«Η Μηχανή του Τούρινγκ» του Γάλλου συγγραφέα Μπενουά Σολέ, η παράσταση που αγαπήθηκε από το κοινό και έδωσε στον Ορφέα Αυγουστίδη το Α’ Βραβείο Κοινού του Αθηνοράματος για την ερμηνεία του, επιστρέφει για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων, σηματοδοτώντας την έναρξη της νέας θεατρικής σεζόν στο Θέατρο Βασιλάκου.
Ο Ορφέας Αυγουστίδης ενσαρκώνει και πάλι τον Άλαν Τούρινγκ και υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, μας ταξιδεύει ξανά στον κόσμο του ανθρώπου που ενώ υπήρξε μια ιδιοφυΐα, προδόθηκε από την ίδια του την εποχή.
Λίγα λόγια για την υπόθεση
Ο Τούρινγκ είναι μόνος του πια. Όλα όσα βλέπουμε συμβαίνουν στο μυαλό του. Είναι κομμάτια της μνήμης του. Είναι η ύστατη προσπάθεια μιας ιδιοφυούς προσωπικότητας να επικοινωνήσει με όλους αυτούς που δεν τον κατάλαβαν τότε και όλους εμάς που προσπαθούμε να τον κατανοήσουμε τώρα, λίγο πριν το αινιγματικό τέλος που ο ίδιος θα δώσει στην ζωή του.
Ο Άλαν Τούρινγκ είναι ο άνθρωπος που έσπασε τον κωδικό των ναζί και άλλαξε την πορεία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, συμβάλλοντας καθοριστικά στην λήξη του το 1945. Οι ιστορικοί υπολογίζουν πως η συνεισφορά του βοήθησε να αποτραπούν εκατομμύρια θάνατοι. Ο ρόλος του στην Ιστορία, αλλά και η συμβολή του στην επιστήμη των υπολογιστών και της τεχνητής νοημοσύνης έμεινε κρυφός λόγω της ομοφυλοφιλίας του, της διαπόμπευσης και της αυτοκτονίας του μέχρι το 2013, όταν η βασίλισσα Ελισάβετ, ασκώντας το βασιλικό προνόμιο του ελέους, αναγνώρισε επίσημα τις υπηρεσίες του, απαλλάσσοντάς τον από την καταδίκη του για το αδίκημα της μιαρής απρέπειας (ομοφυλοφιλίας) για το οποίο είχε καταδικαστεί το 1952. Με αυτόν τον τρόπο ο δυτικός πολιτισμός αποκαθιστά την άδικη και αχάριστη συμπεριφορά που επέδειξε σε έναν από τους μεγαλύτερους διανοούμενους και ήρωες στην ανθρώπινη ιστορία, ενώ μέσα από αυτήν την πράξη αναζητά τον εξαγνισμό του. Ο Τούρινγκ έφυγε από τη ζωή 41 ετών, γεμάτος με ενέσιμες ορμόνες που θα τον "απάλλασσαν" από τη διαταραχή της ομοφυλοφιλίας που τον οδηγούσε σε "παρεκκλίνουσα" συμπεριφορά. Πάνω από όλα, όμως, ο Τούρινγκ είναι ο υπερασπιστής της ανθρώπινης φαντασίας και μοναδικότητας. Η απόδειξη πως η ανθρώπινη ψυχή είναι ικανή να ξεπερνάει κάθε όριο, κάθε κοινωνικό παρεμβατισμό, κάθε στερεότυπο, κάθε αναστολή.
"Έχεις
κρατήσει ποτέ μυστικό; Ένα πραγματικά μεγάλο μυστικό; Έχεις ακούσει ποτέ να
μιλούν για το «Αίνιγμα»;
Ήρθε η ώρα λοιπόν να με ακούσεις πολύ προσεκτικά!"
Ο ίδιος ο συγγραφέας δήλωσε για την παράσταση: «Εντυπωσιάστηκα με το ανέβασμα της παράστασης, νιώθω πραγματικά συγκινημένος και θέλω να συγχαρώ όλους τους συντελεστές! Πραγματικά με μάγεψε η ερμηνευτική δεινότητα του Ορφέα Αυγουστίδη. Κατά τη διάρκεια της παράστασης ένιωσα τον παλμό του κοινού, που παρακολουθούσε καθηλωμένο!».
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Benoit Solès είναι Γάλλος ηθοποιός και θεατρικός συγγραφέας, γεννημένος στις 5 Σεπτεμβρίου 1972 στην Αζέν (Lot-et-Garonne). Είναι ο πρώτος καλλιτέχνης που βραβεύτηκε ταυτόχρονα με διπλό βραβείο Μολιέρου καλύτερου θεατρικού συγγραφέα και καλύτερου ηθοποιού για το έργο του La Machine de Turing, ερμηνεύοντας τον Άλαν Τούρινγκ το 2019.
