Η ευρωπαϊκή απολυταρχία ΜΕΡΟΣ Β΄

                                Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ

Τα χαρακτηριστικά της απόλυτης μοναρχίας στη Ρωσία

Η απόλυτη μοναρχία στη Ρωσία συνδέεται με το Μεγάλο Πέτρο.

• Ø  Επέβαλε δια της βίας έναν εκσυγχρονισμό δυτικού τύπου αγνοώντας τα πατροπαράδοτα έθιμα των Ρώσων.

• Ø  Διέταξε τη θανάτωση χιλιάδων υποτιθέμενων αντιπάλων του και συνωμοτών κατά της εξουσίας του.

• Ø  Κατάργησε κάθε ίχνος τοπικής εξουσίας και όλες οι επαρχίες τέθηκαν κάτω από την επίβλεψη και τις διαταγές μιας αστυνομίας.

• Ø  Αφαίρεσε κάθε εξουσία από τον ορθόδοξο πατριάρχη Μόσχας, τον οποίο και κατήργησε.

• Ø  Με την εκκλησιαστική μεταρρύθμιση εκχώρησε όλες τις θρησκευτικές αρμοδιότητες σε μια ιερή σύνοδο που βρισκόταν κάτω από τον έλεγχο του ίδιου.

• Ø  Επέβαλε φορολογία σε όλους τους τομείς και έλαβε μέτρα για την ενίσχυση της εγχώριας βιοτεχνικής παραγωγής και των εξαγωγών.

• Ø  Διεξήγαγε πολλούς νικηφόρους πολέμους και έδειξε ιδιαίτερη φροντίδα για το στρατό, ενώ ίδρυσε και το ρωσικό στόλο της Βαλτικής.

Η θέση των ευγενών στην απόλυτη μοναρχία

Οι ευγενείς αποτελούσαν την προνομιούχο κοινωνική τάξη στην Ευρώπη.

Χωρίς να χάσουν την προνομιακή τους θέση στην οικονομία και στην κοινωνία, υπηρέτησαν το απολυταρχικό κράτος. Η απολυταρχία προστάτευσε και σταθεροποίησε την κοινωνική κυριαρχία της κληρονομικής αριστοκρατικής τάξης στην Ευρώπη. Οι ευγενείς γαιοκτήμονες παρέμεναν ιδιοκτήτες των βασικών μέσων παραγωγής της προβιομηχανικής κοινωνίας. Η αριστοκρατία υπέστη βαθιές μεταβολές και μεταμορφώσεις από το 16ο ως το 18ο αιώνα, χωρίς να εκτοπιστεί ποτέ από την πολιτική εξουσία. Η απολυταρχία απέτυχε να σταθεροποιήσει το πολιτικό καθεστώς στην Ευρώπη για μακρό χρονικό διάστημα.

Στην Πρωσία: Η αριστοκρατία διατήρησε την κυριαρχία της στην ύπαιθρο, τη δικαιοδοσία πάνω στους αγρότες της και το μονοπώλιο της καριέρας στα υψηλά αξιώματα του στρατού και της διοίκησης με αντάλλαγμα να μην αναμειγνύεται στην πολιτική του Πρώσου Βασιλιά.

Στη Ρωσία: Ο Μέγας Πέτρος χρησιμοποίησε βία απέναντι στους Ρώσους ευγενείς που αμφισβητούσαν την πολιτική του αλλά συνέταξε κι ένα πίνακα με αξιώματα στη διοίκηση, στο στρατό και στο στόλο, με τις οκτώ πρώτες να προορίζονται αποκλειστικά για τους ευγενείς και έθεσε τις βάσεις για στενή συνεργασία του Ρώσου μονάρχη με την αριστοκρατία προς όφελος και των δύο. Μια παντοδύναμη μυστική αστυνομία, μια ισχυρή και εκτεταμένη γραφειοκρατία και μια πειθήνια εκκλησία αποτέλεσαν τα βασικά στηρίγματα της απολυταρχίας στη Ρωσία για ακόμα δύο αιώνες.

