Η παράσταση που καθήλωσε το κοινό την περασμένη σεζόν επιστρέφει για δεύτερη χρονιά. Η θεατρική διασκευή του παγκόσμιου best seller του Ίρβιν Γιάλομ Όταν έκλαψε ο Νίτσε, μεταφέρεται λόγω μεγάλης ζήτησης στο Θέατρο Πορεία. Το θεατρικό έργο επικεντρώνεται στη φανταστική συνάντηση του Φρίντριχ Νίτσε με τον γιατρό Γιόζεφ Μπρόιερ, τον μέντορα του Ζίγκμουντ Φρόιντ. Το έργο εξερευνά τις φιλοσοφικές αναζητήσεις του Νίτσε και τον αγώνα του απέναντι στην κατάθλιψη και την απελπισία, ενώ παράλληλα εστιάζει στην εξέλιξη της ψυχανάλυσης.
Ο Νίτσε, ένας αντισυμβατικός και μοναχικός φιλόσοφος, αναζητά βοήθεια από τον γιατρό Μπρόιερ για να αντιμετωπίσει τη συναισθηματική του πάλη και την αίσθηση του αδιεξόδου. Η σχέση μεταξύ τους χτίζεται μέσα από τις συνεδρίες, όπου, ενώ, ο Μπρόιερ προσπαθεί να "θεραπεύσει" τον Νίτσε από τους φόβους και τους πόθους του, καλείται και ο ίδιος να αναθεωρήσει τη δική του οπτική για τη ζωή και τη θεραπεία.
Σκηνοθεσία και ατμόσφαιρα:
Οι σκηνοθέτες, Ακύλλας Καραζήσης και Νίκος Χατζόπουλος, καλούνται να υπηρετήσουν ένα έργο, που είναι βαθιά φιλοσοφικό - ψυχολογικό και να δημιουργήσουν μια ατμόσφαιρα εσωτερικής έντασης και συναισθηματικής φόρτισης. Επειδή οι διαλογικές αντιπαραθέσεις είναι το κύριο στοιχείο του έργου, η σκηνοθετική προσέγγιση είναι λιτή και επικεντρωμένη στους χαρακτήρες, ώστε να αναδεικνύονται οι διανοητικές και συναισθηματικές διαδρομές τους. Οι σκηνοθέτες, έχοντας την εμπειρία, καταφέρνουν να δώσουν έμφαση στον διάλογο και την ατμόσφαιρα, χωρίς περιττά σκηνικά και υπερβολικές κινήσεις. Το εγχείρημα αυτό επιτυγχάνεται με τη δημιουργία ενός πνευματικά φορτισμένου περιβάλλοντος, όπου η ένταση ανάμεσα στους χαρακτήρες είναι διαρκώς παρούσα. Σ’ έναν σχεδόν "κλειστοφοβικό" χώρο ο θεατής συναισθάνεται και βιώνει την πίεση και την έξαψη μεταξύ των ηρώων. Σ' αυτό συντελεί και η χρήση διακριτικού φωτισμού, που τονίζει τα πρόσωπα των ηθοποιών και τις εκφράσεις τους. Επίσης, οι σκηνοθέτες χρησιμοποιούν τη σωματική εγγύτητα ή την απόσταση μεταξύ του Μπρόιερ και του Νίτσε, για να αποδώσουν τη δυναμική της σχέσης τους. Ο ρυθμός είναι ισορροπημένος, καθώς οι διάλογοι χρειάζονται χώρο να αναπνεύσουν, ώστε το κοινό να μπορέσει να απορροφήσει τις φιλοσοφικές έννοιες.