Απόσπασμα από συνέντευξή του για του έργο του La Machine de Turing: «Ποια είναι η αλήθεια και ποιο το ψέμα;» Αυτή την ερώτηση θέτουν όλοι οι ιστορικοί, οι επιστήμονες, ίσως και οι αναγνώστες και οι θεατές αυτού του έργου για την απίστευτη ζωή του Άλαν Τούρινγκ. Ας μάθουν ότι η ιστορία που αφηγείται είναι απολύτως αληθινή ως προς τα τα ιστορικά γεγονότα, τις ανακαλύψεις του Τούρινγκ, τα κύρια χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του και την καταδίκη του. Από αυτήν την άποψη, η πλούσια βιογραφία που έγραψε ο A. Hodges: «Άλαν Τούρινγκ, Το Αίινγμα», αποτέλεσε ανεκτίμητη πηγή πληροφοριών. Για όλα τα υπόλοιπα η ελευθερία της ερμηνείας και η ποιητική άδεια, πιστοί σύντροφοι του σχολαστικού μας επιστήμονα, υπήρξαν βασικοί πυλώνες. Αυτό που μετράει, όμως, πέρα από τη βαθιά ταύτιση και την προσωπική ερμηνεία, είναι να σεβαστεί κανείς το πνεύμα του προσώπου που ελπίζει να τιμήσει. Σίγουρα, πολλά μεγάλα ερωτηματικά θα μείνουν αναπάντητα σχετικά με τον Τούρινγκ: Ήταν αλήθεια αυτοκτονία ο θάνατός του ή η σύνδεσή του με το logo του δαγκωμένου μήλου, της εταιρείας Apple… Το μόνο βέβαιο είναι πως ο Άλαν Τούρινγκ δεν θα πάψει ποτέ να αποκαλύπτει ότι η φύση είναι «προγραμματισμένη». Αυτή η εμμονή a priori επιστημονική, ήταν σχεδόν μυστικιστική…ο Τούρινγκ ήθελε ίσως απλά να διαπεράσει το πέπλο του μεγαλύτερου μυστηρίου από όλα: «Ποιοι είμαστε; Από πού ερχόμαστε; Και πού πηγαίνουμε…; Κινητήρια δύναμή μου ήταν η δικαίωση της αυθεντικότητας και της φαντασίας. Αλλά πιο πολύ ακόμα, να τιμήσω τον οραματιστή, τον ήρωμα και τον μάρτυρα, με δυο λόγια, τον άνθρωπο, τον εκπληκτικό, τον ατρόμητο, τον παθιασμένο, Άλαν Τούρινγκ».
Από το πρόγραμμα της παράστασης
Απόσπασμα από την κριτική της θεατρολόγου Τώνιας Καράογλου
Στην εκδοχή του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, ο Ορφέας Αυγουστίδης επωμίζεται το ρόλο του Τούρινγκ, αλλά και όσα πρόσωπα ανακαλεί σε αυτή τη νοητική διαδρομή. Με τη συμπύκνωση των προσώπων σε έναν ηθοποιό δεν αναδεικνύεται μόνο ο Αυγουστίδης ως ένας ικανότατος ερμηνευτής που αλλάζει προσωπεία με οδηγό το σώμα, τη φωνή και το τεράστιο ταλέντο του, αλλά και ενσωματώνονται σε μία οντότητα οι άνθρωποι που σημάδεψαν τη ζωή αυτού του άνδρα, που υπήρξε τραγικό θύμα των καιρών του, ενισχύοντας την επιδραστική δύναμη της παράστασης. Ο Αυγουστίδης/Τούρινγκ μας ανοίγει ένα κομμάτι από το μυαλό του και αφήνει τη δίνη των αναμνήσεών του να κατακλύσουν τη σκηνή. Χωρίς χρονολογική σειρά, πιάνει το νήμα μιας αναφοράς για να πάει σε άλλη, στα σχολικά του χρόνια όταν γινόταν ο περίγελως της τάξης αφού τα γούστα του ήταν παράδοξα σε σχέση με τις "αγορίστικες συνήθειες", στη γνωριμία του με τον Άρνολντ, που του στοίχισε την καταδίκη, στην εργασία του στη βρετανική αντικατασκοπία.
Με ένα μήλο ανά χείρας, αναφορά στον μέγα δάσκαλο Νεύτωνα, αλλά και στο αγαπημένο του παραμύθι, τη "Χιονάτη", από όπου εμπνεύστηκε τον τρόπο της αυτοκτονίας του, ο Αυγουστίδης επιδίδεται σε μια συναρπαστική ερμηνεία μαθηματικής ακρίβειας και τρέλας. Η σκηνοθεσία του Οδυσσέα Παπα-σπηλιόπουλου τον καθοδηγεί σε αυτήν τη δίνη, δεν αφήνει κομμάτι του χώρου ανεκμετάλλευτο, παίζει με τα φώτα, τις σκιές και τους ήχους (φωτισμοί του Νίκου Βλασόπουλου), δημιουργώντας ένα σύμπαν που, ενώ είναι απολύτως απτό, συλλαμβάνει κάτι από τον απέραντο κόσμο των μαθηματικών και το συναρπαστικό μυαλό του ήρωα. Εξαιρετική η συμβολή του σκηνικού της Όλγας Μπρούμα, που ενώ αποτυπώνει με ρεαλισμό το διαμέρισμα της δεκαετίας του ’50, δίνει όλες τις ευκαιρίες στη σκηνοθετική οπτική να απογειώσει το θέαμα πέρα από το αυστηρά ρεαλιστικό. Και δεν είναι μόνο ο ερμηνευτικός μόχθος, η σκηνοθετική μαεστρία και η τεχνική αρτιότητα που εξυψώνουν την παράσταση αλλά και το ιδεολογικό της βάρος. Σε μια εποχή που ο ακραίος συντηρητισμός επανακάμπτει με ανησυχητικούς ρυθμούς, η παράσταση δείχνει πως η τέχνη μπορεί να παίξει κοινωνικό και παιδευτικό ρόλο χωρίς να γίνεται προπαγανδιστική ή στρατευμένη.