 Φωτισμένη Απολυταρχία

Η Φωτισμένη Απολυταρχία ήταν μια εκδοχή της ευρωπαϊκής απολυταρχίας που ευδοκίμησε στα μέσα του 18ου αι. Προήλθε από την επαφή ορισμένων ηγεμόνων με τις νεωτεριστικές ιδέες του Διαφωτισμού και από την επιθυμία τους να τα εφαρμόσουν στη χώρα τους. Η αποδοχή των κηρυγμάτων του Διαφωτισμού συνέβαλε στην αλλαγή της αντίληψης για τη μοναρχική εξουσία. Ενισχύθηκε η πίστη στην ορθολογική προέλευση της μοναρχίας. Προβλήθηκε η αντίληψη του κράτους ως αποπροσωποποιημένου και αφηρημένου θεσμού και του ηγεμόνα ως οργάνου της κοινωνίας. Η φωτισμένη απολυταρχία επηρέασε και μια σειρά μικρών κρατών και υιοθετήθηκε από τους φιλομεταρρυθμιστές Γερμανούς ηγεμόνες.

 Σε ποιες χώρες ευδοκίμησε η φωτισμένη απολυταρχία;

Οι επιφανέστεροι εκπρόσωποι της φωτισμένης απολυταρχίας στην Ευρώπη του 18ου αι. ήταν ο Ιωσήφ Β΄ της Αυστρίας, ο Φρειδερίκος ο Μέγας της Πρωσίας και η Μεγάλη Αικατερίνη της Ρωσίας. Οι μεταρρυθμίσεις στην Αυστρία άρχισαν με τη Μαρία Θηρεσία.

 Ποιες αλλαγές προώθησε η Μαρία Θηρεσία;

Δημιούργησε τακτικό στρατό – περιόρισε τις εξουσίες της εκκλησίας – κρατικοποίησε την παιδεία – συνέβαλε στην προαγωγή της στοιχειώδους, της μέσης και της ανώτερης εκπαίδευσης. Η φωτισμένη απολυταρχία βρήκε τον πιο ένθερμο υποστηρικτή της στο πρόσωπο του γιου της Ιωσήφ Β΄ γνωστού και ως «εστεμμένου επαναστάτη».

 Ποια στοιχεία της πολιτικής του Ιωσήφ Β΄ αποδεικνύουν ότι πρόκειται για ένθερμο υποστηρικτή;

• Ø  Ακολούθησε ριζοσπαστική πολιτική προκαλώντας την αντίδραση των αριστοκρατών.

• Ø Έθεσε στόχο της πολιτικής του τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των κατώτερων στρωμάτων.

• Ø  Απέτυχε να απελευθερώσει τους  δουλοπαροίκους, να επιβάλλει φόρους στους ευγενείς, να δημιουργήσει κοσμική παιδεία και να μειώσει την εκκλησιαστική περιουσία λόγω της αντίδρασης των ευγενών και του κλήρου.

• Ø  Πέτυχε τη δημιουργία ενός προηγμένου γραφειοκρατικού συστήματος.

• Ø  Στελέχωσε τη δημόσια διοίκηση με επίλεκτους επαγγελματίες αξιωματούχους.

 Ποια μορφή διακυβέρνησης επέβαλε ο Φρειδερίκος Β΄ της Πρωσίας;

Πρωταρχική φροντίδα του ήταν η χρηστή διακυβέρνηση. Διακήρυσσε ότι ήταν ο πρώτος υπηρέτης του κράτους. Έλαβε μέτρα κοινωνικού χαρακτήρα. Συνέβαλε στον εκσυγχρονισμό της οικονομίας. Δεν έλυσε το αγροτικό πρόβλημα φοβούμενος δυσαρέσκειες των προνομιούχων ευγενών.

