Άννα Μπολένα
Ντομένικο Γκαετάνο Μαρία Ντονιτσέττι
Ο Ντονιτσέττι σε λιθογραφία του Joseph Kriehuber
Ο Ντομένικο Γκαετάνο Μαρία Ντονιτσέττι (Domenico Gaetano Maria Donizetti, 29 Νοεμβρίου 1797 – 8 Απριλίου 1848) ήταν Ιταλός συνθέτης της εποχής του Ρομαντισμού. Είναι ευρύτερα γνωστός για το έργο του στην όπερα, που περιλαμβάνει τις όπερες Λουτσία ντι Λάμερμουρ και το Ελιξίριο του έρωτα. Μαζί με τους Βιντσέντσο Μπελλίνι και Τζοακίνο Ροσσίνι και θεωρείται ένας από τους κύριους εκπροσώπους του μπελ κάντο.
Η όπερα Άννα Μπολένα μάς ταξιδεύει σε μία από τις πιο αιματοβαμμένες περιόδους της αγγλικής ιστορίας. Η υπόθεση αφορά την τραγική μοίρα της Άννας Μπολένα, δεύτερης συζύγου του Ερρίκου Η΄.
Η ιστορική προσωπικότητα
Η Άννα Μπολίν (Boleyn ή Bullen) γεννήθηκε το 1507. Ήταν κόρη του Ροσεφόρ Τόμας Μπολίν. Το 1525 έγινε κυρία επί των τιμών της βασίλισσας Αικατερίνης της Αραγωνίας και το 1532 παντρεύτηκε μυστικά τον Ερρίκο Η΄μετά από επίμονες πιέσεις του βασιλιά, που για το λόγο αυτό χώρισε την Αικατερίνη της Αραγωνίας. Το διαζύγιο αυτό ΄έγινε αφορμή για το σχίσμα της Εκκλησίας της Αγγλίας από την Παπική Εκκλησία και υπήρξε η έναρξη μεταρρυθμίσεων που οδήγησαν στην συγκρότηση της αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Αγγλίας το 1534. Μόλις τέσσερα χρόνια αργότερα, μετά τη γέννηση της Ελισσάβετ (1533), μελλοντικής βασίλισσας της Αγγλίας, ο Ερρίκος Η΄κατηγόρησε την Μπολίν για μοιχεία και συνομωσία. Παρά τις διαμαρτυρίες της η βασίλισσα καταδικάστηκε και αποκεφαλίστηκε στον Πύργο του Λονδίνου στις 18 Μαΐου 1536 σε ηλικία 29 ετών.
Η όπερα Άννα Μπολένα εκτυλίσσεται σε δύο πράξεις και σε κείμενο του διάσημου λιμπρετίστα Φελίτσε Ρομάνι. Η Παγκόσμια πρώτη του έργου αυτού δόθηκε στο θέατρο Carcano, στο Μιλάνο στις 26 Δεκεμβρίου 1830. Στη διανομή περιλαμβάνονταν μερικοί από τους διασημότερους τραγουδιστές της εποχής, όπως η Τζουντίτα Πάστα ως Άννα, ο Φίλιππο Γκάλι ως Ενρίκο, η Ελίζα Ορλάντι ως Σέϋμουρ και ο Τζοβάνι Μπατίστα Ρουμπίνι ως Περσί. Η όπερα σημείωσε τη μεγαλύτερη επιτυχία που είχε ζήσει ο Ντονιτσέττι μέχρι εκείνη την εποχή και του χάρισε φήμη που ξεπέρασε τα σύνορα της πατρίδας του. Η όπερα παρέμεινε στο ρεπερτόριο μέχρι το 1881 λόγω της τεράστιας επιτυχίας που γνώρισαν στη συνέχεια τα έργα του Βερισμού. Στο ρεπερτόριο των λυρικών θεάτρων επανήλθε μεταπολεμικά το 1948 στη Βαρκελώνη και το 1956 στο Μπέργκαμο για να καθιερωθεί και πάλι ως μείζον έργο του ιταλικού Ρομαντισμού το 1957 χάρη στην Μαρία Κάλλας και την περίφημη παραγωγή της Σκάλας του Μιλάνου.
Πράξη 1η
Σκηνή 1η
Οι αυλικοί φοβούνται πως οι διαρκείς απιστίες του βασιλιά Ερρίκου Η΄ προμηνύουν κακά για την Άννα Μπολένα (Άννα Μπολίν) δεύτερη σύζυγό του. Η εντύπωση αυτή ενδυναμώνεται από την εμφάνιση της γεμάτης τύψεις Τζοβάνα Σεϋμούρ (Τζέην Σίμορ). Εμφανίζεται η Άννα που ζητά από τον μουσικό της Σμέτον (Σμίτεν) να τραγουδήσει. Εκείνος ερωτευμένος μαζί της, την κάνει να θυμηθεί το Λόρδο Περσί (Πέρσυ), τον πρώτο της έρωτα. Η Άννα αποσύρεται και αφήνει μόνη τη Σεϋμούρ. Έρχεται να τη συναντήσει ο βασιλιάς. Εκείνη του ζητά να είναι αυτή η τελευταία τους συνάντηση. Η αξιοπρέπειά της δεν επιτρέπει τη συνέχεια της σχέσης τους. Ο βασιλιάς την κατηγορεί πως αγαπά περισσότερο το θρόνο παρά τον ίδιο και εκείνη του ζητά να λυτρώσει τη συνείδησή της.
