Έτος δημιουργίας |
1485–1486 |
|
Είδος |
Τέμπερα σε καμβά |
|
Ύψος |
172,5 |
|
Πλάτος |
278,5 |
|
Πόλη |
Φλωρεντία |
|
Μουσείο |
Ουφίτσι |
Η Γέννηση της Αφροδίτης (Ιταλικά: La nascita di Venere) είναι πίνακας ζωγραφικής του Ιταλού καλλιτέχνη της Αναγέννησης, Σάντρο Μποτιτσέλι. Φιλοτεχνήθηκε περίπου το 1485–1486. Σήμερα βρίσκεται στη συλλογή του μουσείου Ουφίτσι στη Φλωρεντία, στην αίθουσα που είναι αφιερωμένη στο μεγάλο δημιουργό. Αποτελεί μια από τις αρτιότερες αισθητικά δημιουργίες του Φλωρεντίνου καλλιτέχνη. Θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της ιταλικής Αναγέννησης και ένα από τα κορυφαία έργα της Πινακοθήκης Ουφίτσι στη Φλωρεντία.
Η έμπνευση για τον πίνακα δίνεται από μια μυθολογική αφήγηση του Οβιδίου και συνιστά μια νεοπλατωνική αλληγορία βασισμένη στην αντίληψη της αγάπης ως γενεσιουργού δύναμης. Σύμφωνα με ορισμένους ερμηνευτές, η γυμνή θεά είναι σύμβολο πνευματικής και όχι γήινης αγάπης. Η ανατομία της Αφροδίτης δεν αποτελούν εκφράσεις κλασικού ρεαλισμού, όπως στα έργα του Ραφαήλ ή του Λεονάρντο ντα Βίντσι.
Ο Σάντρο Μποτιτσέλι ζωγράφισε τη Γέννηση της Αφροδίτης μεταξύ 1484-85. Η παραγγελία έγινε από ένα μέλος της οικογένειας των Μεδίκων της Φλωρεντίας, πιθανότατα τον Lorenzo di Pierfrancesco, ο οποίος ήταν μακρινός ξάδελφος του Lorenzo του Μεγαλοπρεπούς. Ο ίδιος ανέθεσε επίσης στον καλλιτέχνη να εικονογραφήσει τη Θεία Κωμωδία του Δάντη και την “Αλληγορία της Άνοιξης”. Η γέννηση της Αφροδίτης κρεμάστηκε στο υπνοδωμάτιό του στη βίλα του Castello, κοντά στη Φλωρεντία.
Ο θεός Ουρανός είχε έναν γιο, τον Κρόνο, ο οποίος ανέτρεψε τον πατέρα του, τον ευνούχισε και πέταξε τα γεννητικά του όργανα στη θάλασσα. Αυτό προκάλεσε τη γονιμοποίηση του νερού και γεννήθηκε η Αφροδίτη. Μετά τη γέννησή της βγήκε στην ακτή πάνω σε ένα κοχύλι, ωθούμενη από την ανάσα του Ζέφυρου, του θεού του δυτικού ανέμου.
Ησίοδος
Ο πίνακας απεικονίζει τη θριαμβεύουσα Θεά της Αγάπης και της Ομορφιάς. Οι Ρωμαίοι την ήξεραν ως Αφροδίτη, ενώ για τους Έλληνες ήταν η Θεά της Ομορφιάς. Στέκεται ψηλά και γυμνή στο κέντρο του καμβά, με αιθέριο και φωτεινό βλέμμα. Μοιάζει να τραβάει όλη την προσοχή πάνω της- ένα σύμβολο ομορφιάς, που είναι τόσο φυσικό όσο και πνευματικό. Αν πιστέψουμε τους νεοπλατωνικούς φιλοσόφους, η ενατένιση της ομορφιάς της είναι ένας τρόπος να ανυψωθεί το ανθρώπινο πνεύμα και να έρθει πιο κοντά στο θείο.