 Ποια μέτρα ακολούθησε η Μεγάλη Αικατερίνη;

• Ø  Η Μεγάλη Αικατερίνη κατέστειλε με αγριότητα την εξέγερση των Ρώσων αγροτών παρά τα σχέδιά της για βελτίωση της θέσης των δουλοπαροίκων.

• Ø  Ίδρυσε σχολεία, νοσοκομεία, ορφανοτροφεία.
  

Πότε εμφανίζονται τα πρώτα βήματα του κοινοβουλευτισμού;

Ο κοινοβουλευτισμός κάνει τα πρώτα του βήματα στη Αγγλία, έναν αιώνα πριν τη Γαλλική Επανάσταση. Μετά το θάνατο της Ελισάβετ άνοιξε ο δρόμος στην εξουσία για τους Στιούαρτ, οι οποίοι προσπάθησαν να επιβάλουν την «ελέω Θεού μοναρχία». Ο Ιάκωβος Α΄ επέβαλε έκτακτους φόρους και ακολούθησε πολιτική υπέρ των υποστηρικτών του αδιαφορώντας για τα συμφέροντα των υπηκόων του. Ακολούθησε σύγκρουση ανάμεσα στους βουλευτές και το μονάρχη που οδήγησε σε μακρόχρονη και αιματηρή εμφύλια διαμάχη με αποτέλεσμα τη νίκη των δημοκρατικών και την ανάληψη της εξουσίας από τον Κρόμγουελ.

Ποιο ήταν το σύστημα διακυβέρνησης του Κρόμγουελ;

Ο Κρόμγουελ, επικεφαλής μιας ριζοσπαστικής ομάδας πουριτανών και στρατιωτικός διοικητής των κοινοβουλευτικών:

• Ø  έδιωξε με τη βία από τη βουλή των Κοινοτήτων 143 βουλευτές που διαφωνούσαν με τις θέσεις του.

• Ø  Έθεσε στόχο της πολιτικής του τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των κατωτέρων στρωμάτων.

• Ø  Κατάργησε τη Βουλή των Λόρδων και εγκαθίδρυσε τη δημοκρατία.

Η προώθηση του μεταρρυθμιστικού σχεδίου του Κρόμγουελ δεν υποστηρίχτηκε από το συντηρητικό κοινοβούλιο. Τα μέλη της Κάτω Βουλής λόγω της δήμευσης της εκκλησιαστικής περιουσίας κατείχαν τριπλάσια έκταση γης από τους λόρδους. Αγανακτισμένος από την ιδιοτελή πολιτική των βουλευτών που ενδιαφέρονταν μόνο για την αύξηση της περιουσίας τους, ο Κρόμγουελ διέλυσε τη Βουλή.

Η διακυβέρνηση του είχε πολλά προβλήματα και η επιβίωση του καθεστώτος του οφείλεται στις επιτυχίες του στο εξωτερικό. Κατέστειλε την ιρλανδική εξέγερση και ανακατέλαβε εδάφη.

 Ποια ριζοσπαστικά κινήματα δρούσαν στην Αγγλία;

Τα ριζοσπαστικά κινήματα που δρούσαν στην Αγγλία και δημιουργούσαν πρόβλημα στον Κρόμγουελ είναι:

α) οι Ισοπεδωτές απαιτούσαν ίσα πολιτικά δικαιώματα, γραπτό σύνταγμα, καθολικό δικαίωμα ψήφου για τους άνδρες, αναγνώριση της λαϊκής κυριαρχίας.

β) οι Σκαπανείς, το ριζοσπαστικότερο κίνημα, απαιτούσαν κοινωνική ισότητα και κοινοκτημοσύνη των αγαθών.

