Το μνημείο - σύμβολο της πόλης του Ηρακλείου.
Στο βάθος δεξιά διακρίνεται η Βασιλική του Αγίου Μάρκου
Ιστορία
Τα εγκαίνια έγιναν στις 25 Απριλίου του 1628 - εορτή του Αγίου Μάρκου τότε πολιούχου της πόλης. Εμπνευστής του έργου ήταν ο Φραγκίσκος Μοροζίνι, που έδωσε στην κρήνη το όνομά του. Εκείνη την εποχή υπήρχε πρόβλημα λειψυδρίας στην πόλη του Ηρακλείου. Με σκοπό να επιλυθεί το πρόβλημα, οι Ενετοί κατασκεύασαν σωληνώσεις, οι οποίες μετέφεραν νερό από τον Γιούχτα.
Και έτσι έξω από την πόλη και πέρα από την Κνωσσό, εκεί που ήταν ο αρχαίος λαβύρινθος της Κνωσού, στην τοποθεσία Αγία Ειρήνη στα Σπήλια, κατασκευάστηκε μια γέφυρα που μετέφερε πάνω της το νερό. Για τον λόγο αυτό ονομάστηκε υδατογέφυρα, η οποία είναι γνωστή ως ενετική υδατογέφυρα. Και έτσι το νερό του Γιούχτα ερχόταν στην κρήνη αυτή, που από κάτω έχει χτισμένα επτά διαφορετικά πέτρινα επίπεδα, τα οποία λειτουργούσαν ως υδραγωγείο, για να αναβλύζει το νερό επάνω και να βγαίνει μέσα από τον σωλήνα που υπήρχε στο στόμα καθενός από τους τέσσερις λέοντες που πλαισίωναν τις οκτώ λεκάνες του σιντριβανιού. Μέσα στο σιντριβάνι και έξω από αυτό υπάρχουν ανοίγματα στο δάπεδο, καλυμμένα με πράσινα τζάμια, στα οποία φαίνονται ακριβώς αυτά τα τμήματα του πάλαι ποτέ υπόγειου υδραγωγείου.
Το οκτάλοβο σχήμα της δεξαμενής οφείλεται στην αύξηση της περιφέρειάς της, για να παίρνουν νερό περισσότεροι άνθρωποι. Στο κάθε ημικύκλιο μπορούν να σταθούν πέντε άτομα, δηλαδή σε όλη την κρήνη σαράντα άτομα συγχρόνως, να βουτήξουν τα δοχεία τους και να τα γεμίσουν. Βρύσες (κρουνοί) δεν υπήρχαν. Τα θέματα των ανάγλυφων παραστάσεων στους λοβούς είναι παρμένα από την ελληνική μυθολογία και κυρίως από το θαλασσινό κόσμο.
Η κρήνη έχει μια πολύλοβη δεξαμενή κοσμημένη με ανάγλυφες παραστάσεις από το θαλάσσιο βασίλειο (τρίτωνες, δελφίνια, μυθολογικά τέρατα, θαλάσσιους δαίμονες) καθώς και οικόσημα. Το νερό έτρεχε από το στόμα τεσσάρων αξονικά τοποθετημένων λεόντων, που στηρίζονταν σε βάθρο στο κέντρο της κρήνης και υποβάσταζαν μαρμάρινη λεκάνη.
Σε αυτές τις οκτώ δεξαμενές πήγαιναν με πήλινα δοχεία, κανάτες οι νοικοκυρές και γέμιζαν νερό. Δεν υπήρχε το σημερινό γύρω γύρω πλαίσιο το πλημμυρισμένο με νερό. Τότε οι άνθρωποι ανέβαιναν πάνω στο μνημείο και έσκυβαν για να πάρουν νερό από μέσα. Επίσης κάτω χαμηλά στο μνημείο σχηματίζονταν και μικρές φυσικές λεκάνες-γούρνες, οι οποίες χρησίμευαν για να πίνουν νερό τα ζώα, τα άλογα κυρίως με τα οποία μετακινούνταν οι διαβάτες και οι έμποροι, οι στρατιώτες κτλ.
Σύμφωνα με μία άποψη, ο Μοροζίνι ζήτησε να χτιστεί πάνω από την κρήνη άγαλμα του αρχαίου ελληνικού θεού των θαλασσών Ποσειδώνα, μία απόφαση που πιθανώς είχε σκοπό να κερδίσει την πολιτική υποστήριξη των Ελλήνων Κρητικών. Το άγαλμα δεν υπάρχει σήμερα, καθώς όπως λέγεται, καταστράφηκε από τους Τούρκους ή από σεισμό.
Όταν οι Τούρκοι εισέβαλαν στην Κρήτη, πολιόρκησαν την πόλη του Ηρακλείου. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, οι Τούρκοι έκοψαν την τροφοδοσία του νερού της κρήνης, με σκοπό να αναγκάσουν τους Καστρινούς να παραδοθούν. Οι Ενετοί δημιούργησαν μια άλλη πηγή, που συγκέντρωνε το νερό από τα πηγάδια και κάθε άλλη πηγή νερού της πόλης, και ονομάστηκε κρήνη Πριούλι ή αλλιώς κρήνη του Δελημάρκου, και έτσι το Ηράκλειο δεν ξέμεινε από νερό. Η πόλη του Ηρακλείου τελικά παραδόθηκε το 1669, μετά από 22 συνεχόμενα χρόνια μάχης.
Το 1847 οι Τούρκοι άλλαξαν τη μορφή της κρήνης Μοροζίνι, προσθέτοντας στο χείλος της οκτάλοβης λεκάνης, μαρμάρινες κολόνες που περιβάλλονταν στην κορυφή με μαρμάρινη ταινία πάνω στην οποία είναι γραμμένο με επίχρυσα γράμματα "Σιντριβάνι Αμπντούλ Μετζίτ". Επίσης τρύπησαν τους λοβούς και τοποθέτησαν βρύσες, καταστρέφοντας τα ανάγλυφα.
Πηγή εικόνας: cretazine.com
Το 1900 το μνημείο αποκαταστάθηκε στην αρχική του μορφή και αποτελεί πόλο έλξης Ελλήνων και τουριστών. Το νερό σήμερα είναι μια ανακύκλωση νερού ύδρευσης που τοποθετεί ο δήμος Ηρακλείου στο μνημείο καθώς δεν προέρχεται πλέον από τον Γιούχτα, γι΄ αυτό δεν είναι πόσιμο για τους ανθρώπους.
