Γεννημένος
το 1926 στο Σαν Τζιάνκο, κοντά στο Βαρέζε της Ιταλίας, ο Ντάριο Φο ήταν μια
πολυτάλαντη προσωπικότητα. Σπούδασε αρχιτεκτονική, την οποία όμως εγκατέλειψε
για να ασχοληθεί με το θέατρο, αρχικά ως σκηνογράφος, ύστερα ως ηθοποιός και,
φυσικά, ως συγγραφέας και σκηνοθέτης. Ο ίδιος ερμήνευσε αρκετά από τα έργα του,
ενώ έγραψε πολλά για την Ιταλική Ραδιοφωνία και τον κινηματογράφο. Σε όλη του
σχεδόν την καλλιτεχνική σταδιοδρομία, είχε στο πλευρό του τη σύζυγό του και
ηθοποιό Φράνκα Ράμε. Το 1997 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ
λογοτεχνίας.
Τα έργα του
χαρακτηρίζονται από τον αντικομφορμισμό και τη δυνατή σάτιρα απέναντι στην
κυρίαρχη πολιτική. Μέσα από αυτά ο Φο έχει ασκήσει κριτική, μεταξύ των άλλων,
στην πολιτική της Καθολικής εκκλησίας για τις αμβλώσεις, τις πολιτικές
δολοφονίες, το οργανωμένο έγκλημα, την πολιτική διαφθορά και το Μεσανατολικό.
Τα έργα του συχνά βασίζονται στον αυτοσχεδιασμό και στο ύφος της commedia dell'arte, έχουν μεταφραστεί σε 30 γλώσσες και
έχουν ανέβει σε θέατρα όλου του κόσμου.
Ο τυχαίος θάνατος ενός αναρχικού (ιταλικά: Morte
accidentale di un anarchico) θεωρείται κλασικό έργο του θεάτρου του 20ού
αιώνα και έχει ανέβει σε όλο τον κόσμο σε περισσότερες από σαράντα χώρες.
Βασίστηκε στην τρομοκρατική επίθεση στην Πιάτσα Φοντάνα και στις σχετικές με
αυτή έρευνες και επιρροές. Ο Ντάριο Φο, αυτός ο δαιμόνιος δραματουργός,
βασιζόμενος σε πραγματικά γεγονότα που συνέβησαν στην Ιταλία σε καιρούς
έντασης, έγραψε μια αριστουργηματικά φαρσική, καυστική και καταγγελτική σάτιρα
για τη βία, την αυθαιρεσία της εξουσίας, κατασκευασμένα ψεύδη και τη σκόπιμα
«τυφλή» Δικαιοσύνη, υπηρέτη ενός συστήματος διαφθοράς.
Η υπόθεση
Το 1970 ο νομπελίστας
συγγραφέας και η σύζυγός του γράφουν ένα πολιτικό έργο – σταθμό.
Πρόκειται για το έργο «Ο τυχαίος θάνατος ενός αναρχικού». Το γράφουν μετά
από μια τρομοκρατική επίθεση στην Εθνική Αγροτική Τράπεζα στο Μιλάνο, με σκοπό
να ασκήσουν κριτική στην κατάχρηση εξουσίας του συστήματος δικαιοσύνης της
Ιταλίας και της κυβερνητικής διαφθοράς.
Βασίζεται στα αληθινά περιστατικά γύρω από το
μυστηριώδη θάνατο του Giuseppe Pinelli, ενός ιταλού αναρχικού, που κατηγορήθηκε
για την τοποθέτηση βόμβας στην αγροτική τράπεζα. Ο θάνατος του Pinelli
προκλήθηκε, σύμφωνα με τις αστυνομικές αρχές, έπειτα από πτώση από το παράθυρο
του αστυνομικού τμήματος. Πρόκειται για μια αμφιλεγόμενη υπόθεση που ταλάνισε
την ιταλική κοινή γνώμη.
Ένας σχιζοφρενής, ειδικός στις μεταμφιέσεις,
διεισδύει στα γραφεία της κεντρικής Ασφάλειας μεταμφιεσμένος σε ανώτατο
ανακριτή του Υπουργείου Δικαιοσύνης, για να διαλευκάνει την υπόθεση της
«αυτοκτονίας» του αναρχικού που έπεσε από τον 4ο όροφο της
Ασφάλειας κατά τη διάρκεια της ανάκρισης, λέγοντας ότι είναι έτοιμος να καλύψει
την ευθύνη της αστυνομίας. Και τότε αρχίζει ένα φανταστικό παιχνίδι!