Ποια γεγονότα οδήγησαν στην Ένδοξη Επανάσταση;

Η φιλοκαθολική και αυταρχική εξουσία που υιοθέτησαν ο Κάρολος Β΄ και ο αδελφός του Ιάκωβος Β΄ οδήγησαν στην Ένδοξη Επανάσταση (1688-1689), μια αναίμακτη μα τόσο σημαντική για την πολιτική ιστορία της Αγγλίας και της Ευρώπης ενέργεια του Κοινοβουλίου. Οι πολιτικοί της Αγγλίας κάλεσαν τον Γουλιέλμο της Οράγγης, σύζυγο της Μαίρης Στιούαρτ, από την Ολλανδία ν’ αναλάβει από κοινού με τη σύζυγό του τον αγγλικό θρόνο με νέους όρους και προϋποθέσεις.

 Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του νέου πολιτικού συστήματος που εγκαθιδρύθηκε στην Αγγλία από το 1689;

α) Κατοχυρώθηκαν οι ελευθερίες και τα δικαιώματα των πολιτών, εξισορροπήθηκαν οι εξουσίες του μονάρχη με τα δικαιώματα του κοινοβουλίου.

β) Περιορίστηκαν τα περιθώρια αυθαιρεσίας του ηγεμόνα με σαφή καθορισμό των προνομίων του.

γ) Ο Χάρτης των Δικαιωμάτων του 1689, απαγόρευε στο βασιλιά να αναστέλλει την ισχύ των νόμων και να επιβάλλει σκληρές ποινές και υψηλά πρόστιμα.

δ) Περιορίστηκαν οι βασιλικές εξουσίες και εδραιώθηκε η κοινοβουλευτική μοναρχία.

 Ποια είναι η σημασία της Ένδοξης Επανάστασης;

Το νέο πολιτικό σύστημα της Αγγλίας προκάλεσε το θαυμασμό των φιλοσόφων και των διαφωτιστών, ενθάρρυνε τους αντιπάλους της απολυταρχίας στην Ηπειρωτική Ευρώπη και αποτέλεσε πρότυπο για τη Γαλλική και την Αμερικάνικη Επανάσταση. Πολλές διατάξεις του αγγλικού Χάρτη Δικαιωμάτων συμπεριλήφθηκαν στη γαλλική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του ανθρώπου του 1789.

 AΛΛΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ

 Το ιδιότυπο καθεστώς ομοσπονδιακής δημοκρατικής ολιγαρχίας των Κάτω Χωρών

Από τις αρχές του 17ου αι. οι Ηνωμένες Επαρχίες των Κάτω Χωρών ανέπτυξαν ένα ιδιότυπο καθεστώς ομοσπονδιακής δημοκρατικής ολιγαρχίας όπου οι επτά βόρειες επαρχίες των Κάτω Χωρών συγκρότησαν μια ομοσπονδία όπου:

• Ø  Κάθε επαρχία διατηρούσε την αυτονομία της.

• Ø  Είχε τη δική της Συνέλευση των Τάξεων και το δικό της Γενικό Κυβερνήτη.

• Ø  Στη Γενική Συνέλευση των Τάξεων που συνερχόταν στη Χάγη και αποφάσιζε για εξωτερικά και δημοσιονομικά θέματα, συμμετείχαν εκπρόσωποι και των επτά επαρχιών.

• Ø  Για τη λήψη αποφάσεων απαραίτητη ήταν η ομοφωνία και των επτά επαρχιών.

 Το σύστημα της Πολωνίας

Η Πολωνία, από τις αρχές του 16ου αι. ανάπτυξε ένα ιδιαίτερο πολιτικό σύστημα, μείγμα αριστοκρατικής δημοκρατίας και Μοναρχίας.

• Ø  Το βασιλιά εξέλεγαν οι πανίσχυροι και πάμπλουτοι μεγαλογαιοκτήμονες οι οποίοι ήλεγχαν το αριστοκρατικό Κοινοβούλιο της Πολωνίας.

• Ø  Στην Πολωνική Δίαιτα κάθε μέλος είχε το δικαίωμα να βέτο για όλες τις αποφάσεις του σώματος και έτσι διαιωνιζόταν ένα καθεστώς ακυβερνησίας σε κεντρικό επίπεδο, αυταρχικής ωστόσο και ανεξέλεγκτης διακυβέρνησης στα απέραντα γαιοκτήματα της πολωνικής αριστοκρατίας.

