«Αυτός ο αιώνας χρειαζόταν ήρωες. Αλλά έχει εμάς: τόσο συγκροτημένους, αλλά εντελώς απαθείς. Η Ιστορία λέει “σηκωθείτε” κι εμείς τρικλίζουμε και καταρρέουμε κλαίγοντας, ανίκανοι να σηκώσουμε το φορτίο των καιρών».
Άραγε είμαστε εμείς που διαμορφώνουμε την εποχή στην οποία ζούμε ή είναι η εποχή που διαμορφώνει τις εφήμερες ζωές μας; Η Ιστορία γράφεται ερήμην μας ή από τα δικά μας χέρια; Το Εθνικό Θέατρο συστήνει στο ελληνικό κοινό το έργο « Ένα σπίτι φωτεινό σαν μέρα» του Τόνυ Κούσνερ, του σημαντικότερου ίσως εν ζωή Αμερικανού συγγραφέα, σε σκηνοθεσία του Γιάννη Μόσχου. Ένα πολύ σημαντικό έργο που μιλά για το ζήτημα της ευθύνης μας απέναντι στους άλλους και απέναντι στην ίδια μας την εποχή, για τα διλήμματα, τις δύσκολες αποφάσεις και τον βαθμό στον οποίον ο καθένας από μας επηρεάζει με τη στάση του τις πολιτικές εξελίξεις και τον ρου της Ιστορίας.
Ένα έργο σύγχρονο, γραμμένο από έναν ανήσυχο Αμερικανό δημιουργό, που έχει γράψει περισσότερα από είκοσι πέντε έργα, έχει βραβευτεί με Πούλιτζερ για το έργο του «Άγγελοι στην Αμερική» (το 1991), έχει συνεργαστεί και υπογράψει σενάρια για ταινίες του Στίβεν Σπίλμπεργκ και πάντα τον απασχολούν τα σύγχρονα θέματα της ιστορίας και της κοινωνίας (έιτζ, συντηρητική αντεπανάσταση, Αφγανιστάν, γερμανικός φασισμός και ρεϊγκανισμός, ρατσισμός, κ.λπ.)
Υπόθεση του έργου
Την Πρωτοχρονιά του 1932, στο Βερολίνο, μια παρέα αριστερών καλλιτεχνών μαζεύεται στο σπίτι της ηθοποιού Άγκνες για να γιορτάσει. Οι συναντήσεις της παρέας θα συνεχιστούν για τον επόμενο ενάμιση χρόνο, μόνο που, καθώς τα σύννεφα του ναζισμού ολοένα και πυκνώνουν, τίποτα δεν θα είναι ίδιο. Μέσα από είκοσι έξι αριστοτεχνικά δομημένες σκηνές, o Κούσνερ παρακολουθεί πώς η πολιτική αναταραχή αλλάζει σταδιακά τις ισορροπίες στις ανθρώπινες σχέσεις, γκρεμίζοντας ψευδαισθήσεις και φέρνοντας τον καθένα αντιμέτωπο με τους άλλους, αλλά και με τον ίδιο του τον εαυτό.
Μέσα σ’ αυτές τις είκοσι έξι σκηνές, ο Τόνυ Κούσνερ καταφέρνει να σμιλέψει τους χαρακτήρες του και να ξεδιπλώσει όλη εκείνη τη σύνθετη, τρομακτική και πυκνή σε γεγονότα περίοδο, από την 1η Ιανουαρίου του 1932 έως τον Νοέμβριο του 1933, που έμελλε να αφήσει για πάντα το σημάδι της στην ανθρωπότητα: από τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης μέχρι την εκλογική άνοδο του ναζιστικού κόμματος, και τους τρόπους που κατάφερε να κυριαρχήσει εκλογικά και κοινωνικά: εμπρησμός του Ράιχσταγκ, κατάργηση του Κοινοβουλίου, απόλυτη εξουσία στον Χίτλερ, Νύχτα των Κρυστάλλων, πογκρόμ των Εβραίων… Μια διαδρομή που οδήγησε στον Β Παγκόσμιο Πόλεμο.