Το σχέδιο είναι αρμονικό και ντελικάτο: οι γραμμές κομψές και δημιουργούν, με τα κύματα που σκάνε στην ακτή, τις πτυχώσεις των ρούχων, την αρμονική ροή των μαλλιών της θεάς, διακοσμητικά κυματοειδή παιχνιδίσματα. Τα χρώματα είναι φωτεινά, οι μορφές καθαρές και ραφιναρισμένες. Το γυμνό σώμα της Αφροδίτης είναι ύμνος στην κλασσική ομορφιά και στην αγνότητα της ψυχής, ενώ για τη στάση της ο Μποτιτσέλι ακολούθησε το πρότυπο της Αιδήμονος Αφροδίτης (Venus Pudica).
Η αναπαράσταση μυθολογικών θεμάτων ήταν τάση στην Αναγέννηση. Αλληγορίες παρμένες από τον κλασικό πολιτισμό, τις ολυμπιακές θεότητες και τις μυθολογίες τους χρησιμοποιήθηκαν για να εκφράσουν ανθρωπιστικές αξίες. Και η πόλη του Μποτιτσέλι, η Φλωρεντία, ήταν σημαντικό κέντρο ανθρωπιστικών σπουδών. Ο Cosimo de’ Medici ο πρεσβύτερος χρηματοδότησε εδώ μια Πλατωνική Ακαδημία, με πρωτεργάτη τον φιλόσοφο Marsilio Ficino. Με τη Γέννηση της Αφροδίτης, ο Μποτιτσέλι ακολουθούσε μια τάση, μιλούσε τη γλώσσα των καλλιεργημένων και ικανοποιούσε τους προστάτες του.
Γιατί είναι σε κέλυφος;
Η Αφροδίτη, σύμφωνα με τον Έλληνα ποιητή Ησίοδο που έγραψε τη Θεογονία, γεννήθηκε από τον αφρό της θάλασσας. Η αρχαία μυθολογία είναι γεμάτη αίμα και βία και αυτή η ιστορία δεν αποτελεί εξαίρεση. Η ιστορία λέει ότι ο θεός Ουρανός είχε έναν γιο, τον Κρόνο, ο οποίος ανέτρεψε τον πατέρα του, τον ευνούχισε και πέταξε τα γεννητικά του όργανα στη θάλασσα. Αυτό προκάλεσε τη γονιμοποίηση του νερού και γεννήθηκε η Αφροδίτη.
Μετά τη γέννησή της βγήκε στην ακτή πάνω σε ένα κοχύλι, ωθούμενη από την ανάσα του Ζέφυρου, του θεού του δυτικού ανέμου. Στον πίνακα βλέπουμε τον Ζέφυρο να αγκαλιάζει τη νύμφη Χλωρίς. Το κορίτσι που ετοιμάζεται να σκεπάσει την Αφροδίτη με έναν λουλουδάτο μανδύα θεωρείται ότι είναι μία από τις Ώρες. Ήταν οι μυθολογικές υπηρέτριες της Αφροδίτης που είχαν επίσης εξουσία πάνω στον φυσικό κύκλο των εποχών. Το νησί στο οποίο φτάνει είναι η Κύπρος ή η Σιθαρέα.
Η ανάσα του Ζέφυρου πίστευαν ότι είχε τη δύναμη να γονιμοποιεί και να δημιουργεί νέα ζωή. Ο εναγκαλισμός του με τη νύμφη συμβολίζει την πράξη του έρωτα.
Λίγα λόγια για τον δημιουργό
Ο Αλεσσάντρο ντι Μαριάνο Φιλιπέπι (ιταλ.:Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi 1 Μαρτίου 1445 - 17 Μαίου 1510) γνωστός περισσότερο ως Σάντρο Μποτιτσέλι, (Sandro Botticelli) ήταν διακεκριμένος Ιταλός ζωγράφος της αναγέννησης. Αποτέλεσε έναν από τους πιο γνωστούς και επιτυχημένους καλλιτέχνες της εποχής του του οποίου η φήμη άρχισε να εξανεμίζεται κατά τις αρχές του 16ου αιώνα, όταν οι φιλοσοφικές ιδέες που διαπερνούσαν τους πίνακές του, άρχισαν να εκτοπίζονται. Το ενδιαφέρον για το έργο του αναθερμάνθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα, οπότε απέκτησε αυτή τη θέση και την αναγνώριση που κατέχει μέχρι σήμερα.
Το “πιθανό” μοντέλο Simonetta Vespucci.