 Το Οθωμανικό σύστημα διακυβέρνησης

Χαρακτηρίζεται από αυταρχικότητα, αποτελούσε έκφραση του ανατολικού δεσποτισμού στην Ευρώπη. Διέφερε από την ευρωπαϊκή απολυταρχία.

Ο Σουλτάνος:

 α) κατείχε όλες τις κτήσεις στην Ευρώπη.

β) Ήταν ο ανώτατος κοσμικός και πνευματικός άρχοντας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με απεριόριστες εξουσίες.

γ) παραχωρούσε στους Σπαχήδες εδάφη για επικαρπία

δ) Τα πιο δυνατά, υγιή και ταλαντούχα παιδιά των απίστων υπηκόων απομακρύνονταν από την οικογένειά τους, υποβάλλονταν σε σκληρή εκπαίδευση και αφού μετατρέπονταν σε σκληρούς Μουσουλμάνους και υπηρέτες του σουλτάνου στελέχωναν επίλεκτα τμήματα του στρατού(τα σώματα των γενίτσαρων), την αυλή και τη διοίκηση φτάνοντας στα υψηλότερα αξιώματα.

 

 

Η ευρωπαϊκή απολυταρχία ΜΕΡΟΣ Α΄

Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ

 Οι συνθήκες που ευνόησαν την εδραίωση της Aπόλυτης Μοναρχίας

Κατά το 16ο και 17ο αιώνα παρήκμασαν οι μεσαιωνικοί αντιπροσωπευτικοί θεσμοί και ορισμένοι βασιλείς άρχισαν να απολαμβάνουν εξουσίες, ενώ από το τελευταίο τέταρτο του 15ου αιώνα οι βασιλείς της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ισπανίας κατόρθωσαν να διατηρήσουν ενωμένα τα βασίλεια τους και να ισχυροποιήσουν την εξουσία τους εξουδετερώνοντας τις φυγόκεντρες δυνάμεις.

• 1.   Οι νέες πηγές πλούτου, οι οποίες διευκόλυναν τη συντήρηση ενός ολοένα αυξανόμενου γραφειοκρατικού μηχανισμού.

• 2.     Η διατήρηση ισχυρού και ετοιμοπόλεμου στρατού, λόγω των συνεχών πολέμων.

• 3.     Η επιβολή της κοσμικής εξουσίας στη θρησκευτική, η οποία εκτός των άλλων ευνοήθηκε από τη Μεταρρύθμιση.

• 4.   Τα δεινά του Τριακονταετούς Πολέμου σε συνδυασμό με την κοινωνική κρίση των μέσων του 17ου αιώνα διαμόρφωσαν την κατάλληλη ατμόσφαιρα για ισχυρές και σταθερές κυβερνήσεις που θα μπορούσαν να εγγυηθούν ειρήνη και σταθερότητα.
  

Πώς αντιμετωπίστηκε η απόλυτη μοναρχία;

Η άνοδος της απόλυτης μοναρχίας συμβάδισε με τη συγκρότηση του σύγχρονου κράτους, το οποίο δεν ήταν σε θέση να εξασφαλίσουν οι ευγενείς και η φεουδαρχία. Η απόλυτη μοναρχία στηρίχθηκε σε μια μορφωμένη υπαλληλία, ενώ κέρδισε την εύνοια των πλούσιων αστών. Ήταν ένα αποκλειστικά ευρωπαϊκό φαινόμενο των Πρώιμων Νέων Χρόνων, το οποίο ευδοκίμησε στην Ισπανία του 16ου αιώνα, στην Αγγλία μέχρι τα μέσα του 17^ου αιώνα και στη Γαλλία μέχρι την Επανάσταση του 1789. Κατά το 18ο αιώνα αποτέλεσε το κυρίαρχο σύστημα διακυβέρνησης στην Ευρώπη, με κάποιες εξαιρέσεις.