Ερμηνείες:
Ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης ανέλαβε τον ρόλο – πρόκληση, ενσαρκώνοντας έναν από τους πιο απαιτητικούς και περίπλοκους φιλοσόφους του 19ου αιώνα. Ο Νίτσε εμφανίζεται ως ένας άνθρωπος μοναχικός και ταλαιπωρημένος από την αρρώστια. Αν και απεχθάνεται τη συμβατική θεραπεία και αρνείται να δεχτεί την ευάλωτη πλευρά του, η συνάντηση με τον γιατρό Γιόζεφ Μπρόιερ τον αναγκάζει να έρθει αντιμέτωπος με τις προσωπικές του αδυναμίες και βαθύτερες φοβίες. Ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης είναι ένας εξαιρετικός ηθοποιός, που αποδίδει άριστα την πνευματική ορμή του φιλοσόφου, τον θυμό του, την αυτοαμφισβήτησή του, τη θλίψη, αλλά και τη βαθιά του επιθυμία να βρει νόημα στην ύπαρξή του. Καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης κινείται με πάθος, μεταδίδοντας, όμως, την αίσθηση της απόλυτης μοναξιάς του Νίτσε. Δημιουργεί έναν χαρακτήρα, που ισορροπεί ανάμεσα στη δύναμη και την ευθραυστότητα. Ερμηνεία αυθεντική και γεμάτη ένταση, που αποδίδει τις υπαρξιακές συγκρούσεις και την εσωτερική πάλη του φιλοσόφου, με λεπτότητα και βάθος. Καταφέρνει να συλλάβει την ουσία του Νίτσε και μας μεταφέρει τον πόνο και την απόλυτη ανάγκη του να βρει μια αλήθεια, που να αξίζει να ζήσει – ή ακόμα και να πεθάνει – γι' αυτήν. Μια τέτοια ερμηνεία δίνει στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει τον Νίτσε όχι μόνο ως φιλόσοφο, αλλά ως άνθρωπο, που παλεύει με τα πάθη και τα αδιέξοδά του. Έτσι, η παράσταση μεταμορφώνεται σ' ένα ψυχολογικό και φιλοσοφικό ταξίδι, όπου το κοινό παρακολουθεί έναν μεγάλο στοχαστή να αποδομείται και να αποκαλύπτει τη βαθιά ανθρώπινη πλευρά του.
Ο ρόλος του γιατρού Γιόζεφ Μπρόιερ αποτελεί μια εξίσου απαιτητική ερμηνευτική πρόκληση για τον Γιάννη Κότσιφα. Ο Μπρόιερ είναι ένας άνθρωπος λογικός, επιστήμονας, με βαθιά γνώση και κατανόηση της ανθρώπινης ψυχής. Αρχικά, ο ίδιος βλέπει τον Νίτσε απλώς ως έναν δύσκολο ασθενή. Καθώς, όμως, η σχέση τους προχωρά, ο γιατρός οδηγείται σε μια εσωτερική διαδρομή γεμάτη αμφιβολίες και αποκαλύψεις. Συγκλονισμένος από την προσωπική του κρίση, αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι οι εσωτερικές του συγκρούσεις δεν είναι λιγότερο σημαντικές από αυτές του Νίτσε, γεγονός που τον αναγκάζει να έρθει σε επαφή με τις πιο κρυφές πλευρές της δικής του ψυχής. Ο ηθοποιός αποδίδει πολύ εύστοχα την επιθυμία του Μπρόιερ να βοηθήσει τον Νίτσε, αλλά και τη σταδιακή του συνειδητοποίηση ότι ο ίδιος βρίσκεται αντιμέτωπος με μία υπαρξιακή κρίση. Η ερμηνεία του Γιάννη Κότσιφα είναι πολυδιάστατη – ένας συνδυασμός λογικής, κατανόησης, αλλά και ανθρώπινου πόνου. Αρχικά διακατέχεται από μια ευαισθησία, που αντικατοπτρίζει τον ανθρώπινο του χαρακτήρα. Σταδιακά, όμως, ο ηθοποιός παρουσιάζει την αποδόμηση του Μπρόιερ, από έναν ισορροπημένο και σίγουρο για τον εαυτό του γιατρό, σ’ έναν άνθρωπο γεμάτο αμφιβολίες και αντιφάσεις, που φτάνει να αναρωτιέται για την ίδια του τη ζωή. Ο θεατής βλέπει έναν Μπρόιερ, που αμφιταλαντεύεται διαρκώς και που τελικά επηρεάζεται βαθιά από τον Νίτσε. Όταν η θεραπευτική σχέση μετατρέπεται σε μια αμφίδρομη διαδικασία αλλαγής και αυτογνωσίας και για τους δύο χαρακτήρες, το έργο αποκτά μια έντονη δυναμική. Οι δύο ηθοποιοί πετυχαίνουν αυτήν την αμεσότητα και βυθίζονται σ’ έναν κόσμο συναισθηματικών και διανοητικών εντάσεων.