Σκηνή 2η
Ο βασιλιάς έχει προετοιμάσει μία παγίδα για την Άννα: κατά τη διάρκεια του κυνηγιού θα φροντίσει να συναντηθεί η βασίλισσα με τον Περσί που έχει επιστρέψει από την εξορία. Ο Περσί ρωτά το Λόρδο Ρότσφορντ, αδελφό της Άννας, αν είναι αλήθεια ότι η βασίλισσα είναι δυστυχισμένη. Όταν φθάνουν οι κυνηγοί, ο Περσί πλησιάζει να ευχαριστήσει τον βασιλιά αλλά εκείνος τραβά το χέρι του. Όταν ο Περσί φυλάει το χέρι της Άννας εκείνη αισθάνεται τα δάκρυα της ευγνωμοσύνης του. Όλοι είναι ενθουσιασμένη με την έκβαση του κυνηγιού, ο καθένας με το θήραμά του.
Σκηνή 3η
Ο Σμέτον μπαίνει κρυφά στα διαμερίσματα της βασίλισσας κρατώντας ένα πορτρέτο ως φυλαχτό. Ακούγοντας κάποιον να πλησιάζει, κρύβεται. Είναι ο Ρότσφορντ, που ζητά από την Άννα να συναντήσει έστω για λίγο τον Περσί. Όταν κατά τη συνάντησή τους εκείνη ομολογεί ότι ο βασιλιάς τη μισεί, ο Περσί της εξομολογείται τον έρωτά του. Φοβισμένη, η Άννα αρνείται να τον ξανασυναντήσει. Τότε ο Περσί τραβά το ξίφος και ο Σμέτον, παρεξηγώντας τις προθέσεις του, εμφανίζεται και του επιτίθεται. Η Άννα λιποθυμά. Φθάνει ο βασιλιάς, που έξαλλος φωνάζει τους φρουρούς. Ο Σμέτον προτίθεται να πεθάνει υπερασπιζόμενος την τιμή της βασίλισσας, όταν όμως διαρρηγνύει τα ιμάτιά του το φυλακτό με το πορτρέτο της Άννας πέφτει στα πόδια του βασιλιά. Μάταια η βασίλισσα προσπαθεί να δώσει εξηγήσεις: ο Ερρίκος Η΄ αποκρίνεται πως ό,τι έχει θα το πει ενώπιον δικαστών. Εμβρόντητη η Άννα συνειδητοποιεί ότι η μοίρα της έχει ήδη αποφασιστεί.
Πράξη 2η
Σκηνή 1η
Στον Πύργο του Λονδίνου όπου κρατείται η Άννα, φίλες σχολιάζουν την δύσκολη θέση της. Η Άννα προσεύχεται. Φθάνει η Σεϋμούρ, που της ανακοινώνει ότι ο βασιλιάς θα της χαρίσει τη ζωή εάν παραδεχθεί την ενοχή της. Την παρακαλεί να το πράξει όχι μόνο για χάρη του Ερρίκου Η΄ αλλά και για χάρη της γυναίκας που θα την διαδεχθεί στον θρόνο. Οργισμένη η Άννα ζητά να τιμωρηθεί η άγνωστη και κατάπληκτη συνειδητοποιεί ότι η αντίζηλός της δεν είναι άλλη από την ίδια τη Σεϋμούρ. Η Άννα της ζητά να αποσυρθεί και η Σεϋμούρ δεν μπορεί να συγκρατήσει τις τύψεις της.
Σκηνή 2η
Η Άννα πληροφορείται ότι ο Σμέτον παραδέχθηκε πως διέπραξε μαζί της το αδίκημα της μοιχείας, πιστεύοντας πως έτσι θα της έσωζε τη ζωή. Άννα και Περσί οδηγούνται μπροστά στον Ερρίκο Η΄που κατηγορεί τη βασίλισσα για μοιχεία. Εκείνη του ανταποδίδει την κατηγορία. Ο Περσί είναι πρόθυμος να δώσει τη ζωή του για χάρη της, θυμίζοντάς της ότι κάποτε υπήρξε γυναίκα του. Φεύγουν, αφήνοντας τον Ερρίκο Η΄ οργισμένο. Έρχεται η Σεϋμούρ, που τον ικετεύει να την ξεχάσει και να φανεί μεγαλόψυχος.
Σκηνή 3η
Κρατούμενος στον Πύργο του Λονδίνου, ο Περσί είναι αποφασισμένος να πεθάνει στο πλευρό της αγαπημένης του, παρά την χάρη που του έδωσε ο βασιλιάς. Ζητά από τον Ρότσφορντ στην ζωή στο μέλλον να υπερασπίζεται την τιμή της Άννας. Η Άννα θυμάται τα παιδικά της χρόνια και τον πρώτο της έρωτα. Οδηγούμενη προς το ικρίωμα προσεύχεται. Από μακριά ακούει την αναγγελία των γάμων του βασιλιά με την Σεϋμούρ και ζητά από τους ουρανούς να συγχωρήσουν το ένοχο ζευγάρι.
Είχα την τύχη να παρακολουθήσω την όπερα Άννα Μπολένα στην Εθνική Λυρική Σκηνή στις 13 Φεβρουαρίου 2000 σε σκηνοθεσία Βασίλη Νικολαΐδη, μουσική διεύθυνση Άλκη Μπαλτά και κοστούμια Νίκου Γεωργιάδη από ένα εκλεκτό επιτελείο λυρικών τραγουδιστών: Ερρίκος Η΄: Δημήτρης Καβράκος, Άννα Μπολένα: Τζένη Δριβάλα, Τζοβάννα Σεϋμούρ: Μαρκέλα Χατζιάνο, Λόρδος Ροσφόρ: Γιάννης Γιαννίσης, Λόρδος Ρικκάρντο Πέρσυ: Αντώνης Κορωναίος, Σμέτον: Μαρίνα Φιδέλη, Σερ Χάρβυ: Δημήτρης Σιγαλός. Μία παράσταση που συγκλονίζει κάθε λάτρη της όπερας.