 Οι απόψεις των θεωρητικών της απολυταρχίας, Μποντέν και Χομπς

 Ο Γάλλος Ζαν Μποντέν ήταν ο πρώτος που διατύπωσε τη θεωρία της κυριαρχίας, δηλαδή της «δια βίου άσκησης της απόλυτης εξουσίας του μονάρχη επάνω στους υπηκόους του» και διακήρυξε ότι:

α) η βασιλική εξουσία έπρεπε να είναι απεριόριστη, δεσμευόμενη μόνο από τον θείο και τον φυσικό νόμο.

β) δε χρειάζονταν νομοθετικά και αντιπροσωπευτικά σώματα και

γ) ο λαός έπρεπε να υπακούει χωρίς να του αναγνωρίζεται το δικαίωμα εξέγερσης.

 Ο Τόμας Χομπς, ο δεύτερος μεγάλος θεωρητικός της απολυταρχίας, στα έργα του De cive (1642) και Λεβιάθαν (1651) υποστήριξε ότι:

α) οι άνθρωποι στην αρχή της ιστορίας τους ζούσαν σε μια φυσική κατάσταση, όπου κυριαρχούσε η αναρχία, η αθλιότητα, η βία και η ανασφάλεια.

β) η ανάγκη υπέρβασης της φυσικής κατάστασης τους οδήγησε στη σύναψη ενός συμβολαίου, με το οποίο εκχώρησαν όλα τα δικαιώματα τους στον ηγεμόνα, με αντάλλαγμα την ασφάλεια τους.

γ) η εξουσία του ηγεμόνα δε γνώριζε περιορισμούς από τον φυσικό ή τον θείο νόμο, όπως στη θεωρία του Μποντέν ήταν απόλυτη, τελεσίδικη και αμετάκλητη και οι υπήκοοι όφειλαν υπακοή στο μονάρχη τους άνευ όρων.

Ποια είναι η πρακτική των θεωριών τη Απολυταρχίας και πώς αντιμετωπίστηκαν;

• Ø  Η θεωρία της απολυταρχίας απείχε πολύ από την κυβερνητική πρακτική.

• Ø  Το κράτος των Πρώιμων Νέων Χρόνων δεν ήταν ακόμα τόσο ισχυρό και τα περιθώρια επέμβασης του στην καθημερινότητα των κατοίκων όλης της επικράτειας ήταν περιορισμένα.

• Ø  Οι μονάρχες σέβονταν τους γραπτούς και άγραφους νόμους, το εθιμικό δίκαιο και τις παραδόσεις των υπηκόων τους και λάμβαναν σοβαρά υπόψη τα συμφέροντα των προνομιούχων κοινωνικών τάξεων, κυρίως των ευγενών και των εμπόρων.

• Ø  Η απόλυτη μοναρχία δεν επικράτησε ολοκληρωτικά. Τα όργανα αντιπροσώπευσης των μεσαιωνικών τάξεων λειτουργούσαν ως αντίβαρο στη βασιλική εξουσία και σπάνια διαλύονταν από τους μονάρχες, οι οποίοι ωστόσο τα παρέκαμπταν, παρακώλυαν τη λειτουργία τους, τα υπονόμευαν και σε πολλές περιπτώσεις τα αποδυνάμωναν.

• Ø  Οι αντιδράσεις των ευγενών και των τοπικών κοινωνιών στις απολυταρχικές μεθοδεύσεις συχνά έπαιρναν τη μορφή εξεγέρσεων στην Ευρώπη των Πρώιμων Νέων Χρόνων.
  