Γεγονότα τρομακτικά, άσβηστα από τις μνήμες και την Ιστορία. Γι’ αυτό και σύντομα δεν στεκόμαστε στα γεγονότα, αλλά στον τρόπο που οι ήρωες αυτής της ιστορίας αντιδρούν στον ερχομό τους. Άλλοι αντιλαμβάνονται τα σημάδια και ανησυχούν. Άλλοι αντιδρούν με ελαφρότητα ή παρατηρούν να δουν με ποιους τους συμφέρει να ταχθούν. Άλλοι σιωπούν και δεν εκτίθενται. Άλλοι, με ωμό και κυνικό τρόπο, διαλαλούν τις επαφές τους με τη νέα κατάσταση. Άλλοι είτε λόγω ιδεολογίας, είτε λόγω κομματικής ταυτότητας και στράτευσης οργανώνονται και επιχειρούν να αντιδράσουν, δονκιχωτικά κάποιες φορές, χωρίς πάντα να προσμετρούν τις νέες ανάγκες των καιρών. Οι κομματικές και ιδεολογικές ταυτότητες φτιάχνουν γρήγορα στρατόπεδα μέσα στις παρέες. Οι συγκρούσεις, η απομάκρυνση και η απογοήτευση είναι αναπόφευκτες. Η μοναξιά και η έλλειψη εμπιστοσύνης και εγγύτητας με τον μέχρι τότε φίλο, γίνεται κυρίαρχο αίσθημα.
Το συγκινητικό αυτό έργο του Κούσνερ είναι η εξιστόρηση μιας πολύ γνωστής και θλιβερής περιόδου της Ιστορίας, μέσα από τα μάτια εκείνων που έγιναν κομμάτι της χωρίς να το αντιληφθούν. Κι από αυτήν την άποψη, αποτελεί μια επείγουσα προειδοποίηση και για τα δικά μας «τυφλά σημεία», για τα όσα εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε σχετικά με τον ρόλο μας στον σημερινό κόσμο. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο σκηνοθέτης: «Αν αναλογιστούμε ότι η άνοδος του ναζισμού έγινε σε μια εποχή μεγάλης οικονομικής κρίσης, με αυξανόμενα φαινόμενα βίας και ρατσισμού και ανατράφηκε από την απαθή στάση των πολιτών της χώρας, τότε αναπόφευκτα κάνει κανείς ανατριχιαστικούς παραλληλισμούς με το δικό μας σήμερα. Το έργο του Κούσνερ μάς βάζει απέναντι σε έναν καθρέφτη να κοιτάξουμε στο παρελθόν το δικό μας μέλλον».
Σε πρώτη πανελλήνια παρουσίαση η παράσταση με τίτλο “Ενα σπίτι φωτεινό σαν μέρα” του Τόνυ Κούσνερ στο Εθνικό, Κτίριο Τσίλλερ – Σκηνή “Νίκος Κούρκουλος” και σκηνοθεσία Νίκου Μόσχου από την Παρασκευή 31 Μαρτίου 2023 με ένα υπέροχο επιτελείο εκλεκτών ηθοποιών.
Ταυτότητα παράστασης
Μετάφραση: Χριστίνα Μπάμπου-Παγκουρέλη
Σκηνοθεσία, δραματουργική επεξεργασία: Γιάννης Μόσχος
Σκηνικά: Τίνα Τζόκα
Κοστούμια: Βάνα Γιαννούλα
Μουσική, ήχοι: Θοδωρής Οικονόμου
Κίνηση: Ανθή Θεοφυλλίδη
Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος
Διδασκαλία κλακετών: Θάνος Δασκαλόπουλος
Ιστορικός σύμβουλος: Βασίλης Μπογιατζής
Δραματολόγος παράστασης: Έρι Κύργια
Βοηθός σκηνοθέτη: Εύη Νάκου
Β΄ βοηθός σκηνοθέτη: Θωμαΐς Τριανταφυλλίδου
Β΄ βοηθός σκηνοθέτη: Κωνσταντίνος Καρδακάρης
Βοηθός σκηνογράφου: Σταύρος Μπαλής
Βοηθός ενδυματολόγου: Aλέξανδρος Γαρνάβος
Διανομή (με αλφαβητική σειρά)
Ανατολή Αθανασιάδου: Πολίνκα Έρντνους
Λαέρτης Μαλκότσης/Θέμης Πάνου: Βέαλτνινκ Χατζ
Αγορίτσα Οικονόμου: Άγκνες Έγκλινκ
Παναγιώτης Παναγόπουλος: Γκρέγκορ Μπάζβαλντ (Μπαζ)
Θανάσης Ραφτόπουλος: Γκότφριντ Σβετς
Σοφία Σεϊρλή: Die Alte
Υψιπύλη Σοφιά: Ρόζα Μάλεκ
Μαρία Τσιμά: Αναμπέλα Γκόστλινγκ
Γιλμάζ Χουσμέν: Εμίλ Τράουμ
