Ο Χιου Λέοναρντ (Hugh Leonard, 9 Νοεμβρίου 1926 – 12 Φεβρουαρίου 2009) υπήρξε πολυγραφότατος Ιρλανδός θεατρικός συγγραφέας, σεναριογράφος της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου, δοκιμιογράφος και αρθρογράφος τιμημένος με πολυάριθμα βραβεία. Η ιδιαίτερα παραγωγική καριέρα του διήρκεσε πάνω από πενήντα χρόνια, κατά διάρκεια της οποίας συνέγραψε δεκαοκτώ θεατρικά έργα, δύο τόμους με δοκίμια, δύο αυτοβιογραφίες, ένα μυθιστόρημα αλλά και πολυάριθμα σενάρια για την τηλεόραση, το ραδιόφωνο και τον κινηματογράφο.
Βιογραφία
Γεννήθηκε στο Δουβλίνο στις 9 Νοεμβρίου του 1926 με το όνομα John Joseph Byrne και στη συνέχεια δόθηκε για υιοθεσία (ο θετός πατέρας του, μάλιστα, βιοποριζόταν από την κηπουρική, όπως ο Ντα). Μεγάλωσε στο Dalkey, ένα παραθαλάσσιο προάστιο νότια του Δουβλίνου με τους θετούς γονείς του, οι οποίοι αγωνίστηκαν για να αναθρέψουν σωστά και να μορφώσουν τον αγαπημένο τους γιο. Για το υπόλοιπο της ζωής του με εξαίρεση το συγγραφικό ψευδώνυμο "Hugh Leonard" με το οποίο έγινε γνωστός, οι φίλοι του τον αποκαλούσαν Jack, σύμφωνα με επιθυμία του.
Μορφώθηκε στο Εθνικό Σχολείο Αρρένων Harold στο Dalkey, και στη συνέχεια στο κολέγιο Glasthule. Εργάστηκε ως δημόσιος υπάλληλος επί δεκατέσσερα χρόνια (ο σκληρός προϊστάμενός του υπήρξε το πρότυπο για τον κυνικό χαρακτήρα του Ντραμ στο Da). Όλα αυτά τα χρόνια δεν έκρυψε ποτέ το γεγονός της υιοθεσίας του, αν και θεωρούνταν ταμπού στην εποχή του, ενώ έκανε άκαρπες προσπάθειες να εντοπίσει τη βιολογική του μητέρα.
Παράλληλα, ο Leonard, ακολουθώντας το παιδικό του όνειρο για το θέατρο και προσπαθώντας να βρίσκει διέξοδο από τα πουριτανικά ήθη του θρησκόληπτου τόπου του, συμμετείχε ως ηθοποιός και συγγραφέας σε τοπικές θεατρικές ομάδες, ωσότου μετακόμισε στο Λονδίνο, αναζητώντας ευρύτερη αναγνώριση. Τρία από τα έργα του παρουσιάστηκαν στο θέατρο Μπρόντγουεϊ: The Au Pair Man (1973), Da (1978) και A Life (1980). Το πλέον πετυχημένο από τα έργα αυτά ήταν το Da για το οποίο βραβεύτηκε και με Βραβείο Tony.
Ο Λέοναρντ απεβίωσε στην οικία του στο Ντάλκι, σε ηλικία 83 ετών, έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, ενώ συνέχιζε να γράφει και να αρθρογραφεί σχεδόν μέχρι τέλους στην ιρλανδική εφημερίδα Sunday Independent με το σκωπτικό ψευδώνυμο «The Curmudgeon», δηλαδή «Παλιόγερος», απολαμβάνοντας μια δημιουργική, ευχάριστη ζωή, πιστή στις αξίες του ιρλανδικού λαού.
Η πορεία του Da στην Ελλάδα
Το έργο Da πρωτοπαρουσίασε στη χώρα μας το 1979 ο Μάνος Κατράκης που “σημάδεψε” με την υποδειγματική ερμηνεία του.
Υπήρξε το κύκνειο άσμα του μεγάλου μας ηθοποιού και παίχτηκε για τρεις συνεχόμενες χρονιές από το Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο, ενώ τον ρόλο του Τσάρλι κράτησαν, κατά σειρά, ο Φάνης Χηνάς, ο Δημήτρης Χρυσομάλλης κι ο Θεόδωρος Κατσαφάδος.
Το έργο ανέβασε, ακολούθως, ο Γιώργος Μεσσάλας ως σκηνοθέτης και ερμηνευτής από το Μοντέρνο Θέατρο στο θέατρο Αλκυονίς το 1997/1998 και το ΔΗΠΕΘΕ Ρούμελης στη Θεσσαλονίκη το 2000/2001 όπου τον Da υποδύθηκε ο Πέτρος Φυσσούν. Ακόμη, παίχθηκε στο θέατρο Κατερίνας Βασιλάκου το 2006/2007 με πρωταγωνιστή και σκηνοθέτη τον Γιώργο Μιχαλακόπουλο και πιο πρόσφατα από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος ΚΘΒΕ, το 2018 με τον Κώστα Σάντα ως Da σκηνοθετημένο από τον Δημοσθένη Παπαδόπουλο.
Φέτος, τον Οκτώβριο του
2022 ανέβηκε στο θέατρο Ιλίσια με τον εξαίρετο Γρηγόρη Βαλτινό στο ρόλο του Da και ένα εκλεκτό επιτελείο
ηθοποιών σε σκηνοθεσία Πέτρου Ζούλια.