Γιατί η μοναρχία του Λουδοβίκου ΙΔ΄ αποτέλεσε πρότυπο της ευρωπαϊκής απολυταρχίας;

Πρότυπο της απόλυτης μοναρχίας για ολόκληρη την Ευρώπη υπήρξε η Γαλλία την εποχή του Λουδοβίκου ΙΔ'. Εκεί από τον ύστερο Μεσαίωνα:

α) είχε συγκροτηθεί ένας αξιόπιστος γραφειοκρατικός μηχανισμός,

β) εισπράττονταν τακτικά φόροι από τους υπηκόους και

γ) ο ισχυρός στρατός, συνέβαλε στον περιορισμό των αποσχιστικών τάσεων και στην αποδυνάμωση της επαρχιακής αριστοκρατίας. Με το κονκορδάτο που σύναψε με τον πάπα, ο Γάλλος βασιλιάς απέκτησε το δικαίωμα διορισμού όλων των επισκόπων και ηγουμένων εδραιώνοντας έτσι την πολιτική υπεροχή της μοναρχίας έναντι της εκκλησίας.

 Ποια ήταν η κατάληξη της δυναστείας του Λουδοβίκου ΙΔ΄;

Οι συνεχείς πόλεμοι της Γαλλίας με την Ισπανία των Αψβούργων στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα και ο εμφύλιος πόλεμος καθολικών και Ουγενότων στο δεύτερο μισό του ίδιου αιώνα εξασθένισαν τη γαλλική μοναρχία για δεκαετίες.

 Πώς επιτεύχθηκε η ανάκαμψη της Απολυταρχίας;

Η ανάκαμψη της Απολυταρχίας έγινε με τον Ερρίκο Δ' της Ναβάρρας, ο οποίος αποκατέστησε τη θρησκευτική γαλήνη στο εσωτερικό και με τη βοήθεια του πρωθυπουργού του Συλλύ προώθησε τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας και το γαλλικό αποικισμό στη Βόρεια Αμερική.

Ποια εποχή θεωρείται ευεργετική για την μοναρχία στη Γαλλία;

Ευεργετική για τη μοναρχική εξουσία ήταν η ουσιαστική διακυβέρνηση της χώρας με τις ευλογίες του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΓ' από τον παντοδύναμο πρωθυπουργό, καρδινάλιο Ρισελιέ, την περίοδο 1624-1642. Εφάρμοσε πολιτική εξόντωσης των απείθαρχων ευγενών και των Ουγενότων, με εκτελέσεις συνωμοτών, δημεύσεις περιουσιών και καταστροφές πύργων. Την πολιτική του Ρισελιέ ακολούθησε και ο διάδοχος του Μαζαρέν, ο οποίος κυβέρνησε τη χώρα μέχρι να ενηλικιωθεί και να αναλάβει τα καθήκοντα του στο θρόνο ο Λουδοβίκος ΙΔ'.

Από πού προήλθε ο κίνδυνος την περίοδο της βασιλείας του Λουδοβίκου ΙΔ΄;

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αυτή την περίοδο προήλθε από μια μεγάλη εξέγερση των ευγενών της επαρχίας και των αστών του Παρισιού, τη γνωστή ως «Σφενδόνη» (1648-1653) που συγκλόνισε τη Γαλλία πριν κατασταλεί.

 Γιατί ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ χαρακτηρίστηκε ενσαρκωτής της Απόλυτης Μοναρχίας ;

Οι προϋποθέσεις για την εδραίωση της απόλυτης μοναρχίας ήταν ιδανικές. Ο Λουδοβίκος ΙΔ', ενσάρκωσε με μοναδικό τρόπο την απόλυτη μοναρχία.

α) Πίστευε ότι ήταν ελέω θεού μονάρχης από τον οποίο εξαρτιόταν η ευημερία του λαού του.

β) Με τη βοήθεια του ανακτοβουλίου, κυβερνούσε όντας επικεφαλής και των τριών εξουσιών, της νομοθετικής, της εκτελεστικής και της δικαστικής.

γ) Φορείς της μοναρχικής εξουσίας στη γαλλική μοναρχία ήταν οι βασιλικοί επιμελητές που ασκούσαν τη διακυβέρνηση και οι στρατιωτικοί διοικητές.

δ) Ο μονάρχης από την πλευρά του όφειλε να σέβεται την εδαφική ακεραιότητα της χώρας, τους κανόνες διαδοχής, τη ρωμαιοκαθολική θρησκεία, τη ζωή και τα αγαθά των υπηκόων του.

