Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΟΔΗΓΕΙ ΤΟΝ ΛΑΟ Ευγένιος Ντελακρουά

Ο πίνακας-σύμβολο της Γαλλικής Δημοκρατίας

 

 

Ονομασία	Η Ελευθερία οδηγεί τον Λαό La liberté guidant le peuple
Δημιουργός	Ευγένιος Ντελακρουά
Έτος δημιουργίας	1830
Είδος	Ελαιογραφία σε καμβά
Ύψος	260 εκατοστά
Πλάτος	325 εκατοστά
Πόλη	Παρίσι
Μουσείο	Μουσείο Λούβρου

Η Ελευθερία οδηγεί τον Λαό (γαλλικά: La liberté guidant le peuple) είναι πίνακας του Γάλλου ζωγράφου Ευγένιου Ντελακρουά εμπνευσμένο από την Ιουλιανή Επανάσταση του 1830.

Ιστορικό υπόβαθρο και ανάλυση του πίνακα

Βρισκόμαστε στο Παρίσι τον Ιούλιο του 1830. Ο λαός μην αντέχοντας την αφόρητη καταπίεση από την ακραία μοναρχική πολιτική του Καρόλου Ι΄ επαναστάτησε. Με τα όπλα στα χέρια ορμάει απαιτώντας το δίκιο του. Οι πρώτοι δέχτηκαν τα πυρά και σωριάστηκαν. Νεκροί έπεσαν και οι στρατιώτες. Καπνός από τις εκρήξεις και τις αναθυμιάσεις. Ο λαός δεν έχει αρχηγό. Έχει, όμως, ένα όραμα. Την Ελευθερία. Αυτή τον οδηγεί. Η Ελευθερία, προσωποποιημένη ως γυναίκα, εφορμά οδηγώντας τον λαό στα οδοφράγματα κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Παρισιού το 1830. Ξυπόλητη και με γυμνό το στήθος μοιάζει με αρχαία ελληνική θεά, ή τη ρωμαϊκή προσωποποίηση της Ελευθερίας, τη Libertas. Φοράει τη φρυγική σκούφια των Ιακωβίνων στο κεφάλι. Κρατάει ντουφέκι με ξιφολόγχη στο αριστερό χέρι και υψώνει την απαγορευμένη σημαία της Γαλλικής Επανάστασης, την Τρικολόρ στο δεξί. Η στάση της είναι δυναμική και ενθαρρυντική, στρέφει το κεφάλι της στον λαό που την ακολουθεί και του δίνει θάρρος να πολεμήσει. Στο βάθος διακρίνεται η Παναγία των Παρισίων, σύμβολο της μοναρχίας, με τη σημαία της επανάστασης να ανεμίζει πάνω της.

Οι επαναστάτες είναι άνθρωποι όλων των κοινωνικών τάξεων:  διακρίνονται ένας φτωχός πολεμιστής και ένας καλοντυμένος τουφεκοφόρος, οι οποίοι πολεμούν ενωμένοι για το δίκιο τους. Ο Ντελακρουά, μέλος της Εθνικής Φρουράς, έχει έναν κύριο ρόλο στον πίνακα, ως ο άντρας στα αριστερά, που φοράει καπέλο.

Αυτό είναι που κάνει την επανάσταση επικίνδυνη: δεν στρέφεται ο ένας εναντίον του άλλου, ο λαός είναι απόλυτα ενωμένος. Είναι μια συλλογική οντότητα που ακολουθεί το όραμα της Ελευθερίας, δείχνοντας την ισχύ της ενότητας στην καταπολέμηση της καταπίεσης. Δίπλα στην Ελευθερία, ένα αγόρι κρατά δύο όπλα.

Στο έδαφος, νεκροί. Νεκροί επαναστάτες και νεκροί στρατιώτες. Ο ρομαντικός Ντελακρουά δεν μας δείχνει μόνο τη νικητήρια πορεία της Ελευθερίας, αλλά και το τρομερό κόστος της επανάστασης.

Ο πίνακας είναι γεμάτος με διαγώνιες γραμμές, καπνό, κίνηση. Οι μορφές μοιάζουν λες και θα αλλάξουν θέση, αν περιμένουμε λίγο ακόμη. Η κεντρική διάταξη των μορφών έχει πυραμιδοειδή μορφή, δίνοντας την αίσθηση της τάξης μέσα στο απόλυτο χάος.
Ο πίνακας θεωρήθηκε απαγορευμένος από τη μοναρχία, που έβλεπε ως απειλητική την ένωση των τάξεων, την οποία τόσο γλαφυρά εικονίζει.

Συμβολισμός και Μήνυμα

Ο πίνακας, παρά τη σύγχρονη ιστορική του προέλευση, μετατρέπει ένα συγκεκριμένο γεγονός σε πατριωτικό έμβλημα, εμπνευσμένο από την ιδέα της συμμετοχικότητας και της συλλογικής προόδου. 