Ο Μάνος Βαβαδάκης, υπέροχος ως Φρόιντ και αφηγητής είναι εκφραστικός με ευέλικτη κίνηση, ζωντανή αφήγηση και άψογο συντονισμό με τους υπόλοιπους. Ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης και ο Γιάννης Κότσιφας, που ερμηνεύουν τον Νίτσε και τον Μπρόιερ, αντίστοιχα, αλλά και ο Μάνος Βαβαδάκης που αναλαμβάνει το μικρότερο ρόλο του Φρόιντ αποδεικνύονται πραγματική dream team. Πόση ουσιαστική απλότητα, ψυχική επαφή και σκηνική επικοινωνία χαρακτηρίζει τις ερμηνείες και τη συνύπαρξή τους!
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο IRVIN D. YALOM (1931-) είναι ομότιμος καθηγητής ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Στάνφορντ των ΗΠΑ. Μαθητής και συνεργάτης του Rollo May, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους, εν ζωή, εκπροσώπους της υπαρξιακής σχολής στην ψυχιατρική και είναι συγγραφέας του εγκυρότερου και πληρέστερου εγχειριδίου υπαρξιακής ψυχοθεραπείας (Existential Psychotherapy). Στον επιστημονικό χώρο είναι ιδιαίτερα γνωστό το κλινικό και ερευνητικό έργο του στην ομαδική ψυχοθεραπεία. Το πρώτο του βιβλίο, που το 2006 κυκλοφόρησε η νέα αναθεωρημένη και επαυξημένη του έκδοση, Θεωρία και πράξη της ομαδικής ψυχοθεραπείας (Άγρα, 2006), έχει μεταφραστεί σε δεκατέσσερις γλώσσες και αποτελεί βασικό διδακτικό εγχειρίδιο σε πολλές σχολές ψυχιατρικής και ψυχοθεραπείας. Ο Γιάλομ έχει γράψει πολλά ακόμη επιστημονικά βιβλία και άρθρα.
Το λογοτεχνικό του έργο αρχίζει όψιμα και περιλαμβάνει δύο συλλογές διηγημάτων (Ο δήμιος του έρωτα και Η μάνα και το νόημα της ζωής) και τρία μυθιστορήματα (Όταν έκλαψε ο Νίτσε, Στο ντιβάνι και Η θεραπεία του Σοπενάουερ), που έχουν γίνει μπεστ-σέλλερ σε πολλές χώρες. Όλα του τα λογοτεχνικά βιβλία αποτελούν ιστορίες ψυχοθεραπείας και ο ίδιος τα θεωρεί προέκταση του διδακτικού του έργου, το οποίο, όπως λέει, βρίθει ούτως ή άλλως ιστοριών και διηγήσεων. Στις Εκδόσεις Άγρα κυκλοφορούν τα βιβλία του Όταν έκλαψε ο Νίτσε, Στο ντιβάνι, Ο δήμιος του έρωτα, Η μάνα και το νόημα της ζωής, Θρησκεία και ψυχιατρική, Το δώρο της ψυχοθεραπείας, Η θεραπεία του Σοπενάουερ, Θεωρία και πράξη της ομαδικής ψυχοθεραπείας, Στον κήπο του Επίκουρου - Αφήνοντας πίσω τον τρόμο του θανάτου, Θα φωνάξω την αστυνομία (που το συνέγραψε με τον Robert Berger), Κάθε μέρα λίγο πιο κοντά - Μία ψυχοθεραπεία ειπωμένη δύο φορές.
Τα ιστορικά πρόσωπα
Φρίντριχ Νίτσε
Γεννήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 1844 στο Ραίκεν της Σαξονίας. Μεγάλωσε μαζί με τη μητέρα του και την αδελφή του. Μετά την αποφοίτησή του από το σχολείο και την αποπεράτωση των σπουδών του στη φιλολογία, ανέλαβε την έδρα της Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας, παραιτήθηκε όμως το 1879 για λόγους υγείας. Η επιδείνωση της υγείας του και οι διαπροσωπικές του συγκρούσεις, όπως με τη Λου Σαλομέ, είχαν αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική του κατάσταση. Ο νευρικός κλονισμός του σε δρόμο του Τορίνο το 1889 αποκάλυψε στον στενό του περίγυρο τη βαριά διανοητική του πάθηση. Πέθανε στις 25 Αυγούστου 1900 στη Βαϊμάρη. Τα τελευταία έντεκα χρόνια της ζωής του, τη φροντίδα του είχαν αναλάβει εξ ολοκλήρου η μητέρα και η αδελφή του.
