενε να διαπιστώσεις αν θα ακουστούν οι
πυροβολισμοί.’ Βγήκα στην αυλή, αλλά άκουσα τους πυροβολισμούς πριν φτάσω στον
δρόμο. Επέστρεψα αμέσως στο σπίτι και μπαίνοντας στο δωμάτιο που είχε γίνει η
εκτέλεση, είδα όλα τα μέλη της οικογένειας του Τσάρου πεσμένα στο πάτωμα με
πολλά τραύματα στα σώματά τους. Το αίμα έτρεχε ποτάμι. Ο γιατρός, η καμαριέρα
και οι δύο υπηρέτες είχαν εκτελεστεί και αυτοί. Όταν μπήκα, ο Διάδοχος ήταν
ακόμα ζωντανός και βογκούσε. Ο Γιουρόφσκι τον πλησίασε και τον πυροβόλησε άλλες
δύο ή τρεις φορές. Μετά ο Διάδοχος έμεινε ακίνητος.”
Mathesis
Μ. Ευθυμίου - Ιστορικός