Η ελευθερία παρουσιάζεται όχι ως παθητική κατάσταση αλλά ως ενθουσιώδης κινητήρια δύναμη, ικανή να οδηγήσει τους ανθρώπους σε μια νέα εποχή ελπίδας και ελευθερίας. 

Ο πίνακας αυτός είναι ένα πρώιμο παράδειγμα πολιτικής ζωγραφικής, που δείχνει την ικανότητα της τέχνης να απεικονίζει την ιστορική αλλαγή με ισχυρό και διαχρονικό τρόπο.

Η ιστορία του

Αρχικά ο πίνακας εκτέθηκε στο Σαλόν του 1831, αγοράσθηκε από το κράτος 3000 φράγκα, έμεινε για λίγους μήνες εκτεθειμένος στο Μουσείο του Λουξεμβούργου και στη συνέχεια αποδόθηκε στον ζωγράφο που δεν μπορούσε να τον εκθέσει σε όλη τη διάρκεια της βασιλείας του Λουδοβίκου-Φιλίππου λόγω της σχέσεως του θέματος με τη μοναρχία. Το 1848 με τη νέα επανάσταση ο πίνακας επιστρέφει στο Λουξεμβούργο, όταν ο νεοεκλεγείς Ναπολέων Γ΄ επέτρεψε την προβολή του πίνακα.

Λίγα λόγια για τον δημιουργό

 

Ο Ευγένιος Ντελακρουά (γαλλικά: Eugène Delacroix‎‎· 26 Απριλίου 1798, Σεν-Μορίς – 13 Αυγούστου 1863, Παρίσι) ήταν Γάλλος ρομαντικός ζωγράφος του 19^ου αιώνα, που επηρέασε την ζωγραφική συμβάλλοντας στην ανάπτυξη του ιμπρεσιονισμού. Εμπνεύστηκε από ιστορικά γεγονότα, όπως η Ελληνική και η Γαλλική Επανάσταση, καθώς και από ένα ταξίδι του στο Μαρόκο.

Το 1822 εκτέθηκε στο Παρισινό Σαλόνι ο πρώτος αξιόλογος πίνακάς του με τίτλο «Ο Δάντης και ο Βιργίλιος στην Κόλαση» («Dante et Virgile aux enfers»), εμπνευσμένος από τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη. Το δραματικό γεγονός εκείνης της χρονιάς, η σφαγή των Ελλήνων της Χίου από τους Τούρκους (30 Μαρτίου 1822), ενέπνευσε στον Ντελακρουά τον μεγάλο του πίνακα «Η σφαγή της Χίου» («Scènes des massacres de Scio»), που εκτέθηκε για πρώτη φορά στις 25 Αυγούστου 1824 στο Παρισινό Σαλόνι.

 

Η αγέρωχη έπαρση των κατακτητών, η φρίκη και η απελπισία των αθώων Ελλήνων, και η λάμψη ενός απέραντου ουρανού δημιουργούν μία εκφραστική ενότητα που φανερώνει τον χαρακτήρα της μεγαλοφυΐας του καλλιτέχνη. Στις 17 Μαΐου 1826, λίγες ημέρες μετά την Έξοδο του Μεσολογγίου παρουσίασε στην Γκαλερί Λεμπρίν του Παρισιού τον πίνακα «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» («La Grèce sur les ruines de Missolonghi»), με σκοπό τη συγκέντρωση χρημάτων για τον ελληνικό αγώνα.

 

Η συγκινητική αλληγορία του Ντελακρουά μαρτυρεί το ενδιαφέρον των λαών της Ευρώπης για το ελληνικό δράμα, που συνέβαλε αποφασιστικά στην τελική ευόδωση του Αγώνα με την ίδρυση του ελληνικού κράτους.

Από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο του 1832 πραγματοποίησε ένα μεγάλο ταξίδι σε Ισπανία, Μαρόκο και Αλγερία, το οποίο επρόκειτο να επηρεάσει σημαντικά την εξέλιξή του ως καλλιτέχνη.

Η παραγγελία να διακοσμήσει μια αίθουσα στο παλάτι Μπουρμπόν στο Παρίσι, το 1833, ήταν η απαρχή μιας περιόδου εντατικής δουλειάς και ο πρώτος από μια σειρά μεγάλης κλίμακας πινάκων για δημόσια κτίρια που τον καθιέρωσαν ως ζωγράφο. Ως το τέλος της ζωής του, και παρά την κακή ­υγεία του, συνέχισε να αναλαμβάνει την εκτέλεση έργων μνημειώδους κλίμακας, από τα οποία το τελευταίο υπήρξε η σειρά πινάκων του για την εκκλησία του Αγίου Σουλπικίου στο Παρίσι, με τη συνεργασία περίπου 30 βοηθών. Ο Ευγένιος Ντελακρουά πέθανε στις 13 Αυγούστου 1863 στο Παρίσι, σε ηλικία 65 ετών.