Ο ΜΟΝΑΧΙΚΟΣ
Απεχθάνομαι να ακολουθώ, απεχθάνομαι και να καθοδηγώ.
Να υπακούω; Όχι! Και να κυβερνώ; Ούτε και τούτο!
Όποιος δεν φοβάται τον εαυτό του, φόβο δεν προκαλεί.
Και μόνον όποιος φόβο προκαλεί, μπορεί να οδηγήσει άλλους!
Απεχθάνομαι ακόμα και να καθοδηγώ τον εαυτό μου!
Μ’ αρέσει, όπως στα ζώα του δάσους και της θάλασσας,
να χάνομαι για λίγο.
Nα κάθομαι οκλαδόν σε μια ερημιά
και να στοχάζομαι,
να ξαναφέρνω πάλι πίσω τον εαυτό μου από μακριά,
πλανεύοντάς τον για να γυρίσει ξανά σ’ εμένα.
Απόσπασμα από το βιβλίο του Φρ. Νίτσε
Η χαρούμενη επιστήμη
Γιόζεφ Μπρόιερ
Γεννήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 1842 στη Βιέννη. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του στην Ιατρική ασχολήθηκε κυρίως με την επίδραση του νευρικού συστήματος πάνω στην αίσθηση της ισορροπίας και στη φυσιολογία της αναπνοής. Σε συνεργασία με τον Φρόιντ έγραψε τις Μελέτες για την υστερία. Πέθανε στις 20 Ιουνίου 1925 στη γενέτειρά του.
Ζίγκμουντ Φρόιντ
Είναι ο πατέρας και θεμελιωτής της ψυχανάλυσης. Γεννήθηκε στις 6 Μαΐου 1856 στο Φράιμπουργκ της Μοραβίας. Αρχικά επικεντρώθηκε κυρίως στη φυσιολογία και την παθολογία του εγκεφάλου, προτού στραφεί προς την ψυχανάλυση, την οποία άσκησε επί μακρά σειρά ετών στη Βιέννη. Το 1902 ανακηρύχθηκε καθηγητής στο πανεπιστήμιο της πόλης, ενώ το 1938 κατέφυγε στην Αγγλία λόγω της εβραϊκής του καταγωγής. Πέθανε στις 23 Σεπτεμβρίου 1939 στο Λονδίνο.
Συντελεστές της παράστασης
Θεατρική διασκευή:
Ευαγγελία Ανδριτσάνου
Σκηνοθεσία: Ακύλλας Καραζήσης, Νίκος Χατζόπουλος
Σκηνικό - Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
Μουσική: Κορνήλιος Σελαμσής
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Βοηθός σκηνοθέτη: Φαίη Κοτσιλίτη
Βοηθός σκηνογράφου - ενδυματολόγου: Έμιλυ Κουκουτσάκη
Παίζουν: Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, Γιάννης Κότσιφας, Μάνος
Βαβαδάκης
Παραγωγή: Γιώργος Λυκιαρδόπουλος-Λυκόφως ΑΜΚΕ
Διεύθυνση Παραγωγής: Κατερίνα Μπερδέκα
Οργάνωση Παραγωγής: Ρόζα Καλούδη
Επιμέλεια εικόνας: Dasc Branding
Φωτογραφίες: Πάνος Γιαννακόπουλος
Πρόκειται για ένα μοναδικό θεατρικό βίωμα, που φέρνει τον θεατή αντιμέτωπο με τα δικά του υπαρξιακά διλήμματα και τις σιωπηλές, εσωτερικές του αναζητήσεις. Η παράσταση μεταμορφώνεται σε μια συγκινητική και πνευματική εμπειρία, που προσκαλεί το κοινό να συναισθανθεί και να σκεφτεί. Συναισθήματα "αιωρούνται" παντού και ανοίγονται πολλά ερωτήματα για την αναζήτηση του αληθινού νοήματος στη ζωή. Μην το χάσετε!