Η υπόθεση του έργου
Το αυτοβιογραφικό έργο του Ιρλανδού συγγραφέα διαδραματίζεται το 1968 στην Ιρλανδία με πολλά φλας μπακ που ζωντανεύουν επί σκηνής μια μοναδική ιστορία αγάπης, τρυφερότητας, αυτογνωσίας και συναισθημάτων κάθε είδους. Ο Τσάρλι Τάιναν, ένας εκπατρισμένος στο Λονδίνο συγγραφέας, παιδί υιοθετημένο, επιστρέφει στην πατρίδα του μετά το θάνατο του πατέρα του. Στο πατρικό του «ζωντανεύουν» οι γονείς του, ο νεαρός εαυτός του, ιδιαίτερες στιγμές, γεγονότα και κάποια πρόσωπα του παρελθόντος του, που σημάδεψαν τη ζωή του και τον επηρεάζουν ακόμα και στο παρόν του.
O Da (από το αγγλικό daddy) αποτελεί το πιο καθοριστικό πρόσωπο της ζωής του. Με μια κινηματογραφική ελλειπτική αφήγηση, αναπλάθονται κομμάτια μιας αναγνωρίσιμης οικογενειακής ζωής. Όνειρα, συγκρούσεις, απογοητεύσεις και χαρές έρχονται στο μυαλό του συγγραφέα και δημιουργούν «σκηνές» επί σκηνής. Το φανταστικό συνδέεται με το πραγματικό και γεννούν μια θεατρική πανδαισία χρωμάτων, ένα δυνατό παζλ αντιθετικών στιγμών, ένα σκηνικό σύμπαν, που η ανθρώπινη κραυγή εναλλάσσεται με τον ψίθυρο και το γέλιο με το κλάμα.
Στην αριστοτεχνικά δομημένη γραφή του Hugh Leonard, η καλοσύνη και η αγάπη είναι ο σταθερός αναμμένος φάρος που φωτίζει τα πολλαπλά σκοτάδια της καρδιάς και του μυαλού μας. Χθες, σήμερα, αύριο! Όσο θα υπάρχουν άνθρωποι σε αυτόν τον πλανήτη, που λέγεται γη, ο Da του καθένα μας, θα οδηγεί στο δρόμο για μια καλύτερη ζωή, για ένα καλύτερο αύριο.
Πρωταγωνιστούν:
Γρηγόρης Βαλτινός, Μιχάλης Οικονόμου, Γιώργος Σουξές, Νεκταρία Γιαννουδάκη, Στρατής Χατζησταματίου, Κωνσταντίνα Κλαψινού, Βασίλης Παπαδημητρίου
Στο ρόλο της μητέρας η Μαρία Καλλιμάνη
Μετάφραση: Αντώνης
Γαλέος
Σκηνοθεσία – Aπόδοση: Πέτρος Ζούλιας
Πρωτότυπη Mουσική: Ευανθία Ρεμπούτσικα
Σκηνικά: Μαίρη Τσαγκάρη
Κοστούμια: Νίκος Χαρλαύτης
Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα
Σκηνοθετικό σημείωμα
Ο «DA», ο πατερούλης (daddy) επί το ελληνικότερον, είναι μια ολοζώντανη ανάμνηση ενός κόσμου που χάνεται και που όλοι εμείς έχουμε ανάγκη να κρατήσουμε με κάθε τρόπο μέσα στη βίαιη και σκληρή πραγματικότητα που ζούμε. Μπορεί μια παράσταση να είναι μια ψυχαναλυτική διαδικασία για να βρούμε την αλήθεια μας; Πόσο φως μπορεί να έχει μέσα του το σκοτάδι; Πόση ευκαιρία να καταλάβουμε τη ζωή μας, κρύβει ένας θάνατος αγαπημένου μας προσώπου;
Ο DA είναι ο ήρωας της αθωότητας μας. Ο καλοκάγαθος παππούς, ο απλός, καθαρός άνθρωπος των αξιών και των καλών προθέσεων. Αυτός που ζυμώνεται με τη γη. Αυτός που ξέρει να βρίσκει την ευτυχία σε απλά, καθημερινά πράγματα. Αυτός που αγαπά χωρίς περιορισμούς, χωρίς ιδιοτέλεια.
Το αριστούργημα του Hugh Leonard ακροβατεί δεξιοτεχνικά μεταξύ του είναι και του φαίνεσθαι, αγάπης και μίσους, θύμησης και λησμονιάς, αθωότητας και ενοχής. Στο κέντρο της δημιουργίας του, ο άνθρωπος, με άλφα κεφαλαίο. Ο Τάιναν, ο κηπουρός. Ένας χαρακτήρας που χάνεται όλο και περισσότερο μέσα στη βίαιη, σκληρή πραγματικότητα που ζούμε. Που έρχεται από μιαν άλλη εποχή. Με αξίες, ήθος και αγνότητα. Ο DA!
Ένας είναι ο σταθερός στόχος του συγγραφέα. Να αναδείξει την ανθρώπινη ύπαρξη σε όλη την γκάμα των συναισθημάτων της. Να αγγίξει το παγκόσμιο, το διαχρονικό, την ουσία και το νόημα της περαστικής μας παρουσίας σε αυτό το μάταιο κόσμο που γρήγορα αλλάζει.
Πέτρος Ζούλιας, 2022