Είναι πολύ πιθανό ότι η μούσα που ενέπνευσε πολλές από τις γυναίκες του Μποτιτσέλι, συμπεριλαμβανομένης αυτής της Αφροδίτης, ήταν μια γνωστή νεαρή ξανθιά γυναίκα που ζούσε στη Φλωρεντία εκείνη την εποχή. Το όνομά της ήταν Simonetta και ήταν η σύζυγος του Marco Vespucci. Αυτός ο Μάρκο ήταν ξάδελφος του διάσημου Amerigo Vespucci, του οποίου το όνομα δόθηκε στη νέα ήπειρο της Αμερικής.
Η Σιμονέτα ήταν μια θρυλική ομορφιά και οι Μέδικοι ήταν ξετρελαμένοι μαζί της, ιδίως ο Τζουλιάνο (αδελφός του Λορέντζο του Μεγαλοπρεπούς). Ο ίδιος επιδείκνυε ανοιχτά τον θαυμασμό του γι’ αυτήν, παρά το γεγονός ότι ήταν παντρεμένη. Πέθανε πολύ νέα, σε ηλικία 23 ετών, και είναι θαμμένη στην εκκλησία Ognissanti στη Φλωρεντία. Ο Μποτιτσέλι ζήτησε να ταφεί στα πόδια της και η οικογένεια Βεσπούτσι συμφώνησε. Μπορείτε ακόμα και σήμερα να δείτε τους τάφους τους σε αυτή την εκκλησία.
Στην κλασική τέχνη, τα γυμνά ανδρικά σώματα αποτελούσαν κοινό χαρακτηριστικό. Η σωματική ομορφιά θεωρούνταν καθρέφτης των πνευματικών και ηθικών ιδιοτήτων. Οι γυναικείες αναπαραστάσεις ήταν πολύ λιγότερο συνηθισμένες, αλλά μεταξύ όλων των θεμάτων, η Αφροδίτη ήταν ένα από τα πιο δημοφιλή. Η κλασική “Venus Pudicans” δείχνει σεμνότητα καλύπτοντας τον εαυτό της με τα χέρια της. Ο Μποτιτσέλι θα είχε σίγουρα αυτό το παράδειγμα στο μυαλό του, όταν ζωγράφιζε τη θεά του.
Κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης, οι γυμνοί άνδρες και γυναίκες άρχισαν να επανεμφανίζονται μετά από αιώνες μεσαιωνικής σεμνοτυφίας. Ο πίνακας του Μποτιτσέλι και ο γιγαντιαίος Δαβίδ του Μιχαήλ Άγγελου είναι τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα.
Μετά από αιώνες λήθης, ο πίνακας ανακαλύφθηκε ξανά μόλις τον 19ο αιώνα. Ήδη στα τελευταία χρόνια της ζωής του, τα έργα του Μποτιτσέλι αγνοήθηκαν. Ο καλλιτέχνης είχε σημαντικούς αντιπάλους στον κόσμο της τέχνης. Τον επισκίαζαν σεβαστές προσωπικότητες, όπως ο Μιχαήλ Άγγελος και ο Λεονάρντο ντα Βίντσι.
Ο Μποτιτσέλι πέρασε μια ηθική και καλλιτεχνική κρίση κατά τη διάρκεια της πολιτικής αναταραχής που έθεσε τον θρησκευτικό φανατικό Σαβοναρόλα επικεφαλής της κυβέρνησης της Φλωρεντίας. Πιστεύεται ότι συμμετείχε επίσης στη *φωτιά των ματαιοδοξιών* το 1497 (Bonfire of the Vanities), καίγοντας κάποιους από τους δικούς του πίνακες που δεν ήταν θρησκευτικοί. Ευτυχώς για τον Μποτιτσέλι Η Γέννηση της Αφροδίτης δεν ήταν ανάμεσά τους.
*Η φράση αναφέρεται στη φωτιά της 7ης Φεβρουαρίου 1497, όταν οι υποστηρικτές του Δομινικανού μοναχού Τζιρόλαμο Σαβοναρόλα συγκέντρωσαν και έκαψαν χιλιάδες αντικείμενα, όπως έργα τέχνης και βιβλία στη δημόσια πλατεία της Φλωρεντίας, με την ευκαιρία της Καθαράς Δευτέρας.