Τρομοκρατημένοι οι αστυνομικοί γίνονται
έρμαια στην εξυπνάδα και στη φαντασία του τρελού, πέφτουν σε όλες τις παγίδες που
τους στήνει, οι αντιφάσεις και τα ψέματα κάνουν παρέλαση και από άγριοι
και βλοσυροί μεταμορφώνονται σιγά-σιγά σε κάτι αξιοθρήνητα ανθρωπάκια,
που δέρνονται μεταξύ τους. Είναι έτοιμοι να πηδήξουν κι αυτοί απ’ το παράθυρο,
τραγουδάνε, εκλιπαρούν τον τρελό για έλεος και η κατηφόρα δεν έχει τέλος! Μέσα
σε δύο ώρες η κεντρική Ασφάλεια είναι ανάστατη!
Η
παράσταση
Ο σκηνοθέτης Γιάννης Κακλέας, αξιοποιεί τον πολυτάλαντο
Πάνο Βλάχο, ο οποίος τραγουδάει, χορεύει, παίζει μουσική μαζί με τον
εξαιρετικό μουσικό επί σκηνής, τον Βάϊο Πράπα και όλοι οι
συντελεστές μετατρέπουν μια φάρσα σε πολιτικό έργο μεν, αλλά λαϊκό
θέατρο, με στοιχεία Commedia dell’Arte, μιούζικαλ, παρωδίας, σάτιρας,
επιθεώρησης και σπαρταριστής κωμωδίας: Γιώργος Τζαβάρας, Γιάννης Γιαννούλης,
Στέλιος Πέτσος, Παναγιώτης Κατσώλης και Ιφιγένεια Αστεριάδη, διαθέτουν άριστη
τεχνική, ωραία φωνή, εξαιρετική κίνηση. Άξιοι επαίνων.
Ο σκηνοθέτης τοποθέτησε την ιστορία σε
έναν άχρονο σκηνικό χώρο, τον οποίο δημιούργησε ο ίδιος με την Ηλένια
Δουλαδίρη. Μια σκάλα στο φόντο ως ανηφόρα-κατηφόρα, γραφεία με
υπολογιστές, πολυθρόνες, και μικρόφωνα. Έπιπλα και συσκευές που
ορίζουν αστυνομικό τμήμα του Μιλάνο και άλλοτε ένα πάλκο, όπου ακούγονται
τα απολαυστικά θεατρικά τραγούδια του Βάιου Πράπα, σε στίχους του Πάνου Βλάχου,
ερμηνευμένα από τους ηθοποιούς. Το τραγούδι του Υπαστυνόμου «Μπερτότσο» είναι,
σίγουρα, μια έξοχη στιγμή της παράστασης.
Σημείωμα του
σκηνοθέτη Γιάννη Κακλέα
Τα κείμενα του Ντάριο Φο σε ταξιδεύουν πολύ
πίσω στον χρόνο. Στη γέννηση του θεάτρου. Τότε που ο ηθοποιός, με τις ευλογίες
του Διόνυσου, χόρευε εκστατικούς χορούς, τραγουδούσε ύμνους για τον έρωτα και
διασκέδαζε με τα παθήματα των θεών και των ανθρώπων. Οι χαρακτήρες στο θέατρο
του Ντάριο Φο είναι Αρχετυπικοί. Πηγάζουν από την Αττική κωμωδία, τους μίμους, τους
γελωτοποιούς, τους giullare, τους σαλτιμπάγκους όλων των
εποχών, που τον Μεσαίωνα τους καταδίωκαν και τους έκαιγαν στην πυρά.
Ο Ντάριο Φο, όπως και ο Αριστοφάνης, με
καυστικό και ανατρεπτικό χιούμορ σατιρίζει την πολιτική υποκρισία, επιτίθεται
χωρίς φόβο στην κρατική εξουσία, γελοιοποιεί τους σαθρούς κοινωνικούς θεσμούς
και τα στερεότυπα, δυναμιτίζει μια μίζερη και οδυνηρή καθημερινότητα και
καταγγέλλει κάθε είδους βία, ειδικά σε ανθρώπους με διαφορετικό τρόπο ζωής,
σκέψης και δράσης.
Στον "Τυχαίο
θάνατο ενός αναρχικού", ο γελωτοποιός του Ντάριο Φο με δαιμονική διάθεση
διασκεδάζει ξεσκεπάζοντας μια άθλια σκευωρία σε βάρος ενός αθώου και με όπλο
τη σάτιρα αποκαλύπτει τους μηχανισμούς της εξουσίας, που στόχο έχει την
επιβολή μιας δυστοπικής κανονικότητας.
Από το πρόγραμμα του θεάτρου