ε) Η απολυταρχία δεν ήταν μόνο πολιτική, ήταν και οικονομική. Με άξονα τον μερκαντιλισμό σχεδιάστηκε μια κεντρική οικονομική πολιτική, με στόχο τον πολλαπλασιασμό του βασιλικού πλούτου.

στ) Ανακάλεσε το Διάταγμα της Νάντης το 1685 και τερμάτισε έναν αιώνα σχετικής θρησκευτικής ανεκτικότητας στη Γαλλία. Χιλιάδες Γάλλοι καλβινιστές – Ουγενότοι, εγκατέλειψαν τη Γαλλία με προορισμό την Αγγλία, την Ελβετία και τις Κάτω Χώρες, στερώντας την από αξιόλογο επιχειρηματικό δυναμικό.

ζ) Οι Γάλλοι ευγενείς αποδυναμώθηκαν πολιτικά, «αποζημιώθηκαν» όμως οικονομικά και κοινωνικά με την παροχή συντάξεων και την υποδοχή τους στην πιο λαμπρή αυλή της Ευρώπης.

η) Συγκέντρωσε γύρω του τους πιο ισχυρούς ευγενείς έχοντας τη δυνατότητα να τους ελέγχει καλύτερα, ενώ ταυτόχρονα προσέδιδε μεγαλύτερο κύρος στη βασιλεία του. Η πολυδάπανη αυλική ζωή καταχρέωσε και κατέστρεψε οικονομικά πολλές αριστοκρατικές οικογένειες. Οι μάχιμοι επαρχιώτες με το πέρασμα του χρόνου είχαν μεταβληθεί σε πρωτευουσιάνους αυλικούς. Η αυστηρή και συνετή διακυβέρνηση του Λουδοβίκου ΙΔ' δεν βρήκε τους συνεχιστές μετά το θάνατο του.

 Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της απόλυτης μοναρχίας στην Πρωσία;

Την απολυταρχία στην Πρωσία, επέβαλε πρώτος ο Φρειδερίκος Γουλιέλμος(1640-1688) ο οποίος φρόντισε:

α) να δημιουργήσει μόνιμο στρατό και να συγκροτήσει ένα συγκεντρωτικό σύστημα διοίκησης,

β) να αναγνωρίσει τα προνόμια των Πρώσων ευγενών, (το αφορολόγητο και αδασμολόγητο της περιουσίας τους),

γ) να επιβάλει την υποχρεωτική στρατιωτική υπηρεσία των ευγενών ως αξιωματικών του πρωσικού στρατού,

δ) να δημιουργήσει ένα σώμα αξιωματικών πιστό στον ηγεμόνα.

Την πολιτική του Φρειδερίκου Γουλιέλμου ακολούθησε ο εγγονός του, Φρειδερίκος Γουλιέλμος Α', βασιλιάς πλέον της Πρωσίας.

Ø  Ήταν το πρότυπο του βασιλιά-στρατιώτη και δημιούργησε έναν μεγάλο, άριστα εκπαιδευμένο και πειθαρχημένο πρωσικό στρατό. Εισήγαγε την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία και εκπαίδευε ο ίδιος το προσωπικό του σύνταγμα των «Γιγάντων του Πότσνταμ».

Ø  Στη διοίκηση, επέβαλε ένα συγκεντρωτικό διοικητικό σύστημα, το οποίο εξαρτιόταν άμεσα από τον ίδιο. Οι τακτικοί έλεγχοι, οι προειδοποιήσεις και οι ποινές που επέβαλε για παραβάσεις και καταχρήσεις των υπαλλήλων είχαν αποτέλεσμα να δημιουργήσει μια αξιόπιστη υπαλληλία, την οποία διέκριναν ο σεβασμός, η ακρίβεια, η ορθότητα, η λιτότητα και το αίσθημα ευθύνης